III CZP 16/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 16/14

POSTANOWIENIE

Dnia 27 marca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSN Krzysztof Pietrzykowski

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa Uniwersytetu Medycznego

w W.

przeciwko M. K.

o zapłatę,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 marca 2014 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy we W.

postanowieniem z dnia 5 grudnia 2013 r.,

"Czy uczelnie publiczne mogły na podstawie art. 98 ust. 1 w zw.

z art. 92 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie

wyższym (Dz.U. z 2005 r., Nr 164, poz. 1365 ze zm.) w brzmieniu

obowiązującym do dnia 1 stycznia 2012 r. pobierać opłaty

za przeprowadzenie przewodu doktorskiego na podstawie umowy

zawartej między uczelnią a osobą ubiegającą się o nadanie stopnia

doktora?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne pojawiło się

w związku z następującym stanem faktycznym.

Pozwany zawarł ze stroną powodową - Akademią Medyczną (obecnie Uniwersytet Medyczny) w W. umowę w dniu 25 maja 2007 r., o określenie zasad

odpłatności za przeprowadzenie przewodu doktorskiego. W umowie tej bliżej

określono opłaty za poszczególne czynności związane z przewodem, Akademia

Medyczna zobowiązała się do regulowania tych opłat, natomiast powód zobowiązał

się do zwrotu poniesionych przez Akademię kosztów na podstawie wystawionego

przez nią rachunku w ciągu 14 dni od otrzymania faktury VAT. Po przeprowadzeniu

przewodu doktorskiego pozwanego strona pozwana wystawiła w dniu 5 marca

2008 r. fakturę VAT na kwotę 7 355,33 zł z terminem zapłaty do dnia 19 marca

2008 r., pozwany natomiast odmówił zapłaty, powołując się m.in. na stanowisko

Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, zgodnie z którym nakładanie na osoby

fizyczne obowiązków w postaci opłat może nastąpić tylko na podstawie ustawy.

Z ustaleń dokonanych przez Sądy meriti wynikało, że wspomniana umowa została

zawarta zgodnie postanowieniami zarządzenia Rektora Akademii Medycznej z dnia

27 października 2006 r. w sprawie odpłatności za przeprowadzenie przewodu

doktorskiego, postępowania o nadanie tytułu naukowego i postępowania

nostryfikacyjnego stopnia naukowego oraz dokumentu ukończenia studiów

wyższych (obowiązywało ono do dnia 11 lipca 2008 r.).

Sąd Rejonowy oddalił powództwo Akademii jako nieuzasadnione, powołując

się m.in. na art. 99 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym

(Dz.U. nr 164, poz. 1365 ze zm.), art. 70 ust. 2 Konstytucji RP, przepisy ustawy

z dnia 14 marca 2003 o stopniach i tytułach naukowych (Dz.U. nr 65, poz. 595

ze zm.), przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia

15 stycznia 2004 r. w sprawie szczegółowego trybu przeprowadzania czynności

w przewodach h doktorskim i habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadaniu tytułu

profesora. Przepisy te nie przewidują możliwości pobierania opłat od osób

ubiegających się o uzyskanie stopnia doktora bez względu na ich uczestnictwo

w studiach doktoranckich. W ocenie tego Sądu, nie można utożsamiać pojęcia

przewodu doktorskiego i usługi edukacyjnej(usługi te wymieniono enumeratywnie

w art. 99 ust. 1 Prawo o szkolnictwie wyższym), a tylko za takie usługi edukacyjne

mogą być pobierane opłaty przez szkoły wyższe. W związku z tym postanowienia

umowy z dnia

25 maja 2007 r., obligujące pozwanego do pokrycia kosztów

przeprowadzonego przewodu doktorskiego, są ex lege nieważne (art. 58 k.c.)

i nie mogą stanowić podstawy roszczenia strony powodowej. Jednocześnie Sąd

Rejonowy stwierdził, że podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia

roszczenia strony powodowej okazał się uzasadniony w świetle art. 750 k.c.

W

szerszym

uzasadnieniu

przedstawionego

Sądowi

Najwyższemu

zagadnienia prawnego Sąd Okręgowy skłaniał się do negatywnej odpowiedzi na

postawione pytanie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtowało się już dawno stanowisko,

zgodnie z którym wystąpienie przez sąd drugiej instancji z zagadnieniem budzącym

poważne wątpliwości powinno nastąpić dopiero wówczas, gdy od uzyskanego

przez sąd odwoławczy merytorycznego stanowiska Sądu Najwyższego uzależnione

jest w ogóle rozstrzygnięcie sprawy, w której pojawiło się takie zagadnienie.

Chodzi zatem

o

istnienie

„rzeczywistej potrzeby procesowej”

w udzieleniu

odpowiedzi na postanowione przez sąd odwoławczy pytanie prawne (por. np.

ostatnio - postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2013 r., III CZP 37/13,

nie publ.). Tymczasem strona pozwana zgłosiła w postępowaniu przed Sądem

pierwszej instancji zarzut przedawnienia roszczenia strony powodowej, Sąd

Rejonowy podzielił ten zarzut, który - jak wyjaśnił - stał się także podstawą

oddalenia powództwa strony powodowej (s. 4 uzasadnienia przedstawionego

zagadnienia prawnego). Jednocześnie w apelacji szkoły wyższej powoływano się

m.in. na zarzut naruszenia art. 118 k.c. poprzez jego niezastosowanie w danej

sprawie i przyjęcie dwuletniego terminu przedawnienia roszczenia o pokrycie opłat

przeprowadzonego przewodu doktorskiego pozwanego. Co więcej, z uzasadnienia

pytania prawnego Sądu Okręgowego nie wynika, że Sąd ten rozważał wspomniany

zarzut przedawnienia, koncentrując się jedynie na zarzucie naruszenia art. 99 ust. 1

ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwo wyższym (s. 4-7).

W takiej sytuacji powstały uzasadnione podstawy do odmowy udzielenia

odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne (art. 390 § 1 k.p.c.), toteż Sąd

Najwyższy orzekł jak w sentencji.