III CZP 132/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 132/13

POSTANOWIENIE

Dnia 14 marca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Anna Owczarek (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca)

Protokolant Katarzyna Bartczak

w sprawie z powództwa […] Fabryk Mebli sp. z o.o. w B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 14 marca 2014 r.

na skutek zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w B.

postanowieniem z dnia 12 grudnia 2013 r.,

"Czy

z

chwilą

wykreślenia

spółki

z

ograniczoną

odpowiedzialnością z Krajowego Rejestru Sądowego w wyniku

przeprowadzenia postępowania upadłościowego obejmującego

likwidację

majątku

spółki

wygasa

hipoteka

przymusowa

zabezpieczająca wierzytelność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

wobec tej spółki, z tytułu należności dotyczących obowiązku

uiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne, na nieruchomości

stanowiącej obecnie własność osoby trzeciej?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2013 roku Sąd Rejonowy w B. uwzględniając w

całości powództwo […] Fabryk Mebli spółki z o.o. przeciwko Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych nakazał uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości

objętych wymienionymi w wyroku księgami wieczystymi prowadzonymi przez Sąd

Rejonowy z rzeczywistym stanem prawnym przez wykreślenie z działów

IV wymienionych ksiąg wieczystych wpisów hipoteki przymusowej na rzecz Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 1.723.165,40 złotych.

W uzasadnieniu wyroku Sąd Rejonowy wskazał, że opisane hipoteki

zabezpieczały wierzytelności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne

przysługujące ZUS wobec dłużnika - Zakładu Produkcyjnego „B.” spółki z o.o.

Powód nabył nieruchomości, objęte wskazanymi w wyroku księgami wieczystymi,

od „M.” spółki z o.o. w T. na podstawie umowy sprzedaży z dnia 19 stycznia 2012

roku. ZP „B.” spółka z o.o. w B. została wykreślona z rejestru przedsiębiorców

Krajowego Rejestru Sądowego z dniem 29 marca 2012 roku w następstwie

zakończenia postępowania upadłościowego obejmującego likwidację jej majątku.

ZUS zgłosił wierzytelności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne do masy

upadłości dłużnika, został umieszczony na liście wierzytelności, lecz nie uzyskał ich

zaspokojenia w postępowaniu upadłościowym.

W ocenie Sądu Rejonowego, z uwagi na zasadę akcesoryjności hipoteki

(art. 79 u.k.w.h.), wykreślenie spółki z o.o. - dłużnika osobistego ZUS z rejestru

przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego spowodowało ustanie jego bytu

prawnego, co w braku jego następcy prawnego doprowadziło do wygaśnięcia

wierzytelności przysługujących stronie pozwanej z tytułu nieopłaconych składek na

ubezpieczenie

społeczne

oraz

do

wygaśnięcia

hipotek

przymusowych

zabezpieczających te wierzytelności. W tej sytuacji stan prawny nieruchomości

objętych wskazanymi księgami wieczystymi był niezgodny ze stanem rzeczywistym,

co uzasadniało uwzględnienie powództwa […] Fabryk Mebli spółki z o.o. w B. na

podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i

hipotece (t.j. Dz. U. 2013, poz. 707- dalej jako u.k.w.h.).

W apelacji od tego wyroku strona pozwana zarzuciła naruszenie prawa

materialnego, a to art. 65 ust. 1, art. 79 i art. 94 u.k.w.h. przez przyjęcie,

że skutkiem

wykreślenia

następcy prawnego

dłużnika

jest wygaśnięcie

osobistego

z

wierzytelności

KRS

oraz

braku

jego

z

tytułu

składek

na

ubezpieczenie społeczne i w konsekwencji wygaśnięcie hipotek przymusowych

zabezpieczających te wierzytelności. Skarżący zarzucił też, że należności z tytułu

składek na ubezpieczenie społeczne są świadczeniem publicznoprawnym, do

którego z mocy art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie

ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2013, poz. 1442 j.t.) stosuje się odpowiednio

między innymi także art. 59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2012, poz. 749 j.t). Przepis ten przewiduje zamknięty

katalog zdarzeń powodujących wygaśnięcie zobowiązania publicznoprawnego

z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Nie należy do nich wykreślenie

dłużnika z KRS, co przemawia za niedopuszczalnością przyjęcia w rozpoznawanej

sprawie, że wierzytelności zabezpieczone hipoteką przymusową wygasły.

Przy rozpoznawaniu apelacji strony pozwanej Sąd Okręgowy powziął

wątpliwości prawne skutkujące przedstawieniem Sądowi Najwyższemu do

rozstrzygnięcia

zagadnienia

prawnego,

czy

z

chwilą

wykreślenia

spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru

Sądowego,

obejmującego

w

wyniku

likwidację

przeprowadzenia

postępowania

majątku

wygasa

spółki,

upadłościowego

hipoteka

przymusowa

zabezpieczająca wierzytelność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wobec tej spółki

z tytułu obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne, obciążająca

nieruchomość stanowiącą aktualnie własność osoby trzeciej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedstawione Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

zagadnienie prawne musi mieć charakter abstrakcyjny, dotyczyć wykładni

przepisów prawa oraz mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, którą

rozpoznaje sąd drugiej instancji (por. uchwały SN: z dnia 17 grudnia 1991 r.,

III CZP 129/91, niepubl.; z dnia 11 lutego 1999 r., III ZP 39/98, OSNAP 2000 r.,

nr 7, poz. 284 oraz z dnia 15 października 2002 r., III CZP 66/02, niepubl.). Musi

także zachodzić integralny związek między rozstrzygnięciem problemu prawnego,

wskazanego przez sąd, a rozpoznawanym środkiem odwoławczym (por.

postanowienie z dnia 17 kwietnia 2009 r., III CZP 10/09 - niepubl.).

