III CZP 29/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 29/08

POSTANOWIENIE

Dnia 16 maja 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M. K.

przeciwko Holdingowi Węglowemu S. A. w K.

o zapłatę,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 maja 2008 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w K.

postanowieniem z dnia 4 lutego 2008 r.,

"Czy dopuszczalne jest rozpoznanie apelacji powoda od

wyroku zaocznego w zakresie w jakim powództwo zostało oddalone,

jeżeli na skutek wcześniejszego rozpoznania sprzeciwu pozwanego

wniesionego

od

tego

samego

wyroku

zaocznego

w

części

uwzględniającej powództwo, Sąd I instancji utrzymał w całości

w mocy wyrok zaoczny ?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Uzasadniając przytoczone wyżej zagadnienie prawne, Sąd Okręgowy w K.

przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Powód domagał się zasądzenia od pozwanego 8 187 zł tytułem zwrotu

zwaloryzowanej

kaucji

mieszkaniowej

wraz

z

ustawowymi

odsetkami.

Sąd Rejonowy w K. wyrokiem zaocznym z dnia 22 lutego 2007 r. zasądził od

pozwanego na rzecz powoda 574,80 zł z ustawowymi odsetkami (pkt 1 sentencji),

oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt 2 sentencji), zasądził od pozwanego

na rzecz powoda 113 zł kosztów procesu (pkt 3 sentencji) i nadał wyrokowi

zaocznemu rygor natychmiastowej wykonalności (pkt 4 sentencji).

Wyrok zaoczny zaskarżyły obie strony. Pozwany w sprzeciwie wniósł

o uchylenie wyroku w całości i oddalenia powództwa w całości oraz uchylenie

rygoru natychmiastowej wykonalności i zasądzenie od powoda na jego rzecz

kosztów procesu. Powód w apelacji, którą zaskarżył wyrok zaoczny w części

oddalającej powództwo, domagał się natomiast zmiany wyroku i uwzględnienia

powództwa w całości, zgodnie z żądaniem pozwu. Wyrokiem z dnia 30 sierpnia

2007 r. Sąd Rejonowy w K. – po rozpoznaniu sprzeciwu – utrzymał w całości

wyrok zaoczny w mocy. Pozwany wniósł zażalenie, skarżąc zawarte w wyroku

rozstrzygniecie o kosztach zastępstwa procesowego. Powód tego wyroku nie

zaskarżył.

Sąd Okręgowy podniósł, że rozpoznanie sprawy na skutek wniesienia

sprzeciwu od wyroku zaocznego ma na celu ponowne rozpoznanie zasadności

dochodzonego roszczenia i odbywa się w ramach zakreślonych sprzeciwem, może

więc dotyczyć zarówno całości, jak i części wyroku zaocznego. Sąd rozpoznaje

zatem sprawę ponownie w granicach przedmiotowych i podmiotowych określonych

wyrokiem zaocznym i wniesionym od niego sprzeciwem.

Tymczasem Sąd pierwszej instancji – zdaniem Sądu Okręgowego –

z naruszeniem przepisów postępowania przy ponownym rozpoznawaniu sprawy

wykroczył poza granice sprzeciwu, bowiem pozwany mógł skutecznie zaskarżyć

wyrok zaoczny jedynie w części uwzględniającej powództwo. Orzekając również

w zakresie oddalonego powództwa, Sąd pierwszej instancji naruszył art. 379 pkt 3

k.p.c. W chwili wydania wyroku, którym Sąd utrzymał w mocy wyrok zaoczny

w całości, toczyło się bowiem postępowanie na skutek apelacji wniesionej przez

powoda.

W ocenie Sądu Okręgowego wyrok Sądu pierwszej instancji z dnia

30 sierpnia 2007 r. zawiera także rozstrzygnięcie w części zaskarżonej apelacją

i uniemożliwia mu rozpoznanie apelacji powoda (art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c.).

Sąd podniósł również, że zaistniała w sprawie sytuacja prowadzi do pozbawienia

powoda konstytucyjnego prawa do zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej

instancji (art. 78 Konstytucji) i pozbawia go możności obrony swych praw (art. 379

pkt 5 k.p.c.).

Przedstawione powody uzasadniają – zdaniem Sądu Okręgowego –

przedstawienie na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przytoczonego na wstępie

zagadnienia prawnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawodawca,

przyznając

sądowi

drugiej

instancji

uprawnienie

do

przedstawienia Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego na podstawie art. 390

§ 1 k.p.c., uzależnił skuteczność skorzystania z niego od wystąpienia w sprawie

poważnych wątpliwości prawnych oraz niezbędności oczekiwanej odpowiedzi do

rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 17 grudnia

1991 r., III CZP 129/91, „Przegląd Sądowy” 1994, z. 3, s. 76 oraz z dnia 27 sierpnia

1996 r., III CZP 91/96, OSNC 1997, nr 1, poz. 9). Na sądzie drugiej instancji

spoczywa więc obowiązek szczegółowego uzasadnienia, na czym polegają jego

wątpliwości i dlaczego uważa je za poważne oraz wykazania, że stwierdzone

przezeń poważne wątpliwości prawne pozostają w związku przyczynowym

z rozstrzygnięciem sprawy.

