Legislator Case Law & Legislation
III CZP 3/13 AI generated

III CZP 3/13 · Sąd Najwyższy

Case Number III CZP 3/13
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Outcome postanowienie

Legislator summary

AI generated

dnia 1 stycznia 2013 r. w VI Zamiejscowym Wydziale Cywilnym w B. powstało w sprawie, w której referendarz sądowy w istniejącym do dnia 31 grudnia 2012 r.

Legislator headnote

AI generated

art. 13 § 2 k.p.c, art. 108 § 1 k.p, art. 180 Konstytucji, art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 39822 k.p.c, art. 397 § 2 k.p.c; III CZP 3/13 · Sąd Najwyższy: dnia 1 stycznia 2013 r. w VI Zamiejscowym Wydziale Cywilnym w B. powstało w sprawie, w której referendarz sądowy w istniejącym do dnia 31 grudnia 2012 r.

Keywords

AI generated
art. 13 § 2 k.p.c art. 108 § 1 k.p art. 180 Konstytucji art. 45 ust. 1 Konstytucji art. 39822 k.p.c art. 397 § 2 k.p.c

Cited Legislation

AI generated
art. 13 § 2 k.p.c
w rozumieniu normy procesowej wynikającej z art. 13 § 2 k.p.c.
art. 108 § 1 k.p
107 § 1 - 5 i art. 108 § 1 k.p.a.
art. 180 Konstytucji
35 § 8c pkt 3 p.u.s.p., a także art. 180 Konstytucji, Sąd
art. 45 ust. 1 Konstytucji
„sądu właściwego” w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji podkreślił, że wskazane
art. 39822 k.p.c
podstawie art. 39822 k.p.c., skargę na orzeczenie referendarza sądowego orzekał,
art. 397 § 2 k.p.c
jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Mógł więc stosując odpowiednio art. 390 w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. - przedstawić Sądowi
art. 174 Konstytucji
(art. 174 Konstytucji). Decyzją taką Minister Sprawiedliwości nie realizuje nadzoru
art. 180 ust. 2 Konstytucji
35 § 8c pkt 3 p.u.s.p., a także art. 180 Konstytucji, Sąd

Cited Case Law

AI generated
III CZP 81/07
Zgodnie z jedną z fundamentalnych zasad ustroju sądów, mającą także wymiar konstytucyjny (art.
III CZP 77/11
123 Uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 24 maja 2012 r., III CZP 77/11 Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) Sędzia SN Jacek Gudowski (sprawozdawca) Sędzia SN Grzegorz Misiurek Sędzia SN Barbara Myszka Sędzia SN Anna Owczarek Sędzia SN Henryk Pietrzkowski Sędzia SN Lech Walentynowicz Sąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 24 maja 2012 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Henryki Gajdy-Kwapień, po rozstrzygnięciu zagadnienia prawnego przedstawionego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego we wniosku z dnia 30 września 2011 r., BSA I-4110- 8/11: "Czy delegowanie sędziego przez prezesa właściwego sądu okręgowego (apelacyjnego), na podstawie art. 77 § 8 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.
IV CNP 99/08
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 kwietnia 2009 r.
III CZP 151/07
Sygn. akt III CZP 151/07 UCHWAŁA Dnia 28 lutego 2008 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Zbigniew Strus (przewodniczący) SSN Iwona Koper SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca) Protokolant Bożena Kowalska w sprawie z powództwa Miasta W. przeciwko Przedsiębiorstwu Kontroli Parkingu Ulicznego W. w W. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 28 lutego 2008 r., zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 17 października 2007 r., "Czy umowa na podstawie, której organ właściwy do pobierania opłat za parkowanie pojazdów samochodowych (ustalony w myśl § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 27.
II CNP 11/11
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 sierpnia 2011 r.

