III CZP 25/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 25/09

POSTANOWIENIE

Dnia 22 maja 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Strzelczyk

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa Daniela S. i Iwety C.

przeciwko Skarbowi Państwa - Naczelnikowi Trzeciego Urzędu Skarbowego

w S. i Komendantowi Miejskiemu Policji w S.

o zapłatę,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 maja 2009 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Apelacyjny

postanowieniem z dnia 14 stycznia 2009 r.,

"Czy dopuszczalna jest droga sądowa dla dochodzenia przez

prowadzącego parking od Skarbu Państwa należności za holowanie

i przechowywanie pojazdu (zajętego na podstawie art. 129 ust. 2 pkt

10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 roku Prawo o ruchu drogowym w brzmieniu tekstu pierwotnego - Dz.U. Nr 98, poz. 602 z 1997 r.),

którego własność przeszła na rzecz Skarbu Państwa na mocy decyzji

wydanej przed dniem 1 stycznia 2002 roku, przez powołany wówczas

do tego organ (Komendanta Miejskiego Policji)?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało przy

rozpoznawaniu przez Sąd Apelacyjny apelacji powodów od wyroku Sądu

Okręgowego, wydanego sprawie, której przedmiotem było żądanie zasądzenia

wynagrodzenia za usunięcie, przewóz i przechowywanie na parkingu usuniętych z

drogi pojazdów samochodowych.

Sąd Okręgowy postanowieniem

z dnia

21 stycznia 2008 r. oddalił zarzut niedopuszczalności drogi sądowej i wyrokiem

z tego samego dnia oddalił powództwo.

W sprawie tej ustalono, że powodowie w ramach działalności gospodarczej

prowadzonej w formie spółki cywilnej w dniu 23 marca 2000 r. zawarli

z Komendantem Miejskim Policji w S. umowę o współdziałaniu w zakresie

parkowania pojazdów usuniętych w przypadkach określonych w art. 129 ust. 5

ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, poz.

602 ze zm.; dalej: „Pr.r.d.”) oraz umowę o współdziałaniu w zakresie usuwania

i przemieszczania

tych

pojazdów.

W

umowach

tych

przewidziano,

że wynagrodzenie za sprawowanie pieczy nad pojazdami obciążać będzie ich

właścicieli, przy czym wyłączono możliwość jego dochodzenia od Policji.

Powodowie wykonywali obie umowy, dokonując czynności usuwania, przewozu

i parkowania pojazdów zabezpieczonych przez Policję. W 2001 roku Komendant

Miejski Policji wydał – na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 2 dekretu z dnia

18 września 1954 r. o likwidacji nie podjętych depozytów i nie odebranych rzeczy

(Dz. U. Nr 41, poz. 184 ze zm.) oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 16 marca 1971 r. w sprawie orzekania o przejściu depozytów na własność

Państwa (Dz. U. Nr 7, poz. 78 ze zm.) - decyzje o sprzedaży nie podjętych

samochodów i przekazaniu uzyskanych pieniędzy na konto sum depozytowych.

W odniesieniu do pojazdu Peugeot 205 GL orzeczono wyrokiem karnym jego

przepadek na rzecz Skarbu Państwa. Po wymianie korespondencji między stronami

ostatecznie odebrano pojazdy powodom w dniach 22-23 lutego 2002 r. Powodowie

skierowali wobec Policji żądanie zapłaty za usunięcie, przewóz i parkowanie

pojazdów, a następnie - wobec Urzędu Skarbowego. Postanowieniem Naczelnika

Urzędu Skarbowego z dnia 8 października 2002 r. przyznano powodom

wynagrodzenie za sprawowanie dozoru nad samochodami znajdującymi się na

parkingu w kwocie 9.096,32 zł. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2002 r.

Dyrektor Izby Skarbowej uchylił to orzeczenie i umorzył postępowanie w sprawie

stwierdzając, że powodowie nie występowali w charakterze dozorcy w rozumieniu

przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W decyzji tej

wskazano, że roszczenie powodów ma swoje źródło w stosunku cywilnoprawnym

i mogłoby być dochodzone w postępowaniu przed sądem cywilnym.

Sąd Okręgowy

wskazał, że ustalenia powyższe nie pozwalają przyjąć,

iż powodów łączyła z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego umowa przechowania.

Powodowie otrzymali wynagrodzenie – ustalone w drodze decyzji administracyjnej za parkowanie pojazdów

w okresie od doręczenia organowi likwidacyjnemu

postanowień o zbyciu depozytów do chwili ich odebrania z parkingu. Roszczeń

dotyczących okresu wcześniejszego winni oni dochodzić w pierwszej kolejności od

właścicieli pojazdów, a nie bezpośrednio od pozwanego.

Sąd Apelacyjny, rozpoznając apelację powodów od powyższego wyroku,

powziął wątpliwość co do dopuszczalności drogi sądowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Związanie sądu

drugiej instancji uchwałą rozstrzygającą zagadnienie

prawne (art. 390 § 2 k.p.c.) stanowi wyjątek od konstytucyjnej zasady podległości

sędziów tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Z tego też

względu art. 390 § 1 k.p.c. musi być wykładany w sposób ścisły, bez żadnych

koncesji na rzecz argumentów natury celowościowej lub utylitarnej (zob. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2007 r., III CZP 163/06, nie

publ.

oraz

z

listopada

2008

r.,

III

CZP

21/08,

nie

publ.).

Przedmiotem zagadnienia prawnego może być jedynie problem prawny budzący

poważne wątpliwości, od rozwiązania którego zależy rozstrzygnięcie sprawy

rozpoznawanej w wyniku apelacji strony od wyroku sądu pierwszej instancji (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 grudnia 2006 r., III CZP 112/06,

nie publ.; z dnia 25 stycznia 2007 r., III CZP 100/06, nie publ.; z dnia

12 października 2005 r., III CZP 68/05, nie publ.).

Sąd

Apelacyjny

wskazał,

że

źródłem

wątpliwości

w

kwestii

dopuszczalności drogi sądowej w zakresie roszczeń skierowanych przeciwko

Komendantowi Policji są postanowienia umów o współdziałaniu zawierające

elementy władcze, uniemożliwiające powodom odmowę przyjęcia na parking

samochodu usuniętego z drogi, zaś w odniesieniu do roszczeń wobec

Naczelnika Urzędu Skarbowego -

brak przesłanek do stwierdzenia, że

pomiędzy tą jednostka organizacyjną Skarbu Państwa a powodami zawiązał się

obligacyjny stosunek przechowania oraz brak przepisu szczególnego, który

wyłączałby rozpoznawanie wynikłego pomiędzy stronami sporu na drodze

postępowania cywilnego.

Odnosząc

się

do

tak

ujętych

wątpliwości

zauważyć

należy,

że w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntował się pogląd, zgodnie z którym

droga sądowa jest dopuszczalna zawsze wtedy, gdy powód opiera swoje

roszczenie procesowe na zdarzeniach prawnych, które mogą stanowić źródło

stosunków cywilnoprawnych. O dopuszczalności tej drogi decydują zatem

okoliczności faktyczne przytoczone jako podstawa dochodzonego roszczenia,

nie zaś obiektywne istnienie tego roszczenia albo stosunku prawnego pomiędzy

stronami (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2004 r., IV CK 113/03,

nie publ.; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 marca 1999 r., II CKN

340/98, OSNC 1991, nr 9, poz. 161; z dnia 22 sierpnia 2000 r., IV CKN 1188/00,

OSNC 2001, nr 1, poz. 20; z dnia 22 sierpnia 2007 r., III CZP 76/07, nie publ.;

uchwałę Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 5 kwietnia

2006 r., III CZP 121/05, OSNC 2006, nr 11, poz. 178). Warto też zwrócić uwagę

na

pojawiające

się

w

najnowszym

orzecznictwie

próby

złagodzenia,

aprobowanego dotychczas, dychotomicznego rozdziału drogi sądowej i drogi

administracyjnej (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r., I OPS 3/07, ONSA/WSA 2008, nr 2,

poz. 21).

Przedstawione

przez

Sąd

Apelacyjny

zagadnienie

prawne

pomija

przytoczone wyżej stanowisko judykatury, wskazujące na potrzebę szerokiego

rozumienia pojęcia sprawy cywilnej. Zostało ono bowiem ujęte w oderwaniu od

twierdzeń powodów, na których oparte zostały zgłoszone przez nich roszczenia.

Powodowie reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika w sposób

wyraźny powołali się na cywilnoprawny charakter roszczeń dochodzonych

zarówno przeciwko Naczelnikowi Urzędu Skarbowego, jak i Komendantowi

Policji, przytaczając także ich podstawę prawną – art. 835 k.c.

W

rozpoznawanej

sprawie

ocena

charakteru

prawnego

roszczeń

powodów była już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w uzasadnieniu

wyroku 27 lutego 2007 r. uwzględniającego skargę kasacyjną od wydanego

wcześniej przez Sąd Apelacyjny wyroku z dnia 4 kwietnia 2006 r. Sąd Najwyższy

nie stwierdził wówczas niedopuszczalności drogi sądowej. Uchylając to

orzeczenie i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, nie podzielił

stanowiska skarżących (powodów), że łączyła ich z pozwanym Skarbem

Państwa – Naczelnikiem Trzeciego Urzędu Skarbowego w S. umowa

przechowania. Wskazał natomiast na konieczność ustalenia, czy umowa

o współdziałaniu

przy

parkowaniu

pojazdów

zawarta

przez

powodów

z Komendantem Miejskim Policji w S., mająca cechy umowy przechowania, w

zakresie, w jakim przewiduje możliwość dochodzenia wynagrodzenia za

sprawowanie pieczy nad pojazdami jedynie od ich właścicieli, jest zgodna z

naturą tego stosunku prawnego, czy też zachodzi nieważność tej klauzuli

umownej. W świetle przytoczonej argumentacji nie ulega wątpliwości, że Sąd

Najwyższy dokonując powyższej oceny miał na uwadze wspomniane wyżej

szerokie rozumienie sprawy cywilnej, a w konsekwencji uznał, że przedmiotem

procesu

cywilnego

jest

roszczenie

procesowe

oderwane

od materialnoprawnego „usprawiedliwienia” roszczenia zgłoszonego w pozwie.

Stanowisko powyższe i to, co trzeba wyraźnie podkreślić, w odniesieniu do

wszystkich

roszczeń

powodów

(także

wynagrodzenia

za

holowanie

i przechowanie samochodu marki Peugeot, którego przepadek orzeczono

w postępowaniu karnym) w dalszym ciągu pozostaje aktualne, gdyż –

jak stwierdził to sam Sąd Apelacyjny – stan faktyczny rozpoznawanej sprawy

i mające zastosowanie do jego oceny przepisy prawne nie uległy zmianie.

Wbrew wątpliwościom Sądu Apelacyjnego, odmiennego zapatrywanie nie

usprawiedliwia pogląd Sądu Najwyższego wyrażony postanowieniu z dnia

19 czerwca

2007

r.,

III

CZP

47/07

(OSNC

2008,

nr

7-8,

poz. 80).

Orzeczenie to wydane

zostało

na

gruncie

innego

stanu

prawnego

(art. 130a ust. 10 Pr.r.d.). Przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego nie była też

kwestia znaczenia – dla dopuszczalności drogi sądowej - wskazania przez powoda

cywilnoprawnego charakteru dochodzonego roszczenia.

Reasumując stwierdzić należy, że przedstawione zagadnienie prawne nie

pozostaje w bezpośrednim związku z problemami wymagającymi rozstrzygnięcia

przy rozpoznawaniu przez Sąd Apelacyjny środka odwoławczego. Nie nawiązuje

ono do sytuacji faktycznej i prawnej, jaka wystąpiła w sprawie. Rozważanie

zagadnień natury teoretycznej nie należy do zadań Sądu Najwyższego.

Skoro pytanie ma charakter abstrakcyjny, oderwany od okoliczności rozpoznawanej

sprawy, to odpowiedź na nie jest potrzebna do wydania rozstrzygnięcia.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c. i art. 61 § 1

ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052

ze zm.), orzekł jak w sentencji.