III CZP 27/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 27/12

UCHWAŁA

Dnia 18 lipca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie egzekucyjnej z wniosków wierzycieli: "O." sp. z o.o. w P.i innych,

przeciwko dłużnikowi R. M.

przy uczestnictwie A. M.

o świadczenie pieniężne,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 18 lipca 2012 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 24 lutego 2011 r.,

"Czy w przypadku przyłączenia się wierzycieli do wszczętej

wcześniej egzekucji z nieruchomości (art. 927 k.p.c.), komornik, na

podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

o komornikach sądowych i egzekucji, ustala i pobiera opłaty

egzekucyjne należne z tytułu egzekucji z nieruchomości osobno

w każdej ze spraw egzekucyjnych, proporcjonalnie do wysokości

wyegzekwowanej kwoty przypadającej dla danego wierzyciela, czy

też ustala i pobiera jedną opłatę od wyegzekwowanej w toku

egzekucji z nieruchomości kwoty, niezależnie od liczby spraw

egzekucyjnych, w których wierzyciele przyłączyli się do egzekucji

z nieruchomości?"

podjął uchwałę:

W razie przyłączenia się kolejnego wierzyciela do

postępowania

egzekucyjnego

obejmującego

egzekucję

z nieruchomości (art. 927 k.p.c.), komornik pobiera - niezależnie

od liczby egzekwujących wierzycieli - jedną opłatę stosunkową

określoną w art. 49 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia

29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (jedn.

tekst: Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376), obliczoną od kwoty

wyegzekwowanego świadczenia, nie wyższej niż suma

świadczeń egzekwowanych na rzecz wierzycieli prowadzących

egzekucję.

Uzasadnienie

Na wniosek wierzyciela - po przyłączeniu się innych wierzycieli do

postępowania egzekucyjnego - komornik przy Sądzie Rejonowym przeprowadził

licytację nieruchomości należącej do dłużników, sprzedając ją, a następnie

ustalając koszty postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 211 151,02 zł.

Sąd Rejonowy – odrzuciwszy spóźnioną skargę dłużnika kwestionującą wysokość ustalonych kosztów egzekucyjnych, opierającą się na zarzucie, że opłata

powinna wynosić najwyżej trzydziestokrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia - podjął czynności nadzorcze z urzędu (art. 759 § 2 k.p.c.) i zmienił postanowienie komornika w ten sposób, że postanowieniem z dnia 8 września 2011 r.

ustalił wysokość należnej komornikowi opłaty na kwotę 83 827,53 zł, a koszty

postępowania egzekucyjnego na kwotę 90 393,03 zł. Zdaniem Sądu pierwszej

instancji, nie było podstaw do naliczania opłaty stosunkowej w każdej sprawie,

której

bieg

został

spowodowany

przyłączeniem

się

do

postępowania

egzekucyjnego poszczególnych wierzycieli, ponieważ dochodzone wierzytelności w

łącznej wysokości 6 259 616,46 zł nie zostały zaspokojone w całości z sumy

uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości dłużników, a zgodnie z art. 49 ustawy z

dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (jedn. tekst: Dz.U. z

2011 r. Nr 231, poz. 1376 ze zm. – dalej „u.k.s.e.”) pobiera się opłatę obliczoną od

wartości świadczenia wyegzekwowanego.

Przy

rozpoznawaniu

zażalenia

komornika

na

postanowienie

Sądu

Rejonowego powstało zagadnienie prawne, przytoczone na wstępie, które Sąd

Okręgowy przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jedną

z

zasad

konstrukcyjnych

egzekucji

z

nieruchomości

jest

dopuszczalność prowadzenia w tym samym czasie w stosunku do określonej

nieruchomości tylko jednego postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z tą zasadą,

jeżeli toczy się już postępowanie egzekucyjne z wniosku jednego wierzyciela i nie

doszło jeszcze do zajęcia nieruchomości, postępowania zainicjowane wnioskami

innych wierzycieli łączy się z postępowaniem wszczętym najwcześniej (art. 921 § 2

zdanie drugie w związku z art. 925 k.p.c.). Jeżeli natomiast zajęcie nieruchomości

zostało już dokonane, jedność postępowania egzekucyjnego zapewnia art. 927

k.p.c., przewidujący, że wierzyciel, który skierował egzekucję do nieruchomości

przez innego wierzyciela, przyłącza się do postępowania wszczętego wcześniej,

przy czym nie może żądać powtórzenia czynności już dokonanych, mając

w pozostałym zakresie te same prawa co pierwszy wierzyciel. W tej sytuacji,

z mocy ustawy, dochodzi do obligatoryjnego połączenia postępowania wszczętego

później z postępowaniem toczącym się wcześniej, w wyniku czego kształtuje się

jedno wielopodmiotowe postępowanie egzekucyjne. Oczywiście, bieg tego

postępowania nie narusza toku innych postępowań prowadzonych przez wierzycieli

w celu wyegzekwowania dalszych świadczeń; toczą się one odrębnie w takim

zakresie, w jakim poszczególni wierzyciele – niezależnie od wskazania we wniosku

egzekucji z nieruchomości jako sposobu egzekucji (art. 797 i 799 k.p.c.) – wskazali

inne sposoby egzekucji i wnieśli o skierowanie egzekucji także do innych

składników majątkowych dłużnika.

Podsumowując należy stwierdzić, że po przyłączeniu się kolejnych

wierzycieli na podstawie art. 927 k.p.c. do toczącego się postępowania

egzekucyjnego, w którego ramach skierowano egzekucję do nieruchomości, a więc

po jego poszerzeniu strony podmiotowej, toczy się jedno postępowanie

egzekucyjne, obejmujące jedną egzekucję. W konsekwencji toczy się także jedna –

w znaczeniu procesowo-technicznym – sprawa egzekucyjna.

W związku z tym, zgodnie z art. 49 ust. 1 u.k.s.e., komornik pobiera –

niezależnie od liczby egzekwujących wierzycieli – jedną opłatę stosunkową

określoną w tym przepisie, obliczoną od kwoty wyegzekwowanego świadczenia.

Należy jednak zastrzec, że kwota stanowiąca podstawę obliczenia opłaty nie może

być

wyższa

od

sumy

świadczeń

egzekwowanych

na

rzecz

wierzycieli

prowadzących egzekucję, gdyż w braku takiego zastrzeżenia, jeżeli suma uzyskana

ze sprzedaży byłaby wyższa niż suma egzekwowanych i podlegających

zaspokojeniu

świadczeń,

komornik

pobierałby

opłatę

także

od

nadwyżki

podlegającej zwrotowi na rzecz dłużnika, czego zaaprobować nie można.

Przedstawiony pogląd, który stał się podłożem podjętej uchwały, ma nie tylko

mocne oparcie normatywne, ale harmonizuje także z eksponowanym w judykaturze

poglądem, uzasadnionym aksjologicznie i ekonomicznie, że wysokość opłat

powinna być ściśle sprzężona z nakładem pracy komornika (por. np. uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2005 r., III CZP 51/05, OSNC 2006, nr 7–8,

poz. 115, z dnia 16 grudnia 2005 r., III CZP 116/05, OSNC 2006, nr 12, poz. 197,

z dnia 16 października 2008 r., III CZP 90/08, OSNC 2009, nr 9, poz. 123, z dnia

12 lutego 2009 r., III CZP 142/08, OSNC 2009, nr 12, poz. 163 i z dnia

29 października 2009 r., III CZP 82/09, OSNC 2010, nr 5, poz. 67 oraz wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 maja 2006 r., P 18/05, OTK-A Zb. Urz. 2006,

nr 5, poz. 53). Przyjęcie w rozważanym przypadku odmiennej interpretacji,

lansowanej niekiedy w piśmiennictwie głównie ze względów pozamerytorycznych,

przy użyciu argumentów jurydycznych niezasługujących na aprobatę, prowadziłoby

do automatycznej multiplikacji opłat, w zasadzie bez jakiegokolwiek odniesienia do

dokonywanych przez komornika czynności (por. uzasadnienie uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 20 października 2010 r., III CZP 71/10, OSNC 2011, nr 5,

poz. 53).

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.