III CZP 2/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 2/07

POSTANOWIENIE

Dnia 22 marca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Zbigniew Strus

Protokolant Bożena Nowicka

w sprawie z wniosku wierzycieli Zakładów Mięsnych "A." S.A. w S. i innych, "

w

przedmiocie planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji

po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 marca 2007 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w S.

postanowieniem z dnia 16 października 2006 r.,

1. "Czy przyłączenie do toczącej się egzekucji z nieruchomości na

podstawie art. 927 k.p.c. następuje z momentem złożenia takowego

wniosku przez wierzyciela komornikowi, czy też z momentem

doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji

z nieruchomości wraz z wezwaniem do zapłaty;

2. czy w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym do

nieruchomości dłużnika postanowienie o kosztach wydane w każdej

z poszczególnych spraw korzysta z przymiotu prawomocności

w sytuacji, gdy nie zostało doręczone wszystkim wierzycielom, którzy

złożyli wnioski o przyłączenie się do egzekucji z nieruchomości;

3. czy w przypadku uznania prawomocności postanowień o kosztach

postępowania - opisanych w punkcie 2 - w planie podziału

w pierwszej kategorii można przyznać kwotę niższą, niż to wynika

z prawomocnego postanowienia;

4. czy komornikowi przysługuje pełna opłata od kwoty

wyegzekwowanej w wyniku sprzedaży nieruchomości w przypadku

zaspokajania należności w planie podziału wierzycieli, którzy nie

prowadzili postępowania egzekucyjnego przed komornikiem;

5. czy wierzyciel hipoteczny uczestniczy w planie podziału sumy

uzyskanej z egzekucji z nieruchomości na podstawie art. 1036 k.p.c.

bez konieczności

dłużnikowi ?"

uzyskania

tytułu

wykonawczego

przeciwko

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 16 października 2006 r. Sąd Okręgowy w S., na

podstawie art. 390 § 1 w zw. z art. 397 § 2 i art. 13 § 2 k.p.c., przedstawił Sądowi

Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne przytoczone w sentencji.

Zagadnienia te powstały przy rozpoznawaniu zażaleń na postanowienie Sądu

Rejonowego w G. z dnia 28 kwietnia 2006 r., którym po rozpoznaniu zarzutów

wniesionych przeciwko zawartemu w postanowieniu tego Sądu z dnia 28 kwietnia

2006 r. planowi podziału pomiędzy wierzycieli sumy uzyskanej z egzekucji

użytkowania wieczystego należącego do dłużnika – Zakładu Przetwórstwa

Mięsnego E., spółka jawna D.-D. w O., Sąd Rejonowy częściowo zmienił plan

podziału, oddalił m.in. zarzuty Komornika przy Sądzie Rejonowym w G. i B G Ż S.A.

w W. oraz odrzucił m.in. zarzuty M. G. Przedmiotem rozpoznania Sądu

Okręgowego były trzy zażalenia: 1) Komornika przy Sądzie Rejonowym w G., 2) M.

G. 3) i B G Ż S.A. w W. Komornik zarzucił, że w planie podziału nie zostały w pełni

uwzględnione

koszty

postępowania

egzekucyjnego

ustalone

przez niego

prawomocnymi postanowieniami. M. G. domagał się, żeby w zmienionym planie

podziału koszty egzekucyjne należne komornikowi były wyliczone od sum

rzeczywiście wyegzekwowanych na rzecz poszczególnych wierzycieli i żeby

zaspokojenie przysługującej mu od dłużnika wierzytelności nastąpiło bezzwłocznie i

w pełni. B G Ż S.A. w W. zarzucił pominięcie w planie podziału jego wierzytelności

w kwocie 1.255.000 zł, wynikającej z umowy kredytu, zabezpieczonej hipoteką

zwykłą na sprzedanym w wyniku egzekucji użytkowaniu wieczystym.

