III CZP 15/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 15/97

U C H W A Ł A

Dnia 9 kwietnia 1997 r.

Sąd Najwyższy w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN - Z. Świeboda (spraw.)

Sędziowie:

SN - M. Kocon

SN - C. Żuławska

przy udziale protokolanta: M. Czarnecka

przy udziale Prokuratora Prokuratury Krajowej - W. Bryndy

w sprawie z wniosku „M.” Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L.

o dokonanie zmian w rejestrze

po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 9 kwietnia 1997 r.

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Wojewódzki w L.

postanowieniem z dnia 20 stycznia 1997 r., sygn. akt IX Ga […]

do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 k.p.c.:

„Czy

w

przypadku

umorzenia

w

spółce

z

ograniczoną

odpowiedzialnością udziałów z czystego zysku dopuszczalne jest

powzięcie przez wspólników uchwały zmieniającej umowę spółki i

dostosowującej wartość pozostałych po umorzeniu udziałów do nie

zmienionej wysokości kapitału zakładowego.?”

p o d j ą ł następującą uchwałę:

W razie umorzenia w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością części

udziałów z czystego zysku dopuszczalne jest powzięcie przez

wspólników uchwały zmieniającej umowę spółki i dostosowującej

wartość pozostałych po umorzeniu udziałów do nie zmienionej

wysokości kapitału zakładowego.

UZASADNIENIE

W „M.” - Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w L. umorzono zgodnie z umową - część udziałów z czystego zysku, a na skutek powzięcia

przez wspólników uchwały zmieniającej umowę Spółki przez dostosowanie

wartości pozostałych po umorzeniu udziałów do nie zmienionej wysokości

kapitału zakładowego - Spółka wniosła o wpis do rejestru wynikłych z tej

operacji zmian.

Sąd Rejonowy oddalił wniosek. Sąd uznał, że Spółka nie wykonała

wezwania Sądu do usunięcia przeszkód we wpisie do rejestru przez

pozostawienie w umowie Spółki wartości powstałych po umorzeniu części

udziałów z czystego zysku i niedostosowywanie ich do nie zmienionej

wysokości kapitału zakładowego. Sąd Wojewódzki w L., rozpoznając sprawę na

skutek

wniesionej

apelacji,

przedstawił

Sądowi

Najwyższemu

do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, (art. 390

§ 1 kpc) sformułowane w sentencji uchwały.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Udział może być umorzony jedynie wtedy, gdy umowa Spółki to

przewiduje (art. 193 § 1 k.h.). Przepis art. 193 § 2 k.h. stanowi, iż umorzenie

udziału może się odbywać albo z zachowaniem przepisów Kodeksu handlowego

o obniżeniu kapitału zakładowego (art. 259 - 261 k.h.), albo bez zachowania

tych przepisów, gdy źródłem finansowania umorzenia jest czysty zysk Spółki

(art. 193 § 2 k.h.). Różnica między umorzeniem z czystego zysku, a

umorzeniem kosztem obniżenia kapitału zakładowego polega na tym, że ten

pierwszy sposób umorzenia nie prowadzi do obniżenia kapitału zakładowego,

gdy zaś ten drugi takie obniżenie powoduje. Odmienne źródła finansowania

umorzenia prowadzą też do odmiennych konsekwencji prawnych wobec

wierzycieli spółki. Umorzenie kosztem obniżenia kapitału zakładowego

powoduje konieczność powiadomienia o tym wierzycieli, ich zgody na

umorzenie, a w razie braku zgody - zaspokojenie lub zabezpieczenie ich

roszczeń wobec Spółki (art. 260 k.h.). Umorzenie zaś udziału z czystego zysku

tego nie wymaga, bowiem wynikające dla wierzycieli gwarancje z

nienaruszalności kapitału zakładowego nie zostają tu w niczym podważone. W

jednym i drugim przypadku umorzenia chodzi jednak nie o wypłatę

ekwiwalentu majątkowego za udział, ale o zwrot wpłat, których wspólnik

dokonał w formie gotówki lub aportu obejmując udziały (art. 162 § 2 pkt 6 i 167

§ 1 pkt 2 k.h.). Podczas trwania spółki nie wolno zwracać wspólnikom

dokonanych wpłat na udział ani w całości, ani w części (art. 189 k.h.), wyjąwszy

przypadki przewidziane w art. 175 - 194 k.h., czyli w tym także określone w

art. 193 k.h.

Umorzenie udziałów bez naruszenia kapitału zakładowego polega na

zmniejszeniu ich ilości, przy zachowaniu na nie zmienionym poziomie

wielkości kapitału zakładowego. W wyniku tej operacji dochodzi do powstania

takiego stanu rzeczy, w którym suma wartości zachowanych (nadal istniejących)

udziałów jest niższa od kapitału zakładowego. Stosunek, w jakim udziały

danego wspólnika pozostają do wysokości kapitału zakładowego, określa

proporcję, w jakiej wspólnik partycypuje w majątku Spółki. Z chwilą umorzenia

części udziałów z zysku, bilansowa wielkość kapitału zakładowego nie ulega

zmianie. Zmniejsza się natomiast suma wartości nominalnych wszystkich

udziałów. W ten sposób powstaje luka odpowiadająca różnicy między dwoma

wskazanymi wielkościami. Tej luki jednak nie może być w fazie zawiązania

Spółki. Suma udziałów musi odpowiadać bezwzględnie wysokości kapitału

zakładowego na etapie powstania spółki. Kapitał zakładowy bowiem spełnia

funkcję gwarancyjną wobec wierzycieli Spółki. W dalszej działalności spółki

nie ma szczególnych racji, aby zgodność ta istniała. Funkcja gwarancyjna

wyraża się wówczas tym, że kapitał zakładowy wiąże bilansowo część aktywów

Spółki. Udział pozostaje tylko oznaczeniem proporcji, w której wspólnik

partycypuje w Spółce. Jeżeli część udziałów zostaje umorzona, to zmienia się

tym samym wielkość uprawnień w Spółce.

Z zasady swobody umów (art. 3531 k.c) należy wyprowadzić uprawnienie

wspólników do powiązania umorzenia udziałów z zysku z powzięciem

jednocześnie uchwały zmieniającej umowę spółki i dostosowującej wartość

pozostałych po umorzeniu udziałów do nie zmienionej wysokości kapitału

zakładowego. Wspólnikom pozostawałaby przy tym swoboda decyzji co do

sposobu uzgodnienia sumy udziałów z wielkością kapitału zakładowego. Takie

rozwiązanie nie naruszy funkcji gwarancyjnej kapitału zakładowego wobec

wierzycieli Spółki.

Z tych przyczyn udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.

aw

jg