III CZP 27/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 27/09

POSTANOWIENIE

Dnia 22 maja 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa Jacka C.

przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Wojskowego

Biura Emerytalnego w L.

o zapłatę,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 maja 2009 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 5 lutego 2009 r.,

"Czy dopuszczalna jest droga sądowa w sprawie z powództwa

żołnierza zwolnionego z zawodowej służby wojskowej o zapłatę

należności z tytułu świadczenia pieniężnego w wysokości kwoty

uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym,

należnego w ostatnim dniu pełnienia służby, przysługującego na

podstawie art. 95 punkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 roku

o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 141 z 2008

roku, poz. 892 - tekst jednolity ze zm.) stwierdzonej ostateczną

decyzją wydaną przez dowódcę jednostki, w której żołnierz odbywał

służbę, której wojskowy organ emerytalny odmawia wykonania

w całości oraz czy dopuszczalna jest droga sądowa w sprawie

o zapłatę odsetek za opóźnienie w zapłacie należności z opisanego

wyżej tytułu ?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne powstały na tle

wykładni przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej

żołnierzy zawodowych (tekst jednolity Dz. U. Nr 141, poz. 892 ze zm. nazywanej

dalej, jako s.w.ż.z.) w związku z rozpoznaniem apelacji pozwanego Skarbu

Państwa – Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w L. od wyroku sądu

pierwszej instancji zasądzającego na rzecz powoda Jacka C. świadczenie z tytułu

uposażenia na podstawie art. 95 pkt 1 s.w.ż.z. Dotyczą dopuszczalności drogi

sądowej w sprawie o zapłatę tej należności, jeżeli została stwierdzona ostateczną

decyzją wydaną przez dowódcę jednostki a wojskowy organ emerytalny odmawia

jej wykonania w całości oraz dopuszczalności drogi sądowej w sprawie o zapłatę

odsetek za opóźnienie w zapłacie tej należności.

U ich podstaw legły następujące ustalenia faktyczne:

Powód Jacek C. pełnił zawodową służbę wojskową w Wojskowej Komendzie

uzupełnień w B. W wyniku prawomocnej decyzji Dowódcy Okręgu Wojskowego z

dnia 11 marca 2003 r. powód został zwolniony z zawodowej służby wojskowej z

dniem 31 stycznia 2004 r.. W związku z tym, na podstawie art. 95 pkt 1 s.w.ż.z.,

zostało mu przyznane prawo do należności pieniężnej, przysługującej przez okres

jednego roku po zwolnieniu ze służby w wysokości uposażenia zasadniczego wraz

z wymienionymi w ustawie dodatkami. Powodowi wypłacono tę należność

wynoszącą - za okres od 1 lutego do 31 stycznia 2005 r. - 28.189,08 złotych,

potrącając z niej składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zryczałtowany podatek

dochodowy. Decyzją Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia 23 lutego 2006 r.

stwierdzającą nieważność decyzji Dowódcy Okręgu Wojskowego z dnia 11 marca

2003 r. powód został przywrócony do zawodowej służby wojskowej. Następnie

rozkazem personalnym z dnia 12 maja 2006 r. Dowódca Okręgu Wojskowego

stwierdził ponownie zwolnienie powoda z zawodowej służby wojskowej z mocy

prawa z dniem 13 sierpnia 2005 r. z powodu ustalenia przez Terenową Wojskową

Komisję Lekarską niezdolności powoda do służby wojskowej. Po ponownym

zwolnieniu ze służby powód złożył wniosek o wypłatę uposażenia za okres jednego

roku po zwolnieniu ze służby. Decyzją z dnia 18 grudnia 2006 r. Komendant

Wojskowej Komendy Uzupełnień w B. stwierdził uprawnienie powoda do

dwunastomiesięcznego uposażenia za okres jednego roku służby po zwolnieniu ze

służby, czyli za okres od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r.

