III CZP 22/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 22/08

POSTANOWIENIE

Dnia 28 sierpnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Miasta W. Centrum Pomocy Rodzinie

przeciwko Gminie Miasta T. - Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Rodzinie

o zapłatę,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej w dniu 28 sierpnia 2008 r., na skutek

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w T. postanowieniem z

dnia 31 grudnia 2007 r., sygn. akt VIII Cz (…),:

„1.Czy radca prawny (adwokat, rzecznik patentowy) ustanowiony w sprawie przez osobę

będącą pełnomocnikiem mocodawcy może uwierzytelnić odpis pełnomocnictwa

udzielonego przez stronę osobie, która jako pełnomocnik strony (uczestnika

postępowania) sporządziła pełnomocnictwo substytucyjne dla tego radcy prawnego

(adwokata, rzecznika patentowego),

w przypadku odpowiedzi negatywnej

2. czy dopuszczalna jest konwalidacja braku formalnego pisma procesowego

(sprzeciwu) w postaci nienależytego umocowania pełnomocnika poprzez zatwierdzenie

przez stronę czynności dokonanych przez pełnomocnika, który nie był należycie

umocowany, a jeżeli tak, to czy sąd rozpoznający sprawę obowiązany jest wezwać

stronę do potwierdzenia takich czynności?”

przekazuje zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia składowi powiększonemu Sądu

Najwyższego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w T. przedstawił do rozstrzygnięcia dwa zagadnienia prawne o

treści przytoczonej w sentencji postanowienia, rozpoznając zażalenie strony pozwanej

na postanowienie Sądu Rejonowego o odrzuceniu sprzeciwu od nakazu zapłaty.

Z dokonanych ustaleń wynika, że radca prawny jako pełnomocnik strony

pozwanej, będącej osobą prawną, dołączył do sprzeciwu pełnomocnictwo substytucyjne

oraz uwierzytelniony przez siebie odpis pełnomocnictwa podstawowego, udzielonego

przez stronę pozwaną osobie, która wystawiła pełnomocnictwo substytucyjne. Sąd

Rejonowy wezwał pełnomocnika strony pozwanej do uzupełnienia braku formalnego

sprzeciwu

przez złożenie

oryginału

lub

wierzytelnego

odpisu

pełnomocnictwa

podstawowego. Wykonując zarządzenie wydane w trybie art.130 k.p.c. pełnomocnik

strony pozwanej przedłożył odpis pełnomocnictwa podstawowego potwierdzony za

zgodność z oryginałem przez osobę pełniącą funkcję specjalisty do spraw kadrowych u

strony pozwanej. Sąd Rejonowy uznał, że wspomniany brak formalny sprzeciwu nie

został uzupełniony i dlatego odrzucił go postanowieniem z dnia 12 października 2007 r.

W zażaleniu na to postanowienie strona pozwana podniosła, że przedkładając odpis

pełnomocnictwa podstawowego z klauzulą stwierdzającą zgodność z oryginałem, którą

podpisał upoważniony do takiej czynności pracownik strony pozwanej, wykonała w

sposób prawidłowy zarządzenie wzywające do uzupełnienia braku formalnego

sprzeciwu. Z ostrożności procesowej skarżąca dołączyła do zażalenia oryginał

pełnomocnictwa podstawowego.

Sąd Okręgowy rozważając kwestię stanowiącą przedmiot pierwszego z

przedstawionych zagadnień prawnych miał na względzie uchwałę Sądu Najwyższego z

dnia 19 maja 2004 r., III CZP 21/04 (OSNC 2005, nr 7-8, poz.118) stwierdzającą, że

radca prawny, który umocowany został na podstawie pełnomocnictwa substytucyjnego,

uprawniony jest do uwierzytelnienia tylko odpisu swego pełnomocnictwa, a także

uchwałę z dnia 30 marca 2006 r., III CZP 14/06 (OSP 2006, nr 12, poz.140), w której

Sąd Najwyższy wprawdzie zastosował rozumowanie paralelne do przyjętego w

pierwszej uchwale, jednak uznawszy, że dokument wykazujący umocowanie osób

działających jako organ osoby prawnej do udzielenia pełnomocnictwa w jej imieniu

stanowi „element pełnomocnictwa”, doszedł do wniosku, że z art. 89 § 1 zd. drugie k.p.c.

wynika uprawnienie dla radcy prawnego (adwokata, rzecznika patentowego) do

uwierzytelniania

nie

tylko

dokumentu

pełnomocnictwa,

ale

także

dokumentu

wykazującego umocowanie osób działających jako organ osoby prawnej.