Należy też przypomnieć, że instytucja pytań prawnych – co podkreślił Sąd

Najwyższy w uchwale z dnia 30 marca 1999 r., III CZP 62/98 (OSNC 1999, nr 10,

poz. 166) – prowadząca do związania sądów niższej instancji w danej sprawie

poglądem Sądu Najwyższego, zawartym w podjętej uchwale, jest wyjątkiem

od konstytucyjnej zasady podległości sędziów tylko Konstytucji i ustawom (art. 178

ust. 1 Konstytucji RP). Ze względu na tę wyjątkowość, powinna być zatem

stosowana w sposób jak najbardziej ścisły, bez żadnych koncesji na rzecz

argumentów o nastawieniu celowościowym i utylitarnym.

Przedstawione

zagadnienie

prawne

nie

odpowiada

przytoczonym

wymaganiom przede wszystkim dlatego, że nie spełnia wymagania niezbędności

oczekiwanej odpowiedzi do rozstrzygnięcia sprawy.

Z analizy akt sprawy wynika, że zawarte w uzasadnieniu postanowienia

Sądu Okręgowego przedstawienie sprawy nie odpowiada jej rzeczywistemu

stanowi. W sprzeciwie od wyroku zaocznego z dnia 22 lutego 2007 r. pozwany

wniósł o „uchylenie zaskarżonego wyroku i po jego uchyleniu oddalenie powództwa

w całości” (k. 63-64). Pozwany nie wskazał wprost, w jakim zakresie zaskarża

wyrok zaoczny,

czy wnosi o jego uchylenie w całości, czy też w części.

Jednakże z analizy uzasadnienia sprzeciwu wynika wyraźnie, że pozwany

zaskarżył wyrok tylko w części, tj. w zakresie, w jakim Sąd uwzględnił powództwo.

Nic nie wskazuje bowiem na to, aby pozwany zaskarżył wyrok także w zakresie,

jakim Sąd oddalił powództwo, tj. rozstrzygnął w sposób korzystny dla niego. W tej

sytuacji nie zachodzi potrzeba rozważania w sprawie odrębnej kwestii, jaką stanowi

istnienie interesu prawnego pozwanego w zaskarżeniu wyroku zaocznego w części

oddalającej powództwo.

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2007 r. utrzymał w całości

w mocy wyrok zaoczny z dnia 22 lutego 2007 r. Użyte przez Sąd Rejonowy

określenie „w całości” odnosi się – wbrew temu, co twierdzi Sąd Okręgowy – nie do

całego wyroku zaocznego, ale do tej jego części, która została zaskarżona.

W sprzeciwie od wyroku zaocznego pozwany domagał się uchylenia orzeczenia

i oddalenia powództwa w całości, ponieważ waloryzacja kaucji mieszkaniowej –

jego zdaniem – jest dla niego krzywdząca. Utrzymując w mocy wyrok zaoczny, Sąd

Rejonowy uznał, że w sprawie zostały spełnione przesłanki waloryzacji sądowej

(art. 3581 § 3 k.p.c.), a powodowi należy się zwaloryzowane świadczenie

w wysokości 574, 80 zł. Sąd Rejonowy przedstawił szczegółowe wyliczenie tej

kwoty.

W

uzasadnieniu

wyroku

znalazło

się

wprawdzie

stwierdzenie,

że „w pozostałym zakresie powództwo było nieuzasadnione i dlatego podlegało

oddaleniu”, jednak nie sposób z tego wywieść wniosku, iż Sąd Rejonowy wyszedł

poza granice zaskarżenia określone w sprzeciwie i ponownie rozpoznał sprawę

w całości. Wprawdzie formuła samego rozstrzygnięcia może budzić wątpliwości

(Sąd powinien stwierdzić wyraźnie, że utrzymuje wyrok zaoczny w mocy

w zaskarżonej

części),

jednakże

z

powodów

wyżej

przedstawionych

(mając zwłaszcza na względzie teść uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego z dnia

30 sierpnia 2007 r.) pogląd Sądu drugiej instancji, że Sąd Rejonowy wszedł poza

granice zaskarżenia i rozstrzygał co do całego wyroku zaocznego jest

nieuzasadniony. W konsekwencji rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia

prawnego nie jest konieczne do rozpozna sprawy.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak uchwale.