Wysokość tego świadczenia została ustalona na kwotę 30.134,88 złotych. Pismem

z dnia 27 czerwca 2006 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w L. wezwał

powoda do zwrotu kwoty 25.857,67 złotych wcześniej pobranego świadczenia z

tytułu dwunastomiesięcznego uposażenia a w kolejnym piśmie z dnia

25 lipca

2006 r. poinformował powoda, że wypłacone w 2004 r. świadczenie zostało

zarachowane na poczet świadczenia przyznanego powodowi w 2006 r. Z tej

przyczyny powodowi wypłacono jedynie 1386,54 złotych nadwyżki, stanowiącej

różnicę pomiędzy kwotą wyliczoną w 2006 r. a kwotą wypłaconą w 2004 r.

W ocenie Sądu Okręgowego, poczynione ustalenia mogą przemawiać za

odrzuceniem pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sądowej. Sprawy ze

stosunku służbowego nie są sprawami pracowniczymi, ani też cywilnymi

w rozumieniu kodeksu postępowania cywilnego, lecz są to sprawy administracyjne.

Stosunek służbowy żołnierzy zawodowych reguluje wymieniona na wstępie ustawa

a zgodnie z jej art. 8 ust. 1 od decyzji wydawanych przez właściwe organy

w sprawach określonych w ustawie żołnierz zawodowy może wnieść odwołanie do

organu wyższego stopnia.

Sąd Okręgowy podkreślił, że możliwe jest także odmienne stanowisko, prowadzące

do uznania, że droga sądowa jest dopuszczalna. Odmowa przyznania powodowi

świadczenia nastąpiła przez czynności faktyczne i nie została w tym zakresie

wydana decyzja administracyjna. Sąd odwołał się do poglądów wyrażanych

w orzecznictwie administracyjnym, że nie ma podstawy do wydania decyzji

odmawiającej wypłaty świadczenia w takiej sytuacji.

Odnośnie żądania odsetek ustawowych Sąd Okręgowy wskazał na orzeczenia

Sądu Najwyższego, w których przewiduje się drogę administracyjną dla

dochodzenia odsetek od należności z tytułu dwunastomiesięcznego uposażenia.

Niemniej jednak, gdyby uznać drogę sądową dla dochodzenia należności głównej,

to akcesoryjne wobec niej roszczenie odsetkowe, powinno być także rozpoznane

przed sądem powszechnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przy tak przedstawionych zagadnieniach i odpowiadających im ustaleniach

faktycznych, istnieją usprawiedliwione przyczyny do odmowy podjęcia uchwały.

Jak

przyjmuje

się

w

judykaturze,

rozstrzygnięcie

przedstawionego

zagadnienia prawnego powinno być niezbędne dla rozstrzygnięcia w indywidualnej

sprawie (tak m.in. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 19 stycznia 2007 r.,

III CZP 1544/06, nie publ.). Potrzeba wykładni normy prawa materialnego lub

procesowego ujawnia się jedynie wtedy, kiedy wymagające interpretacji normy

rzeczywiście mają zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego. Przedstawione

zagadnienie prawne dopuszczalności drogi sądowej z powództwa żołnierza

zawodowego zwolnionego ze służby wojskowej o zapłatę należności z tytułu

świadczenia pieniężnego z art. 95 pkt 1 s.w.ż.z. zostało odniesione do sytuacji,

kiedy wysokość kwoty tego świadczenia została stwierdzona ostateczną decyzją,

wydaną przez dowódcę jednostki wojskowej, w której odbywał służbę powód.