Zdaniem Sądu Okręgowego w przypadku uznania, że takiego uprawnienia dla

radcy prawnego nie można wywieść z treści art.8 9 k.p.c., rozważenia wymaga,

zważywszy na fakt dołączenia do zażalenia oryginału pełnomocnictwa podstawowego,

kwestia objęta drugim zagadnieniem prawnym. Sąd Okręgowy, wskazując na

uregulowania przyjęte w art.70 § 2, art. 97 § 1 i 2 oraz art. 401 pkt 2 k.p.c. uznał za

najbardziej przekonującą tezę, że strona może potwierdzić czynności dokonane w jej

imieniu przez osobę nie mającą pełnomocnictwa tylko wtedy, gdy dopuszczona została

do działania w trybie art. 97 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie i doktrynie powszechnie przyjmuje się, że skoro zgodnie z

art.126 § 3 k.p.c. warunkiem formalnym pisma procesowego jest dołączenie do niego

pełnomocnictwa, to niedochowanie tego wymagania uzasadnia, w przypadku zwykłego

pisma, zastosowanie art.130 k.p.c., w odniesieniu natomiast do środków zaskarżenia

mają zastosowanie przepisy regulujące tryb usuwania braków formalnych takich pism

(np. art. 504 k.p.c. w przypadku sprzeciwu od nakazu zapłaty). Kwestia, w jaki sposób

spełnione ma być wymaganie dołączenia pełnomocnictwa w sytuacji, w której

pełnomocnictwa udzieliła osoba prawna, a umocowanie organu do dokonywania

czynności procesowych za osobę prawną nie zostało wcześniej wykazane w

postępowaniu dokumentem (art. 68 k.p.c.), nie była przedmiotem szerszych rozważań. Z

orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 1937 r. C I 2382/36 (Zb.Urz. 1938, nr

282) wynika, że art.141 d.k.p.c., będący odpowiednikiem art.130 k.p.c., ma

zastosowanie również do przypadków, gdy przy pozwie „nie zostało załączone

pełnomocnictwo lub załączono pełnomocnictwo niedostateczne”. Sąd Najwyższy uznał

zatem, że spełnienie warunku formalnego pozwu jakim jest dołączenie pełnomocnictwa

polega nie na załączeniu jakiegokolwiek pełnomocnictwa, ale pełnomocnictwa, z którego

wynika umocowanie do wniesienia pozwu przez pełnomocnika. W uzasadnieniu

postanowienia z dnia 19 marca 1969 r., I CZ 106/68 (OSPiKA 1970, nr 6, poz.121) Sąd

Najwyższy stwierdził z kolei, że w sytuacji, gdy pełnomocnik substytucyjny powołuje się

na okoliczność, że pełnomocnictwa substytucyjnego udzielili mu pełnomocnicy strony,

ale nie załącza należytego pełnomocnictwa udzielonego przez stronę, a jedynie

pełnomocnictwo substytucyjne, wówczas zachodzi podstawa dla zastosowania art.130

k.p.c. W powołanych uchwałach Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2004 r. oraz 30

marca 2006 r., wprawdzie rozbieżnie potraktowana została kwestia możliwości

uwierzytelnienia przez radcę prawnego (adwokata, rzecznika patentowego) odpisu

pełnomocnictwa podstawowego, jednak jednolicie uznano, że w sytuacji, gdy

pełnomocnik działa na podstawie tzw. pełnomocnictwa substytucyjnego, wykazanie

umocowania polega na przedstawieniu, obok oryginału lub uwierzytelnionego odpisu

dokumentu

pełnomocnictwa

substytucyjnego,

także

dokumentu

pełnomocnictwa

udzielonego osobie, która wystawiła pełnomocnictwo substytucyjne, chyba że dokument

ten został już wcześniej złożony do akt sprawy. Uznać zatem należy, że we wskazanym

zakresie wykształcone zostało jednolite stanowisko.

Rozbieżność w ocenie kwestii objętej pierwszym z przedstawionych zagadnień

prawnych, wynika z faktu, że Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 30 marca

2006 r. uznał, że dokument wykazujący umocowanie organu osoby prawnej do

udzielenia pełnomocnictwa jest „elementem pełnomocnictwa procesowego”. Dokonując

takiej kwalifikacji podniósł, że w sytuacji, w której mocodawcą jest osoba prawna

działająca przez swoje organy (art. 39 k.c.), wykazanie umocowania może nastąpić tylko

przez jednoczesne przedstawienie dokumentu pełnomocnictwa oraz innych stosownych

dokumentów potwierdzających, że osoba udzielająca pełnomocnictwa jest uprawniona

do działania za mocodawcę. Te "inne stosowne dokumenty" stają się zatem koniecznym

elementem pełnomocnictwa procesowego; innymi słowy, stanowią jego część składową.

Sąd Najwyższy ponadto stwierdził, że dokument będący elementem pełnomocnictwa nie

powinien podlegać rygorom dalej idącym niż samo pełnomocnictwo. Jeżeli zatem z art.

89 § 1 zdanie drugie i trzecie k.p.c. wynika, że adwokat (radca prawny, rzecznik

patentowy) mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa, to

konsekwentnie uznać należy, że możliwością taką powinien być objęty także odpis

(kopia) dokumentu wykazującego umocowanie organu osoby prawnej udzielającego

pełnomocnictwa.

Taka wykładnia art. 89 k.p.c., oparta na względach celowościowych, niewątpliwie

charakteryzuje się pragmatyzmem i już z tych względów zasługuje na uwagę, sprzyja

ponadto sprawności postępowania i nie powoduje zwiększenia jego kosztów.

W krytycznej glosie do tej uchwały nietrafnie podkreślono, że z art. 89 § 1 k.p.c.

nie wynika obowiązek przedłożenia przez pełnomocnika wszystkich dokumentów

potwierdzających umocowanie pełnomocnika, poczynając od osoby mocodawcy, skoro

w przepisie tym jest mowa wyłącznie o dokumencie pełnomocnictwa (S. Sołtysiński,

glosa do uchwały SN z dnia 30 marca 2006 r., III CZP 14/06, OSP 2006, nr 12, poz.140 i

141). Wywód autora glosy nie wydaje się możliwy do zaakceptowania w świetle

jednolicie prezentowanego w judykaturze stanowiska, że wykazanie umocowania polega

na

przedstawieniu,

obok

oryginału

lub

uwierzytelnionego

odpisu

dokumentu

pełnomocnictwa substytucyjnego także dokumentu pełnomocnictwa udzielonego osobie,

która wystawiła pełnomocnictwo substytucyjne.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 2006 r., a ściśle mówiąc, przyjęte w

niej założenie, że "inne stosowne dokumenty" stają się koniecznym elementem

pełnomocnictwa procesowego może budzić wątpliwości, a nawet zastrzeżenia z innych

powodów. Obowiązek przedłożenia przy pierwszej czynności procesowej obu

dokumentów tj. dokumentu pełnomocnictwa substytucyjnego oraz dokumentu w postaci

pełnomocnictwa udzielonego osobie, która udzieliła pełnomocnictwa substytucyjnego,

kwalifikować należy – zważywszy na wymagania wynikające z art.126 § 3 i art. 89 § 1

k.p.c. - jako warunek formalny pisma procesowego (por. W. Broniewicz, glosa do

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 1969 r., I CZ 106/68, OSPiKA 1970,

nr 6, poz.121). Przedłożenia obu dokumentów dokonuje się w celu wykazania, że

pełnomocnik został umocowany przez właściwy (uprawniony) podmiot, nie zaś po to,

aby umocować pełnomocnictwo substytucyjne. Zweryfikowanie umocowania możliwe

jest tylko w razie wykazania jego źródła sięgającego aż do samej osoby mocodawcy.

Oznacza to konieczność przedstawienia ciągu dokumentów, prowadzącego do

mocodawcy. Drugi z wymienionych dokumentów nie może być zatem uznany za

„element składowy pełnomocnictwa procesowego”.Jego złożenie stanowi dochowanie

warunku formalnego przewidzianego w art.126 § 3 k.p.c.

W razie uznania tych zastrzeżeń za przekonujące, pogląd wyrażony w uchwale z

dnia 30 marca 2006 r. należałoby odrzucić, a jako podstawę rozważań nad pierwszym z

przedstawionych zagadnień przyjąć argumenty powołane w uzasadnieniu uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 19 maja 2004 r., stwierdzającej, że radca prawny, który umocowany

został na podstawie dalszego pełnomocnictwa procesowego jest uprawniony do

uwierzytelnienia jedynie odpisu swego pełnomocnictwa. Stanowisko to podtrzymane

zostało w orzeczeniach Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2006 r., I CZ 8/06 (OSP

2006, nr 12, poz.141) oraz z dnia 16 maja 2006 r., III SZ 2/06 (OSNP 2007, nr 15-16,

poz.239). Podzielają je także przedstawiciele doktryny (W. Sługiewicz, glosa do uchwały

SN z dnia 19 maja 2004 r., III CZP 14/06, Rejent 2006, nr 7-8, s.177-185; P. Telenga, w:

Kodeks postępowania cywilnego. Praktyczny komentarz, red. A. Jakubecki, Zakamycze

2005, art. 89, uwaga 1, s.152; J. Gudowski, w: Kodeks postępowania cywilnego.

Komentarz. Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze. Część druga. Postępowanie

zabezpieczające, red. T. Ereciński, Warszawa 2007, t.1, art.89, uwaga 5, s. 269; H.

Ciepła, w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. K. Piasecki, Warszawa

2006, t.1, art. 89, Nb.11, s.421). Sąd Najwyższy uznając w tej uchwale, że radca prawny

(adwokat, rzecznik patentowy) nie ma kompetencji do uwierzytelniania odpisu

pełnomocnictwa

udzielonego

przez

stronę

osobie,

która

następnie

udzieliła

pełnomocnictwa substytucyjnego, oparł się na wnioskach płynących z wykładni

gramatycznej art. 89 k.p.c. Przepis ten – jak zauważył nie bez racji Sąd Najwyższy –

wyraźnie wskazuje, że radca prawny (adwokat, rzecznik patentowy) może uwierzytelnić

jedynie odpis tego pełnomocnictwa, które jemu zostało udzielone, a takim jest wyłącznie

pełnomocnictwo substytucyjne. Sąd Najwyższy podniósł ponadto, że przyznanie radcy

prawnemu (adwokatowi, rzecznikowi patentowemu) uprawnienia do uwierzytelnienia

odpisu udzielonego mu pełnomocnictwa ma charakter wyjątkowy i służy zaoszczędzeniu

stronom kosztów procesu. Wyjątkowość tego uprawnienia wzmacnia okoliczność, że nie

przysługuje ono poza adwokatami, radcami prawnymi i rzecznikami patentowymi

jakimkolwiek innym pełnomocnikom. Zakres tego uprawnienia musi być więc wykładany

w sposób ścisły, a więc zgodny z brzmieniem art. 89 § 1 zdanie drugie k.p.c.

Rozumowanie, że skoro wymienieni w art. 89 § 1 k.p.c. pełnomocnicy procesowi

są osobami wykonującymi zawody zaufania publicznego, to nie ma przeszkód aby

wskazanym uprawnieniem objąć także uwierzytelnienie dokumentu pełnomocnictwa, co

dodatkowo pomniejszyłoby koszty procesu, trudne jest do zaakceptowania, bowiem

prowadzi do wyników sprzecznych z wykładnią literalną art. 89 § 1 zd. drugie k.p.c., a

nadto

podważa

wyjątkowość

przewidzianego

w

tym

przepisie

uprawnienia

pełnomocników zawodowych. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że istnienie należytego

umocowania pełnomocnika do działania w imieniu strony w postępowaniu cywilnym

stanowi jedną z bezwzględnych przesłanek procesowych; brak należytego umocowania

pełnomocnika skutkuje nieważnością postępowania (art. 379 pkt 2 k.p.c.). Skłania to do

wniosku, że przy ocenie kwestii wykazania umocowania należy ściśle przestrzegać

obowiązujących rygorów, a odstępstwa od nich uwzględniać jedynie w takim zakresie, w

jakim odpowiada to ustawie, a więc bez stosowania wykładni rozszerzającej.

Drugie z przedstawionych zagadnień prawnych nabiera znaczenia w razie

uznania, że radca prawny (adwokat, rzecznik patentowy) będący pełnomocnikiem

substytucyjnym nie może uwierzytelnić odpisu pełnomocnictwa podstawowego. Dotyczy

ono kontrowersyjnej kwestii dopuszczalności następczego potwierdzania przez stronę

lub w jej imieniu przez pełnomocnika – ze skutkiem procesowym ex tunc – czynności

procesowych dokonanych przez osobę działającą w charakterze pełnomocnika, ale bez

należytego umocowania w chwili dokonywania tych czynności. Uwzględniając sytuację

procesową, w ramach której zagadnienie powstało, należy je zawęzić do kwestii

dopuszczalności zatwierdzania czynności procesowych dokonanych w imieniu strony

przez osobę, która może być pełnomocnikiem. Rozważania odnośnie osoby, która nie

może być pełnomocnikiem są zbędne także z tego powodu, że Sąd Najwyższy w dniu 9

lipca 2008 r. w sprawie III CZP 154/07 (dotychczas nie publ.) podjął w składzie siedmiu

sędziów uchwałę, w której stwierdził, że występowanie w charakterze pełnomocnika

procesowego osoby, która nie może być pełnomocnikiem, oznacza brak należytego

umocowania, powodujący nieważność postępowania (art. 379 pkt 2 k.p.c.).

W judykaturze Sądu Najwyższego dominuje pogląd uznający za dopuszczalne i

prawnie skuteczne następcze potwierdzenie czynności procesowych dokonanych bez

umocowania (por. postanowienie SN z dnia 29 września 1998 r., II CKN 529/98, nie

publ.; wyrok SN z dnia 10 sierpnia 2000 r., IV CKN 1137/00, nie publ.; wyrok SN z dnia

3 sierpnia 2000 r., II UKN 666/99, OSNAPiUS 2002, nr 4, poz. 95; postanowienie SN z

dnia 17 maja 2002 r., I CZ 31/02, nie publ.). Znacznie rzadsze są orzeczenia Sądu

Najwyższego, w których wykluczono w ogóle możliwość następczego potwierdzenia

czynności procesowych dokonanych w imieniu strony przez osobę działającą jako

pełnomocnik, ale nie mającą jednak należytego umocowania, bez względu na to, czy

mogła, czy też nie mogła być pełnomocnikiem. Pogląd taki zdaje się wynikać z

uzasadnienia wyroku z dnia 20 sierpnia 2001 r., I PKN 586/00 (OSNAPiUS 2003, nr 14,

poz.335), w którym stwierdzono, że nienależyte umocowanie pełnomocnika jest

przyczyną nieważności postępowania. Przyczyny tej – jak podkreślił Sąd Najwyższy nie można relatywizować w zależności od tego, czy strona potwierdzi, czy też nie

potwierdzi

czynności

dokonane

w

jej

imieniu

przez

osobę

działającą

bez

pełnomocnictwa.

W doktrynie, na gruncie obowiązującego kodeksu postępowania cywilnego

większość autorów zajmowała w omawianym zakresie stanowisko pozytywne (W.

Siedlecki, Przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego (prawo procesowe cywilne – II

półrocze 1969, PiP 1970, nr 10, s. 577; Zb. Resich, w: Kodeks postępowania cywilnego.

Komentarz, red. Zb. Resich, W. Siedlecki, Warszawa 1975, t.1, art. 97, s. 209; J.

Krajewski, Glosa do wyroku Sądu Wojewódzkiego dla woj. warszawskiego w Warszawie

z dnia 19 lutego 1969 r. w sprawie III CR 2116/68, OSPiKA 1969, nr 12, poz.260, s.543-

544; Z Krzemiński, Glosa do uchwały SN z dnia 18 września 1992 r. w sprawie III CZP

112/92, Palestra 1993, nr 11, s.138-139; Z.R. Kmiecik, Glosa do uchwały SN z dnia 28

lipca 2004 r., III CZP 32/04, OSP 2007, nr 6, poz. 69, s. 422-425). Zdecydowanie

przeciwko tezie, że uchybienie polegające na działaniu nienależycie umocowanego

pełnomocnika może być w jakiejkolwiek sytuacji sanowane za pomocą zatwierdzenia

przez stronę wcześniej dokonanych czynności procesowych, opowiedział się M.

Łochowski, wskazując, że możliwość taka istnieje tylko w sytuacji, gdy pełnomocnik

dopuszczony został do działania w postępowaniu na podstawie art. 97 k.p.c.

(M. Łochowski, Glosa do wyroku SN z dnia 25 lutego 1999 r. w sprawie I CKN 1108/97,

Przegląd Sądowy 2000, nr 10, s. 94-98).

Poszukując odpowiedzi na przedstawione zagadnienie uwzględnić należy

uregulowania przyjęte w art. 97 § 2 k.p.c., art. 379 pkt 2 k.p.c. i art. 401 pkt 2 k.p.c.

Pierwszy z nich reguluje tymczasowe zastępstwo bez pełnomocnika, drugi stanowi, że

nieważność postępowania zachodzi, gdy pełnomocnik strony nie był należycie

umocowany, a trzeci przewiduje, że wznowienie postępowania jest możliwe w razie, gdy

strona nie była należycie reprezentowana, przy czym wyłącza wznowienie, jeżeli (przed

uprawomocnieniem się wyroku) brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu

albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe.

Nie wydaje się – wbrew wywodom Sądu Okręgowego - aby unormowanie

przewidziane w art. 97 § 2 k.p.c. mogło stanowić podstawę dla tezy, że dopuszczalne

jest następcze potwierdzenie przez stronę czynności procesowych dokonanych przez

pełnomocnika, który nie był należycie umocowany. Przepis ten jest elementem regulacji

tymczasowego zastępstwa strony bez pełnomocnictwa i ma zastosowanie w sytuacji, w

której sąd z góry wie o braku umocowania osoby, która ma działać w imieniu strony. Na

takie znaczenie art.97 § 2 k.p.c. wskazuje się w najnowszym orzecznictwie i doktrynie

(uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 lipca 2004 r., III CZP 32/04, OSNC 2006, nr 1,

poz.2; K. Weitz, W kwestii następczego zatwierdzenia czynności procesowych

dokonanych przez osobę niemogącą być pełnomocnikiem, Palestra 2005, nr 1-2, s.234240).

Przepis art. 379 pkt 2 k.p.c., przewidujący nieważność postępowania – jak się

wydaje – wspiera, zważywszy na jego literalne brzmienie, tezę, że jakiekolwiek

następcze potwierdzenie przez stronę czynności dokonanych przez pełnomocnika

działającego bez umocowania jest wykluczone. Przyjęcie tezy przeciwnej, opartej na

założeniu, że w wypadku nienależytego umocowania pełnomocnika strony w

postępowaniu w pierwszej instancji skutek w postaci nieważności tego postępowania nie

następuje od razu, lecz jest warunkowany tym, czy strona zatwierdzi, czy też nie

zatwierdzi czynności pełnomocnika oraz że zatwierdzenie takie jest dopuszczalne także

w drugiej instancji, prowadziłoby do daleko idącej relatywizacji przedmiotowej przyczyny

nieważności postępowania.

Wydaje się zatem, że rozstrzygające znaczenie należy przypisać uregulowaniu

zawartemu w art. 401 pkt 2 k.p.c. pod warunkiem przyjęcia założenia, że przewidziana w

tym przepisie podstawa wznowienia postępowania w postaci braku należytej

reprezentacji strony obejmuje nie tylko wypadki, w których za stronę nie działał

przedstawiciel ustawowy lub osoba działająca w tym charakterze nie miała w

rzeczywistości do tego umocowania, albo strona niebędąca osoba fizyczną nie miała

organu powołanego do jej reprezentacji lub osoba działająca za stronę nie była

piastunem funkcji członka organu, lecz także wypadek, w którym za stronę działała jako

pełnomocnik osoba, która nie była należycie umocowana. Przyjęcie, że art. 401 pkt 2

k.p.c. w zakresie, w którym przewiduje, że brak należytej reprezentacji strony jest

podstawą wznowienia postępowania, obejmuje także wypadek braku należytego

umocowania pełnomocnika strony, ma istotne znaczenie ze względu na zawarte w tym

przepisie zastrzeżenie odnośnie tego, kiedy brak należytej reprezentacji nie uzasadnia

wznowienia postępowania. Nie można żądać wznowienia postępowania z powodu braku

należytej reprezentacji, jeżeli przed uprawomocnieniem się wyroku brak ten został

podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe.

Przepis art. 401 pkt 2 k.p.c. wyraźnie zatem wskazuje na możliwość następczego

potwierdzenia przez stronę czynności procesowych dokonanych w jej imieniu w

wypadku braku należytej reprezentacji, pomimo, że brak taki jest przyczyną nieważności

postępowania (art. 379 pkt 2 k.p.c.). Takie potwierdzenie czynności procesowych, przy

przyjętej wykładni braku należytej reprezentacji, wchodzi w rachubę także w sytuacji, w

której za stronę w procesie działał pełnomocnik nienależycie umocowany. Skoro z kolei

strona przez potwierdzenie czynności procesowych dokonanych w jej imieniu przez

pełnomocnika działającego bez należytego umocowania może spowodować, że nie

powstanie w ogóle podstawa wznowienia postępowania, mimo że podstawa ta byłaby

uzasadniona nieważnością postępowania, to tym bardziej należy dopuścić możliwość

potwierdzenia przez stronę czynności procesowych dokonanych przez pełnomocnika

działającego bez należytego umocowania z tym skutkiem, że usunięta zostanie ex tunc

przyczyna nieważności postępowania i nie będzie podstaw do wywodzenia z tej

nieważności skutków przewidzianych przez ustawodawcę (art. 386 § 2 k.p.c.).

Ewentualne uznanie przedstawionego wywodu jako trafnego powodowałoby, że

na postawioną przez Sąd Okręgowy w końcowej części drugiego pytania kwestię

należałoby udzielić, nie budzącą już wątpliwości w judykaturze i doktrynie odpowiedź, że

sąd powinien wyznaczyć stronie termin, w ciągu którego może potwierdzić czynności

pełnomocnika; po jego bezskutecznym upływie sąd powinien wywieść wnioski

wynikające z braku umocowania pełnomocnika przewidziane w przepisach kodeksu

postępowania cywilnego (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1946 r.,

C.III.804/46, nie publ. i z dnia 20 grudnia 1968 r., III CZP 93/68, OSNCP 1969, nr 7-8,

poz.129 oraz M. Waligórski, Polskie prawo procesowe cywilne. Funkcja i struktura

procesu, Warszawa 1947, s.158).

Z przytoczonych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 390 § 1 in fine

k.p.c.).