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Sygn. akt III CZP 3/13

POSTANOWIENIE

Dnia 11 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Bogumiła Ustjanicz

Protokolant Maryla Czajkowska

w sprawie z wniosku wierzycieli PHU "R. – O." Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w G. i Powszechnej Kasy Oszczędności BP

Spółki Akcyjnej Oddział Centrum Restrukturyzacji i Windykacji Biuro w G.

przeciwko dłużnikowi W. K.

o egzekucje należności pieniężnych,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 11 kwietnia 2013 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Rejonowy w L. VI Zamiejscowy Wydział Cywilny w B.

postanowieniem z dnia 7 stycznia 2013 r.,

"Czy Sąd Rejonowy w L. - orzekający od dnia 01.01. 2013 r. w

IV Wydziale Cywilnym w B. w połączonych sprawach cywilnych

prowadzonych

pod

sygnaturą

VI

Co

…/13

-

jest

Sądem

ustanowionym ustawą, a więc uprawnionym do rozstrzygania

o prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym w rozumieniu art. 6

ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności

(Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm. - zwana dalej EKPC)

w sprawach cywilnych, które wpłynęły do Sądu Rejonowego

w B. przed jego zniesieniem z upływem dnia 31.12.2012 r.,

a

tym

samym

czy

nie

zachodzi

nieważność

postępowania

w rozumieniu normy procesowej wynikającej z art. 13 § 2 k.p.c.

w zw. z art. 379 pkt 4 in principio k.p.c. w wypadku jego

kontynuowania na skutek orzekania przez sędziego zawodowego

w Sądzie

Rejonowym

w L.

na

podstawie

decyzji

Ministra

Sprawiedliwości z dnia 12.11.2012 r. o przeniesieniu sędziego,

który pełnił do dnia 31.12.2012 r. obowiązki orzecznicze w Sądzie

Rejonowym w B.?"

przekazuje zagadnienie do rozstrzygnięcia powiększonemu

składowi Sądu Najwyższego.

Uzasadnienie

Zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Rejonowy w L., orzekający od

dnia 1 stycznia 2013 r. w VI Zamiejscowym Wydziale Cywilnym w B. powstało w

sprawie, w której referendarz sądowy w istniejącym do dnia 31 grudnia 2012 r.

Sądzie Rejonowym w B. wydał w dniach 16 listopada i 5 grudnia 2012 r.

postanowienia oddalające wnioski dłużnika o zwolnienie od kosztów sądowych i

ustanowienie pełnomocnika w związku ze skierowanymi do tego Sądu skargami

na czynności komornika. Na skutek zmian organizacyjnych wprowadzonych przez

Ministra Sprawiedliwości w strukturze sądów, opisana sprawa trafiła do Sądu

Rejonowego w L., w którym z dniem 1 stycznia 2013 r. powstał VI Zamiejscowy

Wydział Cywilny w B. Podstawą zmian organizacyjnych, które objęły ponad 70

Sądów Rejonowych w tym Sąd Rejonowy w L. i Sąd Rejonowy w B. były

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 października 2012 r. w sprawie

zniesienia niektórych sądów rejonowych (Dz. U. poz. 1121) i z dnia 25 października

2012 r. w sprawie ustalenia siedzib i obszarów właściwości sądów apelacyjnych,

sądów okręgowych i sądów rejonowych (Dz. U. poz. 1223), a także zarządzenie

Ministra Sprawiedliwości

z dnia 29 listopada 2012 r. w sprawie zniesienia i

utworzenia niektórych wydziałów w sądach rejonowych oraz zmiany zarządzenia w

sprawie utworzenia wydziałów w sądach rejonowych (Dz. Urz. MS poz. 168).

Powołana

w

uzasadnieniu

przedstawionego

zagadnienia

prawnego

argumentacja zawarta jest w rozważaniach dotyczących dwóch zasadniczych

kwestii. Pierwsza z nich wiąże się z charakterem prawnym, skutecznością

i prawidłowością decyzji Ministra Sprawiedliwości wydanej na podstawie art. 75 § 3

w zw. z art. 75 § 2 pkt 1 ustawy z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz.1070, dalej „p.u.s.p.”), przenoszącej sędziego członka jednoosobowego składu orzekającego Sądu Rejonowego, który przedstawił

zagadnienie prawne – z uprzedniego miejsca służbowego, jakim był Sąd Rejonowy

w B., na stanowisko sędziego Sądu Rejonowego w L. W ocenie tego Sądu decyzja

o przeniesieniu jest decyzją administracyjną względnie ustrojową, zaliczaną do

administracyjnej gałęzi prawa. Mają do niej zastosowanie warunki określone w art.

104 § 1 i 2 , art. 107 § 1 - 5 i art. 108 § 1 k.p.a. Wobec tego, że od decyzji tej

sędzia, jak również kilkuset sędziów w kraju, którym takie decyzje doręczono,

odwołali się do Sądu Najwyższego, nie są one prawomocne, wątpliwa jest więc ich

skuteczność.

Druga kwestia dotyczy zgodności z Konstytucją, Prawem o ustroju sądów

powszechnych oraz Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności, sporządzoną w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61,

poz.

284,

dalej

i podstawowych

„EKPCz”

lub

„Konwencja

o

wolności”) konstrukcji prawnej,

ochronie

praw

człowieka

w ramach

której Minister

Sprawiedliwości w drodze rozporządzenia doprowadził do zniesienia niektórych

sądów rejonowych, czego pośrednim następstwem były dokonywane na podstawie

decyzji tego Ministra zmiany miejsc służbowych sędziów, którzy orzekali

w zniesionych sądach. Argumentacja Sądu Rejonowego mieszcząca się w tym

nurcie

rozważań

zmierza

do

wykazania,

że

rozporządzenie

Ministra

Sprawiedliwości z 5 października 2012 r. zostało wydane z przekroczeniem granic

upoważnienia ustawowego. Dokonując oceny tego upoważnienia w płaszczyźnie

art. 20 pkt 1, art. 55 § 1 i 3, art. 75 § 1, art. 83 p.u.s.p., art. 95 § 1 i 2 p.u.s.p. oraz

art. 33 § 8 pkt 3, art. 35 § 8c pkt 3 p.u.s.p., a także art. 180 Konstytucji, Sąd

Rejonowy podniósł wiele wątków dotyczących relacji zachodzących między władzą

sądowniczą oraz władzą wykonawczą, a także między Ministrem Sprawiedliwości

i Krajową Radą Sądownictwa. Sąd ten podkreślił, że aktem kształtującym status

sędziego jest powołanie pochodzące od Prezydenta. Sąd Rejonowy, eksponując

w swych rozważaniach, wynikającą z art. 180 Konstytucji i art. 75 § 1 p.u.s.p.

zasadę nieprzenoszalności sędziego bez jego zgody oraz jej związek z ideą

„sądu właściwego” w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji podkreślił, że wskazane

w akcie Prezydenta RP miejsce służbowe sędziego nie może być zmienione przez

Ministra Sprawiedliwości - bez zgody sędziego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wielowątkowy charakter przedstawionego zagadnienia prawnego uzasadnia

przyjęcie rozważań według następującej kolejności. W pierwszym rzędzie

rozważenia wymaga kwestia, czy Sąd Rejonowy, zważywszy na jego procesową

pozycję w rozpatrywanej sprawie, był uprawniony do przedstawienia Sądowi

Najwyższemu zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia. W drugiej kolejności

oceną objąć należy problematykę charakteru prawnego i skuteczności decyzji

Ministra Sprawiedliwości wydanej na podstawie art. 75 § 3 w zw. z art. 75 § 2 pkt 1

p.u.s.p. Ostatni wątek, budzący najwięcej kontrowersji, dotyczy

zagadnienia

dopuszczalności i celowości podjęcia uchwały, której treść - jak się wydaje musiałaby wyrażać stanowisko Sądu Najwyższego odnośnie do zgodności

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 października 2012 r. z art. 20

pkt 1 p.u.s.p.

Nie budzi wątpliwości, że Sąd Rejonowy w L., rozpoznając złożoną na

podstawie art. 39822 k.p.c., skargę na orzeczenie referendarza sądowego orzekał,

jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Mógł więc stosując odpowiednio art. 390 w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. - przedstawić Sądowi

Najwyższemu zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia. Za właściwy uznać należało,

kierując się regulacją przyjętą w art. 397 § 2 zd. 2 k.p.c., także jednoosobowy skład

orzekający, w jakim zostało wydane postanowienie obejmujące zagadnienie

prawne.

Nie podzielając stanowiska Sądu Rejonowego, który decyzję Ministra

Sprawiedliwości o przeniesieniu sędziego na inne miejsce służbowe sklasyfikował

jako decyzję administracyjną, należy odwołać się do wypowiedzi przedstawicieli

doktryny oraz dorobku judykatury w zakresie delegowania sędziego do pełnienia

obowiązków w innym sądzie (uchwała SN z 17 lipca 2007 r., III CZP 81/07,

OSNC 2007, nr 10, poz. 154, uchwała SN (7) z 24 maja 2011 r., III CZP 77/11,

Biul. SN 2012, nr 5, poz. 11, uchwała SN z 28 października 2009 r., I KZP 19/09,

OSNKW 2009, nr 11, poz. 92, wyrok TK z 15 stycznia 2009, K 45/07, OTK-A 2009,

nr 1, poz. 3). W wypowiedziach tych trafnie podnosi się, że decyzja Ministra

Sprawiedliwości, choć nie można jej odmówić władczego charakteru, nie jest

kierowana do osoby podległej służbowo Ministrowi Sprawiedliwości, lecz

do sędziego

jako

przedstawiciela

konstytucyjnie

odrębnej

i

niezależnej,

choć równoważnej władzy, powołanego przez Prezydenta i ferującego wyroki w roli

piastuna władzy sądowniczej bezpośrednio w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

(art. 174 Konstytucji). Decyzją taką Minister Sprawiedliwości nie realizuje nadzoru

administracyjnego nad sądami (art. 9 p.u.s.p.), bowiem rozstrzyganie o sferze

jurysdykcji przyznanej konkretnemu sędziemu nie mieści się w tej materii (wyrok TK

z 15 stycznia 2009 r., K. 45/07, OTK-A 2009, nr 1, poz. 3). Decyzja taka wykracza

poza

kompetencję

obejmującą

kierowanie

działem

administracji

rządowej

„sprawiedliwość” (art. 24 ust. 1 ustawy z 4 września 1997 r. o działach administracji

rządowej, tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 65, poz. 437). Dodać należy,

że przeniesienie sędziego z powodu zmiany ustroju sądów lub zmiany granic

okręgów sądowych – ze względu na wagę tego aktu i wynikające z niego

odstępstwo od konstytucyjnej zasady nieprzenoszalności sędziów (art. 180 ust. 2

Konstytucji) – zostało uregulowane na poziomie konstytucyjnym (art. 180 ust. 5

Konstytucji), a jego konkretyzacja zawarta jest w przepisach ustrojowych, w których

czynności w tym zakresie powierzono Ministrowi Sprawiedliwości (art. 75 § 3

p.u.s.p.). Wskazana kompetencja Ministra Sprawiedliwości nie mieści się więc

w sferze administracyjnej, a jej realizacja nie stanowi wykonywania uprawnień

z zakresu administracji publicznej, lecz spełnia funkcję ustrojową, wynikającą

z postanowień

Konstytucji

i

skonkretyzowaną

Prawem

o

ustroju

sądów

powszechnych.

Koncepcja decydowania o przeniesieniu sędziego w drodze decyzji

administracyjnej - a za taką, jak się wydaje opowiedział się Sąd Rejonowy, mimo

odwołania się do argumentacji właściwej na gruncie prawa konstytucyjnego

i ustrojowego - kolidowałaby z zasadą niezależności sądów (art. 10 i 173

Konstytucji), skoro akt Ministra Sprawiedliwości zmienia zakres władzy sądzenia

przyznany sędziemu w akcie powołania i legitymuje pod kątem konstytucyjnym

i procesowym jego orzekanie w konkretnym sądzie. Podjęta przez Ministra

Sprawiedliwości decyzja o przeniesieniu sędziego, który tworzył jednoosobowy

skład Sądu Rejonowego orzekającego w sprawie, w której przedstawione zostało

zagadnienie prawne, nie musiała więc – wbrew zarzutom podniesionym przez Sąd

Rejonowy - zawierać wyliczonych w kodeksie postępowania administracyjnego

obligatoryjnych składników decyzji administracyjnej.

Przy rekonstruowaniu reżimu prawnego decyzji, która wydana została

na podstawie art. 75 § 3 w zw. z art. 75 § 2 pkt 1 p.u.s.p. rozważenia wymaga

kwestia, czy skutki takiej decyzji mogą wystąpić dopiero po upływie terminu do

złożenia odwołania przysługującego sędziemu, a jeżeli odwołanie zostało złożone –

po jego oddaleniu przez Sąd Najwyższy. W razie uznania, że wzmiankowana

decyzja nie jest decyzją administracyjną, można bronić poglądu - pamiętając,

że Prawo o ustroju sądów powszechnych nie określa chwili, w której decyzja

Ministra Sprawiedliwości staje się „ostateczna” lub „prawomocna” - że uzyskuje

ona ten walor już z chwilą wydania, a odwołanie do Sądu Najwyższego pełni

funkcję odpowiednika nadzwyczajnego środka zaskarżenia.

Akceptacja skuteczności decyzji Ministra Sprawiedliwości niezależnie od

jej zaskarżenia rodzi potrzebę rozważenia, czy podjęcie uchwały przez Sąd

Najwyższy jest dopuszczalne, skoro wymaganiem koniecznym dla jej podjęcia jest

istnienie związku między rozpoznaniem sprawy a przedstawionym zagadnieniem

prawnym do rozstrzygnięcia. Można bronić poglądu, że rozstrzyganie wątpliwości

dotyczących prawidłowości decyzji podjętej przez Ministra Sprawiedliwości nie jest

konieczne dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc i podjęcia uchwały w sytuacji, gdy

decyzja ta, niezależnie od zaskarżenia, procesowo legitymuje sędziego w nowym

miejscu służbowym.

Odwołując się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, w którym

wielokrotnie podkreślono, że sens konstytucyjnej stabilizacji statusu sędziego

polega na wyłączeniu powierzania samodzielnym decyzjom władzy wykonawczej

jakichkolwiek rozstrzygnięć dotyczących sytuacji prawnej sędziego (wyrok TK

z 24 czerwca 1998 r., K 3/98, OTK 1998, nr 4, poz. 52, postanowienie TK z 11 lipca

2000 r., K 28/99, OTK 2000, nr 5, poz. 150), można dojść do stanowiska

przeciwnego, pozostającego w zgodzie ze wspomnianą dyrektywą konstytucyjną.

Oznaczałoby to, że decyzja Ministra Sprawiedliwości uzyskuje skutek najwcześniej

z chwilą bezskutecznego upływu terminu do wniesienia odwołania, a w razie jego

złożenia - z chwilą oddalenia odwołania przez Sąd Najwyższy. Przyjmując takie

zapatrywanie, należałoby konsekwentnie uznać, że wobec nieskuteczności decyzji

Ministra Sprawiedliwości o przeniesieniu sędziego tworzącego jednoosobowy skład

orzekający w sprawie

na inne miejsce służbowe, Sąd Rejonowy występujący

z zagadnieniem prawnym, orzekał w postępowaniu dotkniętym nieważnością

z powodu sprzeczności składu orzekającego z przepisami prawa (art. 379 pkt 4

k.p.c.) ze wszystkimi tego procesowymi konsekwencjami.

Powstaje ponadto pytanie - zważywszy, że decyzję w odniesieniu do

sędziego orzekającego w sprawie, w której przedstawione zostało zagadnienie

prawne podjął podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, działający

z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości - czy, a jeżeli tak, to na jakich zasadach

w zakresie podejmowania takich decyzji, podsekretarz stanu może zastępować

Ministra Sprawiedliwości. Kwestia ta rzutuje na ocenę, czy skład Sądu Rejonowego

orzekającego w sprawie, w której skierował pytanie prawne do Sądu Najwyższego,

był zgodny z prawem w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c.

Zagadnienie to, ale tylko o zbliżonej konstrukcji, dotyczące bowiem

możliwości

realizacji

uprawnień

w

zakresie

delegowania

sędziów

sądów

powszechnych, ale za ich zgodą przez sekretarza lub podsekretarza stanu,

rozstrzygnięte zostało w uchwale pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia

14 listopada 2007 r. (OSNC 2008, nr 4, poz. 42) przez wskazanie, że uprawnienie

takie znajduje podstawę nie tylko w art. 37 ust. 5, ale także w art. 37 ust. 1 ustawy

z 8 sierpnia 1966 r. o Radzie Ministrów (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 392).

Nie usuwa to jednak wątpliwości, czy wiążące dla innych składów Sądu

Najwyższego zapatrywanie wyrażone we wspomnianej uchwale powinno być

odnoszone także do decyzji wydawanych na podstawie art. 75 § 3 w zw. z art. 75

§ 2 pkt 1 p.u.s.p. Odmienność aktu delegowania sędziego za jego zgodą do innego

sądu od decyzji o jego przeniesieniu na inne miejsce służbowe wątpliwości takie

usprawiedliwia.

Odnosząc się do szeroko przedstawionych w uzasadnieniu zagadnienia

prawnego zastrzeżeń Sądu Rejonowego odnośnie do legalności, konstytucyjności,

a także zgodności z postanowieniami Konwencji o ochronie praw człowieka

i podstawowych

wolności,

rozporządzenia

Ministra

Sprawiedliwości

z dnia

5 października 2012 r., wskazać należy, że w literaturze i orzecznictwie nie

kwestionuje się kompetencji sądów do badania zgodności z Konstytucją i ustawą

aktów podustawowych ze skutkiem w postaci możliwości odmowy zastosowania

aktu podustawowego jako niezgodnego z unormowaniami wyższego rzędu.

Pogląd ten odnieść należy także do przypadków stwierdzenia niezgodności aktu

podustawowego z umową międzynarodową, do której ma zastosowanie art. 91 ust.

2 Konstytucji, co dotyczy m.in. wspomnianej Konwencji

(wyrok SN z 7 marca

2002 r., III RN 50/01, OSNP 2002, nr 20, poz. 476, wyrok SN z 23 kwietnia 2009 r.,

IV CNP 99/08, nie publ., uchwała SN z 28 lutego 2008 r., III CZP 151/07, OSNC-ZD

2008, nr 4, poz. 121 wyrok SN z 25 sierpnia 2011 r., II CNP 11/11, nie publ.,

uchwała SN (7) z 24 lutego 2011 r., I PZP 6/10, OSNP 2011, nr 21-22, poz. 268).

Można mieć wątpliwość, której usunięcie wymagałoby pogłębionych rozważań, czy

pogląd ten aktualny jest w sytuacji, gdy akt podustawowy (rozporządzenie) zawiera

unormowanie należące do materii ustawowej w tym znaczeniu, że ustawa w tym

zakresie odsyła do rozporządzenia.

Przyjmując założenie, że Sąd Najwyższy, ze względu na podustawowy

charakter rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 5 października 2012 r.,

teoretycznie mógłby dokonać oczekiwanej przez Sąd Rejonowy oceny, powstaje

kolejne pytanie, na które - jak się wydaje - należy udzielić odpowiedzi przeczącej

czy istnieje związek między oceną w zakresie konstytucyjności tego rozporządzenia

i jego powiązań z art. 379 pkt 4 k.p.c., którym, jak się przyjmuje, objęte są także

ustrojowe aspekty ukształtowania składu orzekającego, a rozstrzygnięciem sprawy

rozpoznawanej przez Sąd Rejonowy. Udzielenie odpowiedzi przeczącej należałoby

oprzeć na argumencie, że odmowa zastosowania przepisów rozporządzenia z dnia

5 października 2012 r. w następstwie stwierdzenia ich niezgodności z normami

wyższego rzędu, nie miałaby bezpośredniego przełożenia na prawidłowość składu

orzekającego Sądu Rejonowego, który został ukształtowany - prawidłowo lub

wadliwie - decyzją Ministra Sprawiedliwości wydaną na podstawie art. 75 § 3

p.u.s.p. Mówiąc inaczej, przepisy rozporządzenia z dnia 5 października 2012 r. nie

mają zastosowania w sprawie, w której przedstawiono zagadnienie prawne,

bowiem nie są elementem podstawy prawnej rozstrzygnięcia podejmowanego

przez Sąd Rejonowy, choćby nawet do pojęcia tego włączyć elementy składające

się na podstawę kompetencyjną orzeczenia.

Niezależnie od kwestii już zasygnalizowanych, rodzi się kolejna wątpliwość,

sprowadzająca się do pytania, czy zgodność normy prawnej (zespołu norm)

z aktami prawnymi wyższego rzędu może być przedmiotem zagadnienia prawnego

przedstawionego przez sąd na podstawie art. 390 k.p.c. Rozważając tę kwestię,

Sąd Najwyższy w składzie, któremu zagadnienie prawne zostało przedstawione do

rozstrzygnięcia, zwrócił uwagę, że zawarte w art. 193 Konstytucji stwierdzenie,

iż każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne,

wprawdzie nie oznacza, że sąd musi to uczynić zawsze, gdy ma wątpliwości co do

konstytucyjności przepisu, ale na pewno nie może być rozumiane w ten sposób,

że sąd może przedstawić pytanie prawne Trybunałowi Konstytucyjnemu albo

zagadnienie prawne Sądowi Najwyższemu, prowadziłoby to bowiem do błędnej

modelowo, niepraktycznej i nieracjonalnej konkurencji między uprawnieniami

Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego. Nie można również pomijać

okoliczności, że czym innym jest odmowa zastosowania przepisu rozporządzenia

przez sąd meriti, czym innym zaś rozstrzygnięcie o zgodności rozporządzenia

w całości lub w części z normami wyższego rzędu przez Sąd Najwyższy w drodze

uchwały rozstrzygającej zagadnienie prawne.

Z przytoczonych względów nie wydaje się, aby wątpliwości, jakie rodzą się

przy analizie zagadnień wyłaniających się na tle przedstawionego zagadnienia

prawnego mogły być rozstrzygnięte przez podjęcie uchwały. Mimo to Sąd

Najwyższy uznał za celowe przedstawienie zagadnienia prawnego składowi

powiększonemu Sądu Najwyższego w celu wzmocnienia rangi stanowiska tego

Sądu

w

zasadniczych

kwestiach

konstytucyjno-ustrojowych,

wymagających

omówienia w uzasadnieniu bądź uchwały, gdyby jednak została podjęta bądź

uzasadnieniu postanowienia o odmowie podjęcia uchwały. Nie stoi temu na

przeszkodzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 marca 2013 r. (sygn. akt

K 27/12), na podstawie którego Trybunał orzekł, że art. 20 pkt 1 ustawy z dnia

27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych jest zgodny z art. 176 ust.

2 w związku z art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 180 ust. 5

oraz z art. 92 ust. 1 Konstytucji. Przedmiot tego rozstrzygnięcia tylko częściowo

pokrywa się z poruszonymi zagadnieniami, które wyłoniły się przy analizie

przedstawionego

zagadnienia

prawnego,

mającymi

podstawowe

znaczenie

z punktu widzenia poszanowania konstytucyjnych gwarancji niezależności władzy

sądowniczej i stabilności statusu sędziego.

jw