III CZP 13/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 13/12

POSTANOWIENIE

Dnia 20 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

SSN Maria Szulc

Protokolant Katarzyna Bartczak

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych

i Autostrad w Warszawie

przeciwko Gminie Słupsk

o zapłatę,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 kwietnia 2012 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w Słupsku

postanowieniem z dnia 13 stycznia 2012 r., […],

"Czy pod pojęciem "dróg ekspresowych" użytym w art. 18 ust. 3

ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tekst

jednolity: Dz. U. 2006 r. Nr 89 poz. 625 ze zm.) należy rozumieć

każdy rodzaj drogi ekspresowej, określonej w art. 4 pkt. 10 i art. 3

pkt. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst

jednolity: Dz.U. 2007 r. Nr 19 poz. 115), zaliczonej do sieci autostrad

i dróg ekspresowych, niezależnie od nadania im statusu drogi płatnej

poprzez Rozporządzenie Rady