III CZP 135/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 135/06

Dnia 19 stycznia 2007 r.

POSTANOWIENIE

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

Protokolant Iwona Budzik,

w sprawie ze skargi dłużników A. K. i E. P.

na czynności komornika polegające na zajęciu wynagrodzenia za pracę dłużniczek

przy uczestnictwie wierzyciela W. S.

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 19 stycznia 2007 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w S.

postanowieniem z dnia 22 września 2006 r.,:

"1. Czy w przypadku powołania się dłużnika w toku egzekucji na

ograniczenie odpowiedzialności w trybie art. 837 zd. 1 k.p.c.

dopuszczalne jest nieograniczone prowadzenie egzekucji w sytuacji,

gdy tytuł wykonawczy zawiera wzmiankę o ograniczeniu egzekucji

nie

wskazując

jednocześnie

zakresu

tego

ograniczenia,

a postępowanie o sporządzenie spisu inwentarza nie zostało

zakończone;

2. w razie negatywnej odpowiedzi na pytanie 1 - w jaki sposób

nastąpić winno ograniczenie tej egzekucji, poprzez zawieszenie

postępowania, umorzenie go, czy też złożenie egzekwowanych

dalej środków do depozytu sądowego;

3. na której stronie postępowania egzekucyjnego spoczywa ciężar

udowodnienia

wysokości

kwoty

do

której

ograniczona

jest

odpowiedzialność dłużnika, w szczególności w sytuacji, gdy toczy

się jednocześnie postępowanie o sporządzenie spisu inwentarza ?"

Odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

A. K. i E. P. nabyły – na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w S. z

dnia 19 listopada 1998 r. – spadek z dobrodziejstwem inwentarza po A. P. W toku

postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na żądanie W. S. przeciwko

spadkobierczyniom A. P. w celu zaspokojenia długu spadkowego, komornik zajął

wynagrodzenie dłużniczek za pracę.

W skardze na czynności komornika dłużniczki wniosły o uchylenie zajęcia

wynagrodzenia za pracę, zawieszenie postępowania egzekucyjnego i obciążenie

wierzyciela

kosztami

postępowania

egzekucyjnego.

Zdaniem

dłużniczek

postępowanie egzekucyjne – ze względu na zamieszczoną w tytule wykonawczym

wzmiankę o przysługującym im prawie do powołania się w toku egzekucji na

ograniczenie odpowiedzialności – powinno ulec zawieszeniu do czasu uzupełnienia

sporządzonego w 2002 r spisu inwentarza stanu czynnego spadku. Dopiero

bowiem po zakończeniu tej czynności – dokonywanej na wniosek wierzyciela –

możliwa będzie ocena, czy dopuszczalne jest dalsze powadzenie egzekucji.

Wierzyciel wniósł o oddalenie skargi na czynności komornika.

Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2005 r. Sąd Rejonowy nakazał

komornikowi – na podstawie art. 759 § 2 k.p.c. – aby do czasu sporządzenia

uzupełniającego spisu

inwentarza

wyegzekwowane

kwoty przekazywał na

rachunek depozytowy sądu (pkt 1 sentencji postanowienia), oddalił skargę

w zakresie żądania uchylenia zajęcia wynagrodzenia dłużniczek za pracę (pkt 2

sentencji postanowienia) oraz w części dotyczącej wniosku o zawieszenie

postępowania egzekucyjnego (pkt 3 sentencji postanowienia). Doręczając odpis

tego postanowienia wierzycielowi i dłużniczkom, Sąd pouczył ich, że postanowienie

podlega zaskarżeniu wyłącznie w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie

trzecim sentencji.

Dłużniczki zaskarżyły postanowienie w zakresie rozstrzygnięcia zawartego

w punktach drugim i trzecim sentencji i wniosły o zmianę orzeczenia w części

dotyczącej oddalenia wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego przez

umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 825 pkt 3 k.p.c.

Wierzyciel zaskarżył postanowienie w zakresie rozstrzygnięcia zawartego

w punkcie 1 sentencji i wniósł o jego uchylenie. Ponadto poinformował, że dnia 24

października 2005 r. wystąpił do sądu o wyłączenie – na podstawie art. 1031 § 2

zdanie drugie k.c. – ograniczenia odpowiedzialności dłużniczek.

Sąd Okręgowy, rozpoznając zażalenia, przedstawił – na podstawie art. 390 §

1 w związku z art. 397 § 2 i art. 13 § 2 k.p.c. – przytoczone na wstępie zagadnienie

prawne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawodawca,

przyznając

sądowi

drugiej

instancji

uprawnienie

do

przedstawienia Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego na podstawie art. 390

§ 1 k.p.c., uzależnił skuteczność skorzystania z niego od wystąpienia w sprawie

poważnych wątpliwości prawnych oraz niezbędności oczekiwanej odpowiedzi do

rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia17 grudnia

1991 r., III CZP 129/91, „Przegląd Sądowy” 1994, z. 3, s. 76 oraz z dnia 27 sierpnia

1996 r., III CZP 91/96, OSNC 1997, nr 1, poz. 9). Na sądzie drugiej instancji

spoczywa więc obowiązek szczegółowego i jednoznacznego uzasadnienia, na

czym polegają jego wątpliwości i dlaczego uważa je za poważne oraz wykazania,

że stwierdzone przezeń poważne wątpliwości prawne pozostają w związku

przyczynowym z rozstrzygnięciem sprawy.

Należy też przypomnieć, że instytucja pytań prawnych – co podkreślił Sąd

Najwyższy w uchwale z dnia 30 marca 1999 r., III CZP 62/98 (OSNC 1999, nr 10,

poz. 166) – prowadząca do związania sądów niższej instancji w danej sprawie

poglądem Sądu Najwyższego, zawartym w podjętej uchwale, jest wyjątkiem od

konstytucyjnej zasady podległości sędziów tylko Konstytucji i ustawom (art. 178 ust.

1 Konstytucji RP). Ze względu na tę wyjątkowość, powinna być zatem stosowana

w sposób jak najbardziej ścisły, bez żadnych koncesji na rzecz argumentów

o nastawieniu celowościowym i utylitarnym.

Przedstawione

zagadnienie

prawne

nie

odpowiada

przytoczonym

wymaganiom. Zostało ono przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu

w związku z rozpoznawaniem zażalenia wierzyciela i dłużniczek na postanowienie,

którym Sąd Rejonowy w S. nakazał przekazywanie wyegzekwowanych kwot na

rachunek depozytowy sądu oraz oddalił skargę w zakresie wniosku o uchylenie

zajęcia wynagrodzenia dłużniczek za pracę i wniosku o zawieszenie postępowania

egzekucyjnego. Zarówno w stanie prawnym poprzedzającym wejście w życie

ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego

oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 172, poz. 1804; dalej: ustawa

nowelizująca), według którego toczy się – ze względu na datę złożenia wniosku

o wszczęcie egzekucji (5 kwietnia 2004 r.) – postępowanie egzekucyjne w sprawie

rozpoznawanej przez Sąd Okręgowy (art. 7 ustawy nowelizującej), jak również

w obecnym stanie prawnym, zażalenie w postępowaniu egzekucyjnym przysługuje

w wypadkach wskazanych w ustawie (przed nowelizacją – art. 767 § 3, a obecnie –

art. 7674 § 1 k.p.c.).

W księdze drugiej części drugiej (po wejściu w życie ustawy nowelizującej –

w części trzeciej) kodeksu postępowania cywilnego nie ma przepisu stanowiącego,

że postanowienie wydane na skutek rozpoznania skargi na czynności komornika

podlega zaskarżeniu zażaleniem. Uwzględniając jednak nakaz odpowiedniego

stosowana do postępowania egzekucyjnego przepisów o procesie (art. 13 § 2

k.p.c.), w orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtowało się ostatecznie

stanowisko, że postanowienie wydane na skutek rozpoznania skargi na czynności

komornika podlega zaskarżeniu, jeżeli kończy bądź zmierza do zakończenia

postępowania egzekucyjnego (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada

1969 r., III CZP 83/69, OSNCP 1970, nr 6, poz. 105; postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 15 stycznia 1986, III CRN 40/86, OSNC 1987, nr 7, poz. 102;

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 4 października 1990 r., III CZP 51/90, OSP

1991, nr 5, poz. 111; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 sierpnia 2005 r.,

I CNP 4/05 niepubl.). Jednocześnie w uchwale z dnia 15 września 1995 r., III CZP

110/95 (OSNC 1995, nr 12, poz. 177) Sąd Najwyższy uznał, że na postanowienie

sądu rejonowego oddalające skargę na czynność komornika, polegającą na zajęciu

ruchomości, nie przysługuje zażalenie. W niepublikowanym postanowieniu z dnia

5 lipca 2006 r., IV CPN 25/06 Sąd Najwyższy stwierdził – podkreślając, że przyjęte

w postępowaniu rozpoznawczym rozumienie pojęcia „orzeczenie kończące

postępowanie w sprawie” wymaga w postępowaniu egzekucyjnym uwzględnienia

specyfiki i charakteru tego postępowania – iż w sprawie egzekucyjnej orzeczeniem

kończącym postępowanie jest nie tylko orzeczenie kończące postępowanie jako

całość, ale także postanowienie sądu definitywnie zamykające samodzielną,

zasadniczą część postępowania egzekucyjnego (np. postanowienie sądu drugiej

instancji co do przybicia).

W świetle powyższego należało uznać, że wydane w sprawie rozpoznawanej

przez Sąd Okręgowy postanowienie Sądu pierwszej instancji w zakresie, w jakim

nakazuje komornikowi, aby przekazywał wyegzekwowane kwoty na rachunek

depozytowy sądu do czasu prawomocnego sporządzenia uzupełniającego spisu

inwentarza stanu czynnego spadku (pkt 1 sentencji postanowienia) oraz oddala

wniosek o uchylenie zajęcia wynagrodzenia dłużniczek z pracę (pkt 2 sentencji

postanowienia) nie podlega zaskarżeniu zażaleniem (tak przyjął – prawidłowo –

Sąd Rejonowy, pouczając dłużniczki i wierzyciela o sposobie i terminie zaskarżenia

postanowienia). Postanowienie we wskazanym zakresie nie ma bowiem charakteru

orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie egzekucyjnej. To oznacza, że

zażalenie wierzyciela podlega odrzuceniu w całości, a zażalenie dłużniczek –

w części kwestionującej rozstrzygnięcie oddalające wniosek o uchylenie zajęcia

wynagrodzenia za pracę.

Dłużniczkom przysługuje natomiast zażalenie na postanowienie w części

oddalającej ich wniosek o zwieszenie postępowania egzekucyjnego (art. 828

k.p.c.). Nie mogą one jednak skutecznie zwalczać tego orzeczenia, żądając jego

zmiany przez umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 825 pkt 3

k.p.c., ponieważ kwestia umorzenia postępowania na wskazanej podstawie prawnej

– wobec braku wniosku dłużniczek w skardze na czynności komornika – w ogóle

nie była przedmiotem rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Trudno zatem

skutecznie zarzucić Sądowi pierwszej instancji, że postanowienie w omawianej

części zostało wydane z naruszeniem art. 825 pkt 3 k.p.c., jeżeli dłużniczki

w skardze

na

czynności

komornika

domagały

się

jedynie

zawieszenia

postępowania egzekucyjnego do czasu sporządzenia uzupełniającego spisu

inwentarza stanu czynnego spadku. W tej sytuacji nie można podzielić stanowiska

Sądu Okręgowego, że przedstawione zagadnienie prawne jest niezbędne do

rozpoznania zażalenia dłużniczek i wierzyciela.

Poza tym przedstawione zagadnienie prawne – oceniane ze względu na

sposób

jego

zredagowania

–

nie

odpowiada

wymaganiom

przyjętym

w orzecznictwie i piśmiennictwie. Nie ma potrzeby bliższego omawiania tej kwestii,

ponieważ

została

ona

wyjaśniona

w

publikowanych

orzeczeniach

Sądu

Najwyższego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2000 r.,

III CZP 2/00, OSNC 2000, nr 11, poz. 200; postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 19 września 2000 r., III CZP 28/00 Lex nr 51809). Wystarczy jedynie

przypomnieć, że na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. dopuszczalne jest przedstawienie

zagadnień prawnych „do rozstrzygnięcia”, a nie „do uzupełnienia”. Tymczasem

zagadnienie ujęte w pkt 2 sentencji postanowienia jest niewątpliwie pytaniem „do

uzupełnienia”.

Niezależnie

od

zastrzeżeń

natury

redakcyjnej,

trudne

do

jednoznacznego odczytania jest zagadnienie zawarte w pkt 1 sentencji. Z treści

pytania, zaczynającego się od zwrotu „czy w przypadku”, nie wynika wyraźnie,

jakiej kwestii dotyczą wątpliwości Sądu. Z jednej strony można bowiem przyjąć, że

Sąd ma wątpliwości, czy sam fakt powołania się dłużnika na ograniczenie

odpowiedzialności wyklucza możliwość kontynuowania przeciwko niemu egzekucji

do czasu rozstrzygnięcia tej kwestii. Z drugiej strony można zaś twierdzić, że

Sądowi chodzi o rozstrzygniecie wątpliwości, czy dłużnik może skutecznie

(zasadnie) – wobec toczącego się postępowania o sporządzenie uzupełniającego

spisu inwentarza spadku – powołać się w toku postępowania egzekucyjnego na

zastrzeżone na jego rzecz w sentencji wyroku ograniczenie odpowiedzialności, czy

też egzekucja powinna być w takiej sytuacji prowadzona w sposób nieograniczony.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia.