III CZP 32/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 32/10

POSTANOWIENIE

Dnia 27 maja 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Wojciech Katner

w sprawie z powództwa Grzegorza M. syndyka masy upadłości

Fabryki Urządzeń Technicznych „W.-B.” sp. z o.o. we W.

w upadłości likwidacyjnej

przeciwko Tadeuszowi W.

o zapłatę,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 maja 2010 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 15 lutego 2010 r.,

„Czy w świetle art. 52 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo

upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz.

1361 ze zm.) o dacie ogłoszenia upadłości decyduje początek, czy

koniec dnia?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Powód będący syndykiem masy upadłości Fabryki Urządzeń Technicznych

W.-B. sp. z o.o. we W. dochodzi od pozwanego zasądzenia kwoty 8 609,73 zł,

twierdząc, że w dniu ogłoszenia upadłości, tj. 28 września 2007 r., upadła spółka

zapłaciła pozwanemu dochodzoną kwotę tytułem ceny za kupione towary. Pozwany

przyznał fakt otrzymania ceny w dniu 28 września 2007 r., jednak żądanie

oddalenia powództwa uzasadniał brakiem wiedzy o ogłoszeniu w tym dniu

upadłości spółki z o.o., twierdząc, że orzeczenie takie wywołuje skutki od

następnego dnia.

Sąd pierwszej instancji uwzględnił powództwo, uznając, że w świetle art. 52

ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tj. Dz. U.

2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm.), zwanej dalej „p.u.n.”, data upadłości jest datą

wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości i o powstaniu skutków upadłości

decyduje początek dnia wydania postanowienia w tym przedmiocie. Ponieważ

upadła spółka dokonała czynności dotyczącej mienia wchodzącego w skład masy

upadłości nie mając już do tego uprawnienia, przeto czynność ta z mocy art. 77

p.u.n. jest nieważna i skutkuje obowiązkiem pozwanego zwrotu tej kwoty do masy

upadłości z mocy art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. i art. 77 ust. 1 p.u.n.

Przy rozpoznawaniu apelacji pozwanego od postanowienia Sądu pierwszej

instancji powstało zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości Sądu

Okręgowego, który postanowieniem z dnia 15 lutego 2010 r. przedstawił to

zagadnienie, sformułowane w sentencji postanowienia, do rozstrzygnięcia Sądowi

Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Instytucja pytań prawnych przewidziana w art. 390 § 1 k.p.c. jest

odstępstwem od wyrażonej w art. 178 ust. 1 Konstytucji RP zasady, że sędziowie

podlegają przy orzekaniu tylko przepisom tej Konstytucji i ustaw zwykłych. Zważyć

bowiem należy na wynikające z art. 390 § 2 k.p.c. skutki w postaci związania sądów

niższej instancji w danej sprawie poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym

w podjętej uchwale. Przesądza to o konieczności dokonywania ścisłej, literalnej

wykładni przepisu art. 390 § 1 k.p.c. bez sięgania do argumentów celowościowych

czy utylitarnych, które z reguły prowadzą do szerszego rozumienia znaczenia

normy prawnej (uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 30 kwietnia

1999 r., III CZP 62/98, OSNC 1999, nr 10, poz. 166). Przesłanką skutecznego

skorzystania przez Sąd drugiej instancji z uprawnienia wynikającego z art. 390 § 1

k.p.c. jest wykazanie wystąpienia w sprawie poważnych wątpliwości prawnych tego

Sądu, a zarazem niezbędności oczekiwanej odpowiedzi dla rozstrzygnięcia sprawy.

Przesądza to o obowiązku Sądu odwoławczego szczegółowego uzasadnienia,

że dotychczasowe orzecznictwo jak również doktryna nie dają podstaw do

usunięcia

poważnych

wątpliwości

prawnych,

które

pozostają

w

związku

przyczynowym z rozstrzygnięciem sprawy.

Wymagań takich nie spełnia uzasadnienie postanowienia Sądu Okręgowego

przedstawiającego zagadnienie prawne. Sąd Okręgowy w istocie podzielił bowiem

pogląd Sądu Rejonowego w kwestii wykładni art. 52 p.u.n. i uznał, że przyjęta przezeń

interpretacja zasługuje na aprobatę, co nie świadczy o wystąpieniu w sprawie

poważnych wątpliwości, o których mowa w art. 390 § 1 k.p.c. (postanowienie SN

z dnia 29 listopada 2005 r., III CZP 102/05, niepubl.). Sąd Najwyższy podtrzymuje

stanowisko, wyrażone już wcześniej w orzecznictwie (postanowienie SN z dnia 28

lutego 2008 r., III CZP 156/07, niepubl.), że celem instytucji przewidzianej w art. 390

§ 1 k.p.c. nie jest uzyskanie wsparcia Sądu Najwyższego dla jednoznacznie

sformułowanego przez sąd apelacyjny – jak w sprawie niniejszej – stanowiska

co do właściwej wykładni przepisu stosowanego przy rozpoznawaniu apelacji,

a mianowicie przyjmującej, że o dacie ogłoszenia upadłości decyduje początek dnia,

w którym wydano postanowienie Sądu o ogłoszeniu upadłości. W tej sytuacji

przesłanką uzasadniającą przedstawienie zagadnienia prawnego nie może być

wskazywanie przez Sąd Okręgowy na dostrzeżone i przedstawione kontrowersje,

ponieważ samego ich zaprezentowania nie można jeszcze utożsamiać z istnieniem

zagadnienia

prawnego budzącego poważne

Przeciwnie, Sąd Okręgowy

zaprezentowanych

nie

koncepcji

ma

jest

wątpliwości Sądu Okręgowego.

żadnych

trafna,

wątpliwości,

zważywszy

która

na

z

obu

samodzielnie

przedstawioną, merytorycznie pogłębioną argumentację świadczącą o nietrafności

nieaprobowanej

wykładni

przepisu

art.

p.u.n.

Samo

dostrzeżenie

i przedstawienie istniejących kontrowersji w doktrynie i w orzecznictwie nie

świadczy o braku jednoznacznego stanowiska Sądu drugiej instancji co do

aprobowanego kierunku wykładni.

W tej sytuacji, skoro z uzasadnienia postanowienia przedstawiającego

zagadnienie prawne wynika, że Sąd Okręgowy nie ma żadnych argumentów

pozwalających także na inne, aniżeli aprobowane rozstrzygnięcie zagadnienia, to

brak jest podstaw do udzielenia odpowiedzi (postanowienie SN z dnia 24 lutego

2009 r., III CZP 144/08, niepubl.), ponieważ uzasadnienie postanowienia

o przedstawieniu zagadnienia prawnego powinno zawierać różne możliwe do

przyjęcia warianty rozwiązań (postanowienie SN z dnia 14 grudnia 2007 r., III CZP

116/07, niepubl.; postanowienie SN z dnia 16 maja 2008 r., III CZP 29/08, niepubl.;

postanowienie SN z dnia 17 września 2008 r., III CZP 790/08, niepubl.).

Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały.