III CZP 28/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 28/09

POSTANOWIENIE

Dnia 4 czerwca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

Protokolant Iwona Budzik

w sprawie z powództwa Georga G.

przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie M.

o odszkodowanie,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 4 czerwca 2009 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Apelacyjny

postanowieniem z dnia 4 lutego 2009 r.,

"Czy art. 102 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo

rzeczowe (Dz.U. Nr 57, poz. 319 z późn. zm.), miał zastosowanie do

wniosku złożonego po dniu 1 stycznia 1947 r. na podstawie art. 7 ust.

1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu

gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279 z późn.

zm.) w zw. z art. XXXIX § 2 dekretu z dnia 11 października 1946 r.

Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach

wieczystych (Dz.U. Nr 57, poz. 321 z późn. zm.) o przyznanie prawa

własności czasowej ?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

George G. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa

odszkodowania za szkodę poniesioną na skutek wydania decyzji administracyjnej

niezgodnej z prawem. Decyzją tą jest orzeczenie Prezydium Rady Narodowej

m. Warszawy z dnia 18 października 1952 r., którą poprzednikowi prawnemu

powoda odmówiono przyznania prawa własności czasowej określonego gruntu

położonego na obszarze m. st. Warszawy (co w prawidłowym ujęciu oznacza

odmowę przeniesienia własności gruntu za opłatą symboliczną z zastrzeżeniem

powrotu własności na rzecz gminy m. st. Warszawy). Samorządowe Kolegium

Odwoławcze decyzją z dnia 2 października 2003 r. stwierdziło nieważność tej

decyzji w części dotyczącej gruntu niezwiązanego z własnością wyodrębnionych

lokali, a w pozostałej części stwierdziło, że wydana ona została z naruszeniem

prawa. Szkodą, której naprawienia domaga się powód, jest strata spowodowana

sprzedażą lokali w budynku znajdującym się na gruncie i utrata korzyści w postaci

czynszu najmu lokali użytkowych w budynku. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 7

lutego 2008 r. uwzględnił powództwo w części obejmującej odszkodowanie za

sprzedane lokale, a w pozostałej części, jako niedotyczące „szkody rzeczywistej”,

oddalił je. Przy rozpoznawaniu apelacji obu stron od wymienionego wyroku

powstało przytoczone w sentencji zagadnienie prawne budzące poważne

wątpliwości,

które

Najwyższemu.

Sąd

Apelacyjny

Zagadnienie

to

przedstawił

pozostaje

do rozstrzygnięcia

w związku

Sądowi

z okolicznością,

że

nieruchomość obejmująca grunt, którego dotyczy sprawa, przed dniem wejścia w

życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na

obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.; dalej – „dekret z 1945

r.”) została obciążona hipoteką na rzecz Banku Gospodarstwa Krajowego, a po tym

dniu została oddana w użytkowanie Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego. W

tej sytuacji Sąd Apelacyjny powziął wątpliwość, czy dopuszczalne było przyznanie

prawa własności czasowej gruntu na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu z 1945 r., gdy

stosownie do art. XXXIX § 2 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Przepisy

wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz.U. Nr 57, poz.

321 ze zm.; dalej – „przep. wpr. pr. rzecz. i pr. ks. wiecz.”) przez przyznanie prawa

zabudowy lub prawa dzierżawy wieczystej w rozumieniu dekretu z 1945 r. należy

od dnia wejścia w życie prawa rzeczowego (dekret z dnia 11 października 1946 r.,

Dz.U. Nr 57, poz. 319 ze zm.; dalej – „pr. rzecz.”) rozumieć prawo własności

czasowej „stosownie do przepisów prawa rzeczowego”, a według art. 102 § 1 tego

prawa, jeżeli nieruchomość jest obciążona prawami osób trzecich, czasowe

przeniesienie własności nie jest dopuszczalne. Sąd Apelacyjny bliżej nie uzasadnił,

dlaczego rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego jest potrzebne do

rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie to powstało.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego sprowadza się

do odpowiedzi na pytanie, czy w świetle przepisów prawa powołanych przez Sąd

Apelacyjny dopuszczalne było – ze względu na okoliczności faktyczne występujące

w

rozpoznawanej

sprawie

–

ustanowienie

prawa

własności

czasowej

nieruchomości (gruntu), której dotyczy sprawa. Zagadnienie to powstało w sprawie

o naprawienie szkody wyrządzonej przez wydanie niezgodnej z prawem decyzji

odmawiającej ustanowienia prawa własności czasowej.

Rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego nie ma znaczenia

dla rozstrzygnięcia sprawy, w której ono powstało. Powoduje to, że zbędne jest

udzielenie odpowiedzi na pytanie postawione przez Sąd Apelacyjny.

Stosownie do art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy –

kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1692) podstawę

prawną dochodzonych w sprawie roszczeń jest – jako mający zastosowanie

do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem 1 września 2004 r. –

nieobowiązujący już art. 160 § 1 k.p.a. W sprawie rozpoznawanej na tej podstawie

do sądu należy ustalenie, czy nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę, tj. –

jak stanowi ostatnio powołany przepis – „wydanie decyzji z naruszeniem przepisu

art. 156 § 1 albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji”, co oznacza wydanie

decyzji niezgodnej z prawem (zob. art. 4171 § 2 k.c.), czy szkoda, której

naprawienia domaga się powód została wyrządzona i czy pozostaje w związku

przyczynowym z wydaniem decyzji.

W

sprawie

bezspornie

ustalone

zostało

nastąpienie

zdarzenia

wyrządzającego szkodę, tj. wydanie przed dniem 1 września 2004 r. decyzji

o odmowie przyznania prawa własności czasowej, której nieważność została

przed tym dniem w części stwierdzona, a w części stwierdzono wydanie jej

z naruszeniem prawa. Nie ma wątpliwości, że nie można uznać, iż nie jest to

zdarzenie mogące wyrządzić szkodę, skoro jego wystąpienie zostało stwierdzone

przez właściwy organ administracji publicznej w ramach jego kompetencji i ustawa

łączy z nim obowiązek naprawienia szkody.

Wydanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. decyzji z dnia 2

października 2003 r. oznacza, że organ ten jako właściwy, działając w zakresie

swoich kompetencji (art. 157 § 1 k.p.a.) stwierdził, iż decyzja negatywna Prezydium

Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia 18 października 1952 r., odmawiająca

przyznania własności czasowej, jest niezgodna z prawem (tak w części, co do

której stwierdzono jej nieważność, jak i w części, co do której stwierdzono, że

wydana została z naruszeniem prawa), a zatem zgodne z prawem rozpoznanie

wniosku, który spowodował wydanie tej decyzji, powinno zakończyć się wydaniem

decyzji pozytywnej, przyznającej prawo własności czasowej. Stwierdzenie to objęte

jest treścią decyzji wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. W myśl

powszechnie przyjętego poglądu decyzja podjęta przez organ administracji

publicznej w sprawie należącej do kompetencji tej administracji wiąże sądy w

postępowaniu cywilnym w zakresie objętym jej rozstrzygnięciem. W postępowaniu

cywilnym

sądy

nie

są

władne

badać

prawidłowości

podjęcia

decyzji

administracyjnej, w szczególności czy istnieją przesłanki, które w świetle przepisów

prawa materialnego stanowiły podstawę jej podjęcia. Dzieje się tak niezależnie od

treści uzasadnienia decyzji. Decyzja jest w zakresie objętym jej treścią – bez

względu na motywy jej podjęcia wyrażone w uzasadnieniu – wyrazem stanowiska

organu administracji publicznej wiążącym sądy w postępowaniu cywilnym.

Niepotrzebne

jest

zatem

rozstrzyganie

przedstawionego

zagadnienia

prawnego, o ile jego rozstrzygnięcie miałoby posłużyć do podważenia zaistnienia

zdarzenia mogącego wyrządzić szkodę. Nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie

przedstawionego zagadnienia prawnego nie jest również przydatne dla ustalenia

istnienia i rozmiaru szkody, której naprawienia dochodzi powód.

Konsekwencją rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego

mogło być wyłącznie stwierdzenie, że prawo własności czasowej mogło być

przyznane poprzednikowi prawnemu powoda albo że przyznane być nie mogło.

Stwierdzenie takie nie może jednakże być potraktowane – jak utrzymuje pozwany –

jako zdarzenie mające znaczenie dla istnienia związku przyczynowego pomiędzy

zdarzeniem wyrządzającym szkodę (wydaniem decyzji niezgodnej z prawem)

a szkodą, której naprawienia dochodzi powód. Zdarzeniem takim mogłaby być

ostateczna decyzja odmawiająca przyznania prawa własności czasowej zapadła

po stwierdzeniu nieważności i niezgodności z prawem decyzji, która stanowi

podstawę dochodzonego roszczenia. Decyzja taka przesądzałaby bowiem,

że prawo własności czasowej nie powinno być przyznane, a zatem – niezależnie

od niezgodności z prawem wcześniejszej decyzji – że jego nieprzyznanie nie może

stanowić źródła szkody podlegającej naprawieniu. Jednakże w sprawie przyznania

prawa własności czasowej na rzecz powoda lub jego poprzedników prawnych

decyzja taka nie została wydana. Ponowne wydanie decyzji w przedmiocie, którego

dotyczy wydana niezgodnie z prawem decyzja stanowiąca zdarzenie dające

podstawę do żądania naprawienia szkody wyrządzonej przez jej wydanie, nie jest

potrzebne dla rozstrzygnięcia toczącej się przed sądem sprawy o naprawienie tej

szkody. Nie stanowi bowiem przesłanki rozpoznania powództwa w tej sprawie.

Rozstrzygnięcie

przedstawionego

zagadnienia

prawnego,

którego

konsekwencją mogło być ustalenie, że prawo własności czasowej nie podlegało

przyznaniu,

oznaczałoby

nie

tylko

rozstrzygnięcie

przez

sąd

kwestii,

do rozstrzygnięcia której wyłącznie powołany został organ administracji publicznej

w postępowaniu administracyjnym (art. 7 dekretu z 1945 r.) ale i że dozwolone jest

samodzielne wykreowanie przez sąd zdarzenia celem wykorzystania go jako

mającego znaczenie dla istnienia związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem

mogącym wyrządzić szkodę a szkodą. Nie można zatem podzielić zapatrywania

pozwanego, że ustalenie w sprawie, w której przedstawione zostało zagadnienie

prawne, czy grunt mógł być przyznany poprzednikowi prawnemu powoda

na własność czasową ze względu na przepis art. 102 § 1 prawa rzeczowego

w zw. z art. XXXIX § 2 przep. wpr. pr. rzecz. i pr. ks. wiecz., jest istotne jako

element związku przyczynowego między zdarzeniem mogącym wyrządzić szkodę

a szkodą.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 61 § 1 ustawy

z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn.; Dz. U. z 2002 r.

Nr 240. poz. 2052 ze zm.) postanowił odmówić podjęcia uchwały rozstrzygającej

zagadnienie prawne przedstawione do rozpoznania.