Tymczasem, według ustaleń faktycznych, do których odwołał się Sąd

Okręgowy, w decyzji Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w B. z dnia 18

grudnia 2006 r., na której powód opiera swoje roszczenie, stwierdzono jedynie, że

przysługuje mu uprawnienie do dwunastomiesięcznego uposażenia za okres roku

po zwolnieniu ze służby, to jest za okres od 1 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia

2006 r. Ostateczna wysokość tego świadczenia nie została określona w tej lub innej

decyzji organu wojskowego. Tylko wtedy - jako odpowiadające ustalonemu stanowi

faktycznemu sprawy - byłyby aktualne wątpliwości wyrażone w postanowieniu Sądu

Okręgowego

o przedstawieniu

do

rozstrzygnięcia

pierwszego

zagadnienia

prawnego.

Przepisy ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy

zawodowych jednoznacznie wskazują drogę postępowania administracyjnego dla

dochodzenia roszczeń żołnierzy zawodowych z tytułu prawa do uposażenia i innych

należności pieniężnych. Art. 8 ust. 1 ustanawia ten sposób załatwiania spraw dla

wszystkich kwestii uregulowanych w ustawie (por. uchwałę Sądu Najwyższego

z dnia 29 listopada 2007 r., III CZP 106/07, OSNC 2008/12/134).

Powód dochodzi, niewypłaconej w znacznej części, należności pieniężnej

wynikającej z treści art. 95 pkt 1 s.w.ż.z., zamieszczonego w Rozdziale 5 tej

ustawy. Kwestię właściwości w sprawach uregulowanych w tym Rozdziale

zatytułowanym „Uposażenia i inne należności pieniężna żołnierzy zawodowych”

określa ogólnie art. 104 s.z.ż.z przekazując je do wymienionych w tym przepisie

organów wojskowych. Dotyczy to bez wątpienia wszelkich przypadków, kiedy

ustawa przewiduje wydanie decyzji administracyjnej. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego postrzega się jeszcze szerzej właściwość organów wojskowych,

przyjmuje się bowiem, że właściwość ta obejmuje każde roszczenie wywodzone z

praw ustanowionych przepisami ustawy z dnia 11 września 2003 r. o zawodowej

służbie żołnierzy zawodowych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada

2008 r., II Pm 99/08, nie publ.).

Rozstrzygając

o

przysługującym

powodowi

świadczeniu

pieniężnym

właściwy organ wojskowy wydaje decyzję. Wynika to z ogólnej normy zawartej

w art. 8 ust. 1 s.w.ż.z. Jest to decyzja w sprawie określonej w tej ustawie.

Żołnierz zawodowy otrzymuje uposażenie i inne należności pieniężne, o których

mowa w art. 73 s.w.ż.z. w określonej wysokości i z tytułu prawa do uposażenia

i innych należności pieniężnych przysługuje mu roszczenie (art. 75 ust. 1 s.w.ż.z.),

o którym rozstrzygają właściwe organy wojskowe w drodze decyzji (rozkazu

personalnego). Zgodnie z art. 8 ust. 1 s.w.ż.z., od decyzji odmawiającej przyznania

w całości lub części należności pieniężnej wynikającej z treści art. 95 pkt 1 s.w.ż.z.

przysługuje skarga do sądu administracyjnego (por. uzasadnienie uchwały

Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2006 r. I OPS 3/06,,

ONSA/WSA 2006/3/69).