Z treści 2, 3 i 4 zagadnienia prawnego przedstawionego do rozstrzygnięcia

Sądowi Najwyższemu wynika, że wątpliwości w nich wyrażone wiążą się

z uwzględnieniem w planie podziału sumy uzyskanej z egzekucji z użytkowania

wieczystego

kosztów

postanowienia,

którym

egzekucyjnych

Sąd

należnych

Okręgowy

komornikowi.

przedstawił

Uzasadnienie

zagadnienia

prawne

do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu wskazuje, że i źródłem pozostałych

zagadnień są wątpliwości co do prawidłowości uwzględnienia w planie podziału

kosztów egzekucyjnych należnych komornikowi, a zagadnienia te są jedynie

„zagadnieniami

wstępnymi”,

których

rozstrzygnięcie

jest,

zdaniem

Sądu

Okręgowego, potrzebne dla oceny prawidłowości uwzględnienia w planie podziału

kosztów egzekucyjnych. Jednakże wszystkie zagadnienia prawne nie wyrażają

wątpliwości, których wyjaśnienie jest niezbędne do rozpoznania zażaleń, a tylko

wówczas zachodziłaby potrzeba podjęcia uchwały rozstrzygającej te zagadnienia

(zob. np. uzasadnienia orzeczeń Sądu Najwyższego: z dnia 27 sierpnia 1996 r.,

III CZP 91/96, OSNC 1997, nr 1, poz. 9, z dnia 23 września 2004 r., III CZP 48/04,

OSNC 2005, nr 9, poz. 153, z dnia 16 grudnia 2005 r., III CZP 110/05, OSNC 2006,

nr 12, poz. 203).

Komornik jest organem egzekucyjnym

postępowania

egzekucyjnego.

Komornikowi

a nie uczestnikiem (stroną)

nie

przysługuje

przeto

prawo

zaskarżania postanowień sądu wydawanych w postępowaniu egzekucyjnym.

Jedynie na podstawie art. 770 zd. czwarte k.p.c. komornikowi przysługuje zażalenie

na postanowienie sądu w przedmiocie ustalenia kosztów egzekucji. Wymieniony

przepis, jako wyjątkowy, nie stanowi podstawy wnoszenia przez komornika

zażalenia na inne postanowienia sądu wydawane w postępowaniu egzekucyjnym

(postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 marca 2000 r. II CKN 496/00, OSNC

2000, nr 9, poz. 168 i z dnia 12 czerwca 2002 r., III CZP 33/02, OSNCP2003, nr 5,

poz. 62). Komornikowi nie przysługuje zatem zażalenie na postanowienie o zmianie

planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji, które wprawdzie m.in. określa

czy i w jakiej wysokości przysługujące komornikowi koszty egzekucji zostaną

zaspokojone z sumy uzyskanej z egzekucji, ale którego istotą jest podział sumy

uzyskanej z egzekucji.

Na postanowienie sądu o zmianie planu podziału sumy uzyskanej

z egzekucji, wydane w wyniku rozpoznania zarzutów przeciwko planowi podziału,

zażalenie (art. 1028 § 3 k.p.c.) przysługuje wierzycielowi, którego zarzuty

nie zostały uwzględnione, a także temu wierzycielowi, dla którego suma

przypadająca do podziału na skutek zmiany planu podziału uległa zmniejszeniu.

Wierzyciel, którego zarzuty zostały w całości uwzględnione, nie ma interesu

w zaskarżeniu wymienionego postanowienia. Natomiast wierzyciel, dla którego

suma przypadająca do podziału na skutek zmiany planu podziału nie uległa

zmniejszeniu, a który nie wniósł zarzutów przeciwko planowi, nie ma legitymacji

do zaskarżenia tego postanowienia (gdyż pozbawił się jej nie wnosząc zarzutów

przeciwko planowi podziału). Ta ostatnia sytuacja dotyczy M. G. Wprawdzie wniósł

on zarzuty przeciwko planowi podziału, ale wobec prawomocnego ich odrzucenia

(jak się zdaje – gdyż Sąd Rejonowy nie uzasadnił tego orzeczenia – wobec

wniesienia ich po terminie przewidzianym w art. 1027 § 2 k.p.c.) jego pozycja jest

taka sama jak pozycja wierzyciela, który nie wniósł zarzutów.

W okolicznościach zaistniałych w sprawie do rozpoznania Sądu Okręgowego

pozostaje tylko zażalenie B G Ż S.A. w W. Rozpoznanie tego zażalenia, w jego

granicach

zakreślonych

jego

zarzutami,

nie obejmuje

jednakże

kwestii

prawidłowości uwzględnienia w planie podziału kosztów egzekucyjnych należnych

komornikowi. Ani z przepisu art. 1028 § 3 k.p.c., dotyczącego wprost zażalenia na

postanowienie o zatwierdzeniu lub zmianie planu podziału sumy uzyskanej z

egzekucji, ani z przepisów dotyczących zażalenia w procesie (art. 394-398 k.p.c.),

mających odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym (art. 13 § 2

k.p.c.) nie wynika, by sąd rozpoznający zażalenie na wymienione postanowienie

mógł wykroczyć poza granice zażalenia. Pozostaje jedynie do rozważenia, czy

podstawy takiej nie może stanowić art. 759 § 2 k.p.c. stanowiący, że sąd może z

urzędu wydawać komornikowi zarządzenia zmierzające do zapewnienia należytego

wykonania egzekucji oraz usuwać spostrzeżone uchybienia.

Wprawdzie art. 759 § 2 k.p.c. nie wskazuje, o jaki w tym przepisie sąd

chodzi, ale wobec usytuowania komornika przy określonym sądzie rejonowym

(art. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji, tekst

jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 167, poz.1191 ze zm.; art. 758 k.p.c.) należy rozumieć,

że w przepisie tym mowa jest o sądzie rejonowym, przy którym działa komornik.

W literaturze wyrażony został pogląd, że uprawnienie przewidziane

w art. 759 § 2 k.p.c. nie przysługuje sądowi drugiej instancji. Wyrażono też – bez

bliższego uzasadnienia – pogląd odmienny, że uprawnienia nadzorcze w stosunku

do komornika przysługują także sądowi drugiej instancji w razie zaskarżenia

postanowienia sądu w drodze zażalenia. Można by rozważać zasadność tego

ostatniego poglądu w przypadku, gdy przy okazji rozpoznawania zażalenia sąd

drugiej

instancji

stwierdzi

potrzebę

wydania

zarządzenia

zmierzającego

do zapewnienia należytego wykonania egzekucji przez komornika lub usunięcia

spostrzeżonego uchybienia komornika w zakresie jego czynności, która to potrzeba

nie została dostrzeżona przez sąd pierwszej instancji (sąd rejonowy, przy którym

działa komornik). Jednakże w sytuacji – jak ma to miejsce w sprawie, w której

przedstawione zostały do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne – gdy Sąd Rejonowy

sporządzając plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji i wydając odpowiednie

postanowienie na skutek zarzutów przeciwko planowi skorygował wysokość

kosztów egzekucyjnych ustalonych przez komornika i uwzględnił w planie te koszty

w wysokości niższej niż określona przez komornika, podjęcie przez Sąd Okręgowy

kwestii kosztów postępowania egzekucyjnego ustalonych przez komornika

stanowiłoby w istocie kontrolę stanowiska zajętego przez Sąd Rejonowy w tej

kwestii, a nie podjęcie działania nadzorczego w stosunku do komornika. Kontrola

taka, dokonywana przez sąd drugiej instancji, byłaby wszakże możliwa tylko

wówczas, gdyby sąd ten rozpoznawał zażalenie na postanowienie sądu pierwszej

instancji, zarzucające wadliwość stanowiska zajętego w wydanym przezeń

postanowieniu. Rozpoznając zażalenie B G Ż S.A. w W., które nie zarzuca

błędnego ujęcia w zaskarżonym postanowieniu kosztów egzekucyjnych należnych

komornikowi, Sąd Okręgowy nie jest zatem władny na podstawie art. 759 § 2 k.p.c.

rozważać prawidłowości zaskarżonego postanowienia w tym zakresie.

Z przytoczonych względów, na podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia

23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.)

postanowiono jak w sentencji.