III CZP 19/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 19/13

UCHWAŁA

Dnia 22 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSN Barbara Myszka

w sprawie ze skargi dłużniczki M. U.

na czynność komornika przy Sądzie Rejonowym w J.

w sprawie z wniosku wierzycieli Banku Pekao S.A. w W.

i Getin Noble Banku S.A. w W.

o świadczenie pieniężne,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 22 maja 2013 r.

zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w K.

postanowieniem z dnia 2 stycznia 2013 r.,

"Czy przysługuje zażalenie na postanowienie sądu I instancji

rozstrzygające skargę na postanowienie komornika w przedmiocie

rozpoznania wniosku o dodatkowy opis i oszacowanie nieruchomości

złożonego w trybie art. 951 k.p.c.?"

podjął uchwałę:

Na postanowienie oddalające skargę na czynność komornika,

polegającą na oddaleniu wniosku o sporządzenie dodatkowego

opisu i oszacowania (art. 951 k.p.c.), zażalenie nie przysługuje.

Uzasadnienie

Komornik przy Sądzie Rejonowym w J. prowadzi egzekucję z użytkowania

wieczystego nieruchomości dłużniczki M. U., położonej w J. przy ul. F. W dniu 15

stycznia

2009

r.

sporządzony

został

protokół

opisu

i

oszacowania

tej

nieruchomości.

Pismem z dnia 20 stycznia 2012 r., po wyznaczeniu przez Sąd terminu

pierwszej licytacji, dłużniczka wniosła o sporządzenie dodatkowego opisu

i oszacowania nieruchomości, a komornik – postanowieniem z dnia 31 stycznia

2012 r. – wniosek ten oddalił. Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2012 r. Sąd

Rejonowy oddalił skargę na to postanowienie.

Rozpoznając zażalenie dłużniczki, podważające zasadność oddalenia

skargi,

Sąd

Okręgowy

powziął

poważne

wątpliwości,

którym

dał

wyraz

w zagadnieniu prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W postępowaniu egzekucyjnym, zgodnie z art. 7674 § 1 k.p.c., zażalenie na

postanowienie

sądu

przysługuje

w

wypadkach

wskazanych

w

ustawie

(scil. w kodeksie postępowania cywilnego). W judykaturze, w ugruntowanym już

orzecznictwie

Sądu

Najwyższego

aprobowanym

przez

doktrynę,

przyjęto,

że w postępowaniu egzekucyjnym zażalenie jest dopuszczalne także w wypadkach

wskazanych w art. 394 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., tj. na postanowienia

kończące postępowanie egzekucyjne, a ponadto na postanowienia opisane w pkt

1-12 wymienionego przepisu, jeżeli mogą być wydane w tym postępowaniu

(por. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1969 r., III CZP 83/69,

OSNCP 1970, nr 6, poz. 105).

Kodeks postępowania cywilnego przewiduje zażalenie wyłącznie na

postanowienie uwzględniające lub oddalające skargę na czynność komornika

polegającą na dokonaniu przez niego opisu i oszacowania, rozumianego jako czynność zamykającą etap egzekucji z nieruchomości unormowany w art. 942–950;

wskazuje na to dająca jednoznaczne wyniki wykładnia językowa i celowościowa art.

950 in fine. Rola opisu i oszacowania jest doniosła, czynność ta bowiem pozwala

nie tylko na dokładne oznaczenie nieruchomości będącej przedmiotem egzekucji

oraz określenie jej wartości, ale także na ustalenie ewentualnych praw osób

trzecich obciążających tę nieruchomość. Z tego względu uzasadnione jest

wzmożenie kontroli poprawności tej czynności przez przyznanie stronom

postępowania egzekucyjnego zażalenia na postanowienie sądu. Rozwiązanie to

stanowi rozwinięcie unormowania zawartego w art. 675 d.k.p.c., który przewidywał

zaskarżenie opisu i oszacowania nieruchomości najpierw w drodze zarzutów,

a następnie zażalenia.

Z tych względów - doceniając wagę omawianej czynności komornika oraz jej

znaczenie dla przebiegu i wyników egzekucji – należy uznać, że zażalenie

przewidziane w art. 950 in fine k.p.c. przysługuje zarówno na postanowienie

wydane w wyniku skargi na pierwotny, jak i na dodatkowy – przewidziany w art. 951

k.p.c. – opis i oszacowanie. A contrario oznacza to, że art. 950 k.p.c. nie obejmuje

innych postanowień wydanych po rozpoznaniu skargi na czynności komornika

związane z podjęciem oraz dokonywaniem opisu i oszacowania, niemające tak

doniosłego znaczenia, np. na czynność polegającą na wyznaczeniu terminu opisu

i oszacowania (art. 945 § 1 k.p.c.), na wezwaniu uczestników i innych osób

roszczących sobie prawa do opisywanej i szacowanej nieruchomości (art. 945 § 2

k.p.c.) albo na powołaniu przez komornika biegłego ds. szacowania nieruchomości

(art. 948 § 1 k.p.c.). Dotyczy to także czynności związanych z ponownym opisem

i oszacowaniem, np. czynności przygotowawczych oraz dotyczących samej tylko

oceny zasadności wniosku o dodatkowy opis i oszacowanie (art. 951 k.p.c.).