Decyzja organu wojskowego rozpatrującego wniosek żołnierza zwolnionego

z zawodowej służby wojskowej o przyznanie należności pieniężnej na podstawie

art. 95 pkt 1 s.w.ż.z. powinna rozstrzygać wszystkie związane z tym kwestie

a zatem powinna zawierać nie tylko ogólne stwierdzenie o przyznaniu uprawnienia

do

dwunastomiesięcznego

uposażenia

zasadniczego

wraz

z

dodatkami

o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby ale także

powinna określać wysokości świadczenia pieniężnego z tego tytułu. Ma to

znaczenie nie tylko w związku z ustaleniami, co do wysokości miesięcznego

uposażenia i przysługujących żołnierzowi zawodowemu dodatków stałych, ale

także z innymi okolicznościami, które mogą mieć wpływ na wysokość świadczenia

przeznaczonego do wypłaty. Właściwość organów wojskowych wyczerpuje

wszystkie te kwestie. W stanie prawnym obowiązującym w czasie wydawania

wymienionych

decyzji

wojskowy

organ

emerytalny

właściwy

dla

adresu

zameldowania żołnierza dokonywał jedynie wypłaty świadczenia w wysokości

ustalonej przez dowódcę jednostki wojskowej wskazanego w art. 104 w związku

z art. 6 ust. 2 pkt 1 s.w.ż.z., a zatem sam nie był uprawniony do określania

wysokości świadczenia podlegającego wypłacie - art. 96 pkt 7 ustawy z dnia

11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w brzmieniu

obowiązującym do dnia 31 grudnia 2007 r. Dopiero w wyniku wprowadzonej

z dniem 1 stycznia 2008 r. zmiany art. 96 tej ustawy (ustawa z dnia 24 sierpnia

2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz

o zmianie innych ustaw Dz. U. Nr 176, poz. 1242) wojskowy organ emerytalny nie

tylko dokonuje faktycznej wypłaty świadczeń pieniężnych, o których mowa wart. 95

pkt 1 s.w.ż.z., ale także samodzielnie podejmuje decyzje o wypłacie (art. 96 pkt 9

s.w.ż.z.).

Jak wskazano, na ostateczną wysokość podlegającej wypłacie należności

pieniężnej przyznanej na podstawie art. 95 pkt 1 s.w.ż.z. mogą wpływać różne

okoliczności. Świadczenie może być mniejsze, niż wynikałoby to z przeliczenia

wysokości uposażenia wraz z dodatkami między innymi na skutek potrącenia,

dopuszczalnego ze względu na treść art. 103 s.w.ż.z., które rozciąga się także na

należności pieniężne wymienione w art. 95 pkt 1 (art. 103 ust. 2). Tym samym,

zakresem przedmiotowym ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

a zwłaszcza jej Rozdziału 5 objęta jest problematyka potrąceń, mogących

pozostawać także w związku z obowiązkiem zwrotu pobranych przez żołnierza

zawodowego uposażeń i innych należności (art. 74 s.w.ż.z.). Trzeba zatem w tym

miejscu ponownie odwołać się do treści art. 104 ust. 1 s.w.ż.z., który wskazuje

dowódców jednostek wojskowych, jako organ właściwy do rozstrzygania we

wszystkich sprawach określonych w przepisach Rozdziału 5 ustawy.

Wydanie decyzji administracyjnej stwierdzającej istnienie uprawnienia

żołnierza zawodowego do należności pieniężnej z art. 95 pkt 1 s.w.ż.z.

z pominięciem - pomimo właściwości organu administracyjnego - rozstrzygnięcia co

do wysokości świadczenia należnego nie załatwia sprawy w całości w rozumieniu

art. 104 § 1 k.p.a. Nie może również stanowić podstawy do dochodzenia

niewypłaconego świadczenia przed sądem powszechnym skoro jego wysokość nie

została ustalona ostateczną decyzją administracyjną.

W sformułowanym przez Sąd Okręgowy zagadnieniu prawnym zakłada się

dochodzenie świadczenia ustalonego w decyzji. W ten sposób dochodzi do

rozbieżności między stanem faktycznym sprawy a treścią przedstawionego

zagadnienia.

Przewidziana w art. 390 § 1 k.p.c. możliwość przedstawienia Sądowi

Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, które wyłoniło się przy

rozpoznawaniu apelacji przez sąd drugiej instancji i budzi poważne wątpliwości, jest

regulacją szczególną, stanowiącą ograniczenie przewidzianej w art. 187 ust. 1

Konstytucji zasady podległości sędziów tylko Konstytucji i ustawom. Z mocy art.

390 § 2 k.p.c. w wypadku rozstrzygnięcia takiego zagadnienia sądy niższej instancji

są bowiem w danej sprawie związane poglądem prawnym Sądu Najwyższego.

