III CZP 18/02 · Sąd Najwyższy

Uchwała z dnia 19 kwietnia 2002 r., III CZP 18/02

Sędzia SN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący)

Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian

Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Krystyny T. i Bogdana T. przy

uczestnictwie Zbigniewa M., Bożeny M. i małoletniego Michała T. o upoważnienie

do dokonania czynności, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu

jawnym w dniu 19 kwietnia 2002 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej

Jana Szewczyka, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w

Krakowie postanowieniem z dnia 5 marca 2002 r.:

„Czy instalowanie kanalizacji sanitarnej, opadowej i wodociągu przez

współwłaścicieli na nieruchomości gruntowej, będącej przedmiotem współwłasności

(wspólnej drogi), stanowi czynność mieszczącą się w ramach zwykłego zarządu w

sytuacji gdy inwestycja ta nie jest niezbędna dla normalnego, niezakłóconego

korzystania z niej zgodnie z jej przeznaczeniem, a ma na celu jedynie zwiększenie

użyteczności innej nieruchomości ?”

podjął uchwałę:

Instalowanie kanalizacji sanitarnej, opadowej i wodociągu na

nieruchomości, będącej przedmiotem współwłasności, może mieścić się w

ramach zwykłego zarządu, jeżeli nieruchomość służy współwłaścicielom

wyłącznie do ułatwienia korzystania z innych nieruchomości (wspólna droga),

a wymieniona na wstępie inwestycja ma na celu zwiększenie użyteczności

jednej z nich.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy dla Krakowa-Podgórza w Krakowie postanowieniem z dnia 30

marca 2001 r. upoważnił Bogdana i Krystynę małżonków T. do przeprowadzenia

przez działkę nr 93/1 położoną w K.P. kanalizacji sanitarnej, opadowej oraz

wodociągowej do budynku mieszkalnego przy ul. B. nr 44a, posadowionego na

działce nr 93/3.

Sąd Rejonowy poczynił następujące ustalenia. Współwłaścicielami

nieruchomości stanowiącej działkę nr 93/3, zabudowanej domem mieszkalnym, do

którego ma być doprowadzona kanalizacja, są w 1/2 części na prawach wspólności

ustawowej Bogdan T. i Krystyna T. i w 1/2 części ich małoletni syn Michał T. Działka

nr 93/1 stanowi drogę dojazdową do powyższej nieruchomości oraz do

nieruchomości obejmującej działkę nr 93/21, której współwłaścicielami są

uczestnicy Zbigniew M. i Bożena M. Działka nr 93/1 pozostaje we współwłasności

wnioskodawców w 1/4 części, małoletniego Michała T. w 1/4 części oraz Zbigniewa

i Bożeny M. w 1/4 części. Droga dojazdowa została jesienią 1999 r. przez

uczestników Zbigniewa i Bożenę M. na ich koszt wysypana tłuczniem, a następnie

utwardzona. Wnioskodawcy zadeklarowali, że po otrzymaniu rachunków zwrócą

połowę kosztów utwardzenia drogi, a po dokonaniu podłączenia do głównego

kolektora przywrócą stan poprzedni drogi.

Sąd Rejonowy uznał, że okoliczność, iż uczestnicy własnym nakładem pracy i

kosztów utwardzili wspólną drogę, nie może wnioskodawcom zamykać możliwości

doprowadzenia kanalizacji do budynku, tym bardziej, że prace związane z

doprowadzeniem kanalizacji tylko częściowo ograniczą możliwość korzystania z

nieruchomości wspólnej. Zdaniem Sądu, możliwość zrealizowania inwestycji

zapewni wnioskodawcom prawidłowe korzystanie z nieruchomości, na której

posadowiony jest budynek, w którym mieszkają, i brak podstaw do uniemożliwienia

im usprawnienia korzystania zarówno z samego budynku3 jak i nieruchomości. W

ocenie Sądu Rejonowego, czynność, do której wykonania wnioskodawcy żądali

upoważnienia, jest czynnością zwykłego zarządu rzeczą wspólną, więc żądanie

wniosku znajduje podstawę w art. 201 k.c. Na poparcie swojego stanowiska Sąd

Rejonowy przytoczył pogląd prawny Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu

z dnia 21 listopada 1980 r., III CRN 166/80 (OSNC 1981, nr 6, poz. 111).

Przy rozpoznaniu apelacji uczestników postępowania od powyższego

postanowienia Sądowi Okręgowemu w Krakowie nasunęło się zagadnienie prawne,

sformułowane w sentencji postanowienia. Sąd Okręgowy miał na względzie, że w

sytuacji, w której przeprowadzenie przez nieruchomość wspólną (drogę) urządzeń

nie jest niezbędne dla normalnego, niezakłóconego korzystania z niej zgodnie z jej

przeznaczeniem, a służy wyłącznie właścicielom innej nieruchomości, to

uprawnienie to odpowiada treści służebności gruntowej. Ustanowienie służebności

jest obciążeniem nieruchomości i bezsprzecznie stanowi czynność przekraczającą

zakres zwykłego zarządu. Powołując się na uzasadnienie uchwały składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1994 r., III CZP 182/93 (OSNCP 1994,

nr 7-8, poz. 146), Sąd Okręgowy stwierdził, że na tle art. 199 i 201 k.c. ugruntowany

jest pogląd, zgodnie z którym do zakresu zwykłego zarządu należą czynności

związane z bieżącą, zwykłą eksploatacją rzeczy i utrzymaniem jej w stanie

niepogorszonym. W nawiązaniu do tego poglądu należy rozróżnić sytuację, w której

położenie rur kanalizacyjnych jest niezbędne do prawidłowego korzystania z tej

drogi (np. odwodnienie), od sytuacji, w której inwestycja ma na celu jedynie

zwiększenie użyteczności innej nieruchomości. W tym wypadku, zdaniem Sądu

Okręgowego należy przyjąć, że inwestycja stanowi czynność przekraczającą zakres

zwykłego zarządu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Do czynności zwykłego zarządu zalicza się wszelkie czynności, mające na

celu utrzymanie rzeczy w dotychczasowym stanie oraz zarządzanie nią dla

umożliwienia korzystania z niej i pobierania pożytków, nie ma jednak ustawowej

definicji czynności zwykłego zarządu oraz niemożliwe jest ich wyczerpujące

skatalogowanie. Należy zauważyć, że w uzasadnieniu powoływanej przez Sąd

Okręgowy uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1994 r., powziętej w

składzie siedmiu sędziów, wskazano, że zmiany występujące w obrębie stosunków

społeczno-gospodarczych, wymuszają rozszerzanie zakresu czynności zwykłego

zarządu.

Mając na względzie, że obecnie kanalizacja należy do urządzeń niezbędnych

dla zaspokojenia potrzeb elementarnych, można uznać, iż jej instalowanie na

nieruchomości, na której znajduje się budynek mieszkalny, mieści się w ramach

czynności zwykłego zarządu. W konkretnej sprawie problem jest o tyle bardziej

złożony, że instalacja kanalizacyjna ma być przeprowadzona przez nieruchomość

objętą współwłasnością, służyć zaś ma korzystaniu z innej nieruchomości.

Zgodzić się trzeba z poglądem, że inwestycje, które mają na celu zwiększenie

użyteczności innej nieruchomości, na ogół przekraczają zakres zwykłego zarządu,

nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy wyłącznym przeznaczeniem nieruchomości jest

uzyskanie przez jej właścicieli możliwości korzystania z innych nieruchomości.

Wspólna nieruchomość służy współwłaścicielom wyłącznie jako droga dojazdowa

do innych ich nieruchomości, toteż przeprowadzenie przez nią instalacji

kanalizacyjnej pozostaje w zgodzie z jej służebnym charakterem, dlatego – jako

mieszczące się w ramach służebnego przeznaczenia nieruchomości – może być

uznane za czynność zwykłego zarządu. Dla oceny, czy zamierzona przez

wnioskodawców inwestycja nie przekracza granic zwykłego zarządu, nie jest bez

znaczenia, że z dokonanych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych

wynika, iż użyteczność wspólnej nieruchomości jako drogi pogorszy się tylko

przejściowo, na czas wykonywania na niej prac, a po ich wykonaniu, przywrócony

zostanie poprzedni stan drogi.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c.,

rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.