Stwierdzenie, że art. 950 in fine k.p.c. nie dopuszcza zażalenia

na postanowienie oddalające skargę na czynność komornika polegającą na

oddaleniu wniosku o sporządzenie dodatkowego opisu i oszacowania, nie zamyka

rozważań nad zagadnieniem prawnym przedstawionym do rozstrzygnięcia, należy

bowiem

jeszcze

rozważyć,

czy

postanowienie

to

kończy

postępowanie.

Pozytywna odpowiedź na to pytanie otwierałaby drogę do poszukiwania

dopuszczalności zażalenia w art. 394 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.

Zważywszy, że w judykaturze Sądu Najwyższego utrwaliło się zapatrywanie,

iż o kwalifikacji postanowienia wydanego w postępowaniu egzekucyjnym jako

kończącego postępowanie w sprawie decyduje to, czy kończy ono postępowanie

w sprawie egzekucyjnej (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca

2006 r., IV CNP 25/06, OSNC 2007, nr 3, poz. 48 oraz uchwała Sądu Najwyższego

z dnia 6 listopada 2008 r., III CZP 106/08, OSNC 2009, nr 10, poz. 134), należy

uznać, że postanowienie oddalające skargę na czynność komornika polegającą

na oddaleniu wniosku o dokonanie dodatkowego opisu i oszacowania nie kończy

postępowania

ani

nawet

do

tego

celu

bezpośrednio

nie

zmierza.

Przeciwnie, postanowienie takie jedynie umożliwia przejście do kolejnego etapu

egzekucji, a więc licytacji uwzględniającej pierwotny opis i oszacowanie. Należy

przy tym odrzucić sztuczną koncepcję zmierzającą do wykazania, że omawiane

postanowienie

„kończy

postępowanie

w

sprawie

dodatkowego

opisu

i oszacowania”, prowadzi ona bowiem w rzeczywistości do uznania za kończące

postępowanie

(jego

części)

każdego

orzeczenia

„oddalającego”

(skargę,

wniosek itp.).

Jakkolwiek więc można się zgodzić, że postanowienie orzekające o pierwotnym opisie i oszacowaniu ma cechy orzeczenia kończącego samodzielną część

postępowania egzekucyjnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca

2006 r., IV CNP 25/06), to jednak cechy tej nie można przypisać orzeczeniu

dotyczącemu samej zasadności dodatkowego opisu i oszacowania. Z punktu

widzenia struktury postępowania egzekucyjnego (egzekucji z nieruchomości)

orzeczenie to ma charakter incydentalny; nie zamyka określonego etapu egzekucji,

lecz tylko umożliwia jej dalszy bieg na podstawie dokonanego już opisu

i oszacowania. Należy zresztą przyjąć, że gdyby prawodawca zmierzał do objęcia

tego orzeczenia zażaleniem, to uchwalając ustawę z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie

ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr

172, poz. 1804), nowelizującą art. 951 k.p.c. przez uzależnienie dodatkowego opisu

i

oszacowania

od

woli

stron,

uczyniłby to

wyraźnie,

bez angażowania

interpretatorów prawa w wątpliwe rozważania dotyczące oceny, czy wymienione

orzeczenie kończy postępowanie.

Przyjęciu zażalenia przeciwstawiają się także argumenty celowościowe oraz

postulaty szybkości, sprawności i szybkości postępowania egzekucyjnego.

Z praktyki

sądowej

wynika,

że

wnioski

o

dokonanie

ponownego

opisu

i oszacowania składają przede wszystkim dłużnicy, a ich rzeczywistą intencją jest

przewleczenie postępowania. Nie ma powodu, aby tym tendencjom sprzyjać za

pomocą wykładni nieznajdującej oparcia w materiale normatywnym oraz w celach

ustawodawcy. Nie można przy tym pomijać, że możliwości złagodzenia ewentualnej

decyzji co do potrzeby przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania tkwią z punktu widzenia interesów dłużnika – w mechanizmie licytacyjnym, który pozwala

osiągnąć cenę, jaką w okolicznościach sprawy jest w stanie zaoferować ewentualny

nabywca, niezależnie od sumy oszacowania.

Z tych względów Sąd Najwyższy, redukując treść uchwały do sytuacji

procesowej, jaka zaistniała w sprawie rozpoznawanej przez Sąd Okręgowy, orzekł,

jak na wstępie.