Zamiar wystąpienia do Sądu Najwyższego z pytaniem prawnym w trybie

art. 390 § 1 k.p.c. nie zwalnia sądu drugiej instancji od obowiązku uprzedniego

wstępnego rozważenia podniesionych w apelacji zarzutów w celu wykazania,

że rozstrzygnięcie przedstawionych przez sąd drugiej instancji poważnych

wątpliwości

prawnych

ma

znaczenie

dla

wyniku

sprawy.

W

braku

ustosunkowania się do zarzutów apelacyjnych przez sąd drugiej instancji

występujący z pytaniem prawnym, powinność ich rozważenia dla oceny

celowości pytania prawnego spoczywałaby na Sądzie Najwyższym, co nie

mieści się w jego ustawowej roli określonej w art. 390 k.p.c. (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 2011 r., III CZP 1/11, niepubl.). Taka

sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, albowiem Sąd Okręgowy nie

rozważył zawartych w apelacji zarzutów dotyczących naruszenia art. 59 § 1 pkt

1,3,4,8 i 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2012,

poz. 749 j.t) w związku z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o

systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2013, poz. 1442 j.t.), uzasadnionych

przez

skarżącego

przymusową

specyficznym

wierzytelności

charakterem

przysługujących

zabezpieczonych

pozwanemu

czyli

hipoteką

należności

publicznoprawnych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne.

Czyni to pytanie prawne Sądu Okręgowego co najmniej przedwczesnym

i uzasadnia odmowę podjęcia uchwały.

Podkreślenia nadto wymaga, że ustawodawca, przyznając sądowi

drugiej

instancji

uprawnienie

Najwyższemu zagadnienia

k.p.c., uzależnił

w sprawie

prawnego

skuteczność

poważnych

do

na

skorzystania

wątpliwości

Sądowi

przedstawienia

podstawie

art.

niego

od

wystąpienia

oraz

niezbędności

z

prawnych

§

oczekiwanej odpowiedzi dla rozstrzygnięcia sprawy. Przymiotnik kwalifikujący

"poważne"

oznacza,

że

muszą

istnieć

zasadnicze

trudności

w ich wyjaśnieniu przy wykorzystaniu podstawowych metod wykładni, zwłaszcza

w sytuacji, gdy możliwa jest różna interpretacja budzących wątpliwości przepisów,

przy czym za każdą z możliwych interpretacji przemawiają doniosłe, w ocenie

sądu odwoławczego, argumenty prawne, gdy ponadto brak jest wypowiedzi Sądu

Najwyższego,

lub jednolitego,

odnoszących

i

się

do

przekonującego

dostrzeżonego

sąd

odwoławczy

zagadnienia

prawnego

stanowiska

doktryny

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2012 r., III CZP 19/12,

nie publ., oraz z dnia 12 maja 2011 r., III CZP 9/11, nie publ.).

W razie powstania zwykłych wątpliwości interpretacyjnych sąd drugiej

instancji powinien rozwiązywać je we własnym zakresie z wykorzystaniem wiedzy,

jaką niosą same przepisy oraz ich rozumienie w dotychczasowym orzecznictwie

i nauce prawa; w takich okolicznościach nie formułuje się zagadnień prawnych,

o których mowa w art. 390 § 1 k.p.c. (por. postanowienia SN: z dnia 9 kwietnia

2010 r., III CZP 17/2010, niepubl. oraz z dnia 29 października 2009 r., III CZP

74/09, niepubl.). Kwestia będąca przedmiotem przedstawionego pytania prawnego

nie jest kwestią nową czy dotychczas nieobecną w orzecznictwie Sądu

Najwyższego.

Sąd

Najwyższy

zajmował

w

odniesieniu

do

problemu

przedstawionego w pytaniu prawnym zarówno stanowisko zaaprobowane przez

Sąd Rejonowy (por. wyrok z dnia 7 października 2008 roku, III CSK 112/08,

niepubl, wyrok z dnia 10 lutego 2012 r., II CSK 325/11, niepubl., wyrok z dnia

5 listopada 2008 r., I CSK 204/08, niepubl.) jak i stanowisko przeciwne,

prezentowane przez skarżącego ( por. postanowienie z dnia 10 maja 2012 roku,

IV CSK 369/11, niepubl., uchwała z dnia 11 września 2013 r., III CZP 47/13, Biul.

SN 2013/9/6). W tej sytuacji istniała możliwość rozważenia przez Sąd Okręgowy

zarzutów apelacji przy ewentualnym odwołaniu się do tego z poglądów, który Sąd

Okręgowy uznałby, w ramach samodzielnej wykładni prawa i jego zastosowania za

bardziej przekonujący i trafny.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji postanowienia.

jw