III CZP 17/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 17/13

UCHWAŁA

Dnia 22 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSN Barbara Myszka

w sprawie z wniosku W. M.

przy uczestnictwie S. W.

o zmianę oznaczenia nieruchomości oraz wpis prawa współwłasności

w księdze wieczystej,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 22 maja 2013 r.

zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w L.

postanowieniem z dnia 4 lutego 2013 r.,

"Czy pełnomocnik, reprezentujący stronę czynności prawnej

zawartej w formie aktu notarialnego, który w swej treści zawiera

przeniesienie prawa ujawnionego w księdze wieczystej, może

skutecznie złożyć wniosek o wpis prawa własności w księdze

wieczystej na podstawie art. 92 § 4 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (tekst jedn.: Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158

z późn. zm.), jeżeli nie spełnia wymogów z art. 87 § 1 k.p.c., czy też

konieczna jest do tego odrębna czynność samego mocodawcy?"

podjął uchwałę:

Pełnomocnikiem procesowym w sprawach o dokonanie

wpisu w księdze wieczystej może być wyłącznie osoba

spełniająca wymagania przewidziane w art. 87 k.p.c., także

wtedy,

gdy wniosek

o wpis

został

zamieszczony przez

notariusza w akcie notarialnym na podstawie art. 92 § 4 ustawy

z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (jedn. tekst: Dz.U.

z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.).

Uzasadnienie

Wniosek o wpis w księdze wieczystej, zawarty w akcie notarialnym

obejmującym umowę sprzedaży nieruchomości, złożył w imieniu nabywcy udziału

w tej nieruchomości W. M. jego, ustanowiony w tym akcie, pełnomocnik procesowy

A. T. Przewodniczący w Sądzie Rejonowym powziął wątpliwość co do tego, czy A.

T. należy do kręgu osób wymienionych w art. 87 § 1 k.p.c., w związku z czym

wezwał go o wykazanie tej okoliczności w terminie siedmiu dni pod rygorem zwrotu

wniosku, a następnie - po bezskutecznym upływie tego terminu - zarządził zwrot

wniosku.

Sąd Okręgowy rozpoznający zażalenie A. T. powziął poważne wątpliwości,

którym

dał

wyraz

w

zagadnieniu

prawnym

przytoczonym

na

wstępie,

przedstawionym do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W art. 87 k.p.c., stosowanym odpowiednio w innych rodzajach postępowań

unormowanych w kodeksie postępowania cywilnego, w tym także w postępowaniu

nieprocesowym (art. 13 § 2 k.p.c.), wymieniono osoby (podmioty) mogące pełnić

w postępowaniu cywilnym funkcję pełnomocnika procesowego. Swoboda wyboru

pełnomocnika została zatem ograniczona, co oznacza - przy uwzględnieniu

wyczerpującego charakteru wyliczenia zawartego w art. 87 k.p.c. – że osoba

(podmiot) spoza określonego kręgu nie może być skutecznie ustanowiona

pełnomocnikiem procesowym. Wprawdzie ustawodawca przewiduje niekiedy

wyjątki od tej reguły, są to jednak wyjątki nieliczne, podyktowane specyfiką spraw

lub innymi ważnymi względami (por. art. 465 § 1, art. 479 29 § 3, art. 47951, 47962

i 47973 k.p.c.). W postępowaniu nieprocesowym wyjątek taki został ustanowiony

w art. 6915 k.p.c. - w sprawach z zakresu przepisów o przedsiębiorstwach

państwowych

i

samorządzie

załogi

przedsiębiorstwa

państwowego

-

nie

przewidziano go natomiast w innych sprawach, a w szczególności w sprawach

w postępowaniu wieczystoksięgowym.

Takiego wyjątku nie ustanawia oczywiście – eksponowany w uzasadnieniu

zagadnienia prawnego - art. 92 § 4 w związku z art. 7 § 2 ustawy z dnia 14 lutego

1991 r. - Prawo o notariacie (jedn. tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.),

zgodnie z którym notariusz sporządzający akt notarialny zawierający w swej treści

przeniesienie, zmianę lub zrzeczenie się prawa ujawnionego w księdze wieczystej

lub podlegającego wpisowi w takiej księdze, zobowiązany jest zamieścić w tym

akcie wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej, a następnie z urzędu,

w terminie trzech dni, przesłać akt sądowi właściwemu wraz z wymaganymi

dokumentami. Nałożenie na notariusza tej powinności realizuje jego misję

publiczną, a także stanowi efekt starań ustawodawcy o poprawność wpisów

w księgach

wieczystych,

pozwalających

ustalić

aktualny

stan

prawny

nieruchomości (por. także art. 1 i nast. oraz art. 36 ustawy dnia 6 lipca 1982 r.

o księgach wieczystych i hipotece, jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361

ze zm.).

Z art. 92 § 4 Prawa o notariacie - odczytywanego łącznie z art. 6264 k.p.c. –

wynika, że notariusz jedynie „przekazuje” wniosek o dokonanie wpisu w księdze

wieczystej, a więc składa go we właściwym sądzie. Jest to równoznaczne

ze złożeniem wniosku przez osobę uprawnioną, stronę czynności objętej aktem

notarialnym. Notariusz nie pełni więc funkcji pełnomocnika procesowego ani tym

bardziej nie staje się uczestnikiem postępowania wieczystoksięgowego, lecz jest

tylko

pośrednikiem

(w piśmiennictwie

między

określa

się

wnioskodawcą

go

także

a sądem

mianem

wieczystoksięgowym

„organu

pomocniczego”

lub „posłańca”). Z tych względów wnioskodawcę, a nie notariusza obciążają

ewentualne obowiązki procesowe związane z prowadzeniem sprawy o wpis

(np. uzupełnienie braków wniosku, wnoszenie środków odwoławczych itp.)

Oczywiście wnioskodawca - strona czynności objętej aktem notarialnym –

może ustanowić pełnomocnika procesowego w celu popierania wniosku w postępowaniu wieczystoksięgowym oraz podejmowania w jego toku wszelkich czynności

procesowych, może nim jednak być wyłącznie osoba (podmiot) wymieniony w art.

87 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. W tej sytuacji, jeżeli wnioskodawca udziela

pełnomocnictwa osobie (podmiotowi) spoza kręgu określonego w wymienionym

przepisie, ustanowienie pełnomocnika procesowego jest nieskuteczne, nie oznacza

to jednak obezwładnienia skuteczności samego wniosku. Przekazanie go przez

notariusza uważa się - zgodnie z art. 6264 in fine k.p.c. - za złożenie wniosku przez

samego uprawnionego, czyli stronę czynności prawnej, a nie przez pełnomocnika,

przewodniczący zatem nie może zarządzić zwrotu wniosku tylko z powodu

wadliwego ustanowienia pełnomocnika.

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.