Konieczne jest zatem ścisłe interpretowanie przesłanek z art. 390 § 1 k.p.c.

(por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia

1999 r., III CZP 62/98, OSNC 1999, nr 10, poz. 166). Oznacza to, że przedstawione

zagadnienie prawne musi pozostawać w bezpośrednim związku z problemami

wynikłymi przy rozpoznawaniu przez Sąd drugiej instancji środka odwoławczego.

Niezbędne jest więc, aby nawiązywało do sytuacji faktycznej i prawnej, jaka

wystąpiła w przedstawianej sprawie, a jednocześnie aby jego rozwiązanie wpływało

na sposób osądzenia tej sprawy (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia

25 czerwca 2008 r. III CZP 49/08, nie publ.).

Ponieważ przedstawione zagadnienie prawne nie przystaje do występującej

w sprawie sytuacji faktycznej i prawnej należało odmówić jego rozstrzygnięcia.

Sąd

drugiej

instancji

przedstawiając

Sądowi

Najwyższemu

do

rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powinien uzasadnić, na czym polegają jego

wątpliwości i dlaczego uważa je za poważne. Poza tym wyrażone w pytaniu

wątpliwości muszą pozostawać w związku przyczynowym z rozstrzygnięciem

sprawy.

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne nie spełnia tych

wymagań. Jedynym usprawiedliwieniem wystąpienia na podstawie art. 390 § 1

k.p.c. o rozstrzygnięcie kolejnego zagadnienia dotyczącego dopuszczalności drogi

sądowej w sprawie o zapłatę odsetek za opóźnienie w zapłacie należności z tytułu

świadczenia pieniężnego przysługującego żołnierzowi zawodowemu na podstawie

art. 95 pkt s.w.ż.z., jest w ocenie Sądu Okręgowego akcesoryjny - wobec

świadczenia głównego - charakter odsetek, co powinno przemawiać za ich

rozpoznaniem w tym samym postępowaniu. Jednocześnie Sąd Okręgowy wskazał,

że Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 29 listopada 2007 r. (III CZP 106/07, OSNC

2008/12/134) oraz w wyroku z 2 lipca 2008 r. (II PK 10/08, nie publ.) wypowiedział

się za rozpoznawaniem roszczeń żołnierzy zawodowych o wypłatę odsetek w

postępowaniu administracyjnym.

W związku z tym należy wskazać, że wysokość należności głównej nie została

dotychczas ustalona w ostatecznej decyzji administracyjnej. Sama akcesoryjność

świadczeń odsetkowych nie wyklucza odmiennego sposobu ich dochodzenia

(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2006 r., III PZP 1/05, OSNP

2006/15-16/227 oraz uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca

2001 r. OPS 17/00, ONSA 2001/3/100) a brak jednocześnie w uzasadnieniu

postanowienia Sądu Okręgowego odniesienia się do argumentów, które uwzględnił

w

dotychczasowych

orzeczeniach

Sąd

Najwyższy,

opowiadając

się

za

niedopuszczalnością drogi sądowej sprawach o odsetki należne żołnierzowi

zawodowemu na podstawie art. 75 ust. 3 s.z.ż.z..

Zarówno te okoliczności jak i jednolite w tej materii stanowisko Sądu

Najwyższego wyrażone nie tylko w orzeczeniach przytoczonych przez Sąd

Okręgowy ale także w wyrokach z dnia 2 lipca 2008 (II PK 8/08, nie publ.), z dnia

2 września 2008 r. (II PK 55/08, nie publ.), z dnia 25 listopada 2008 r. (II PK 99/08,

nie publ.), z dnia 15 grudnia 2008 r. (II PK 98/08, nie publ.) pozwalają uznać, że nie

zachodzi potrzeba udzielenia odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały (art. 390 § 1

k.p.c. w zw. z art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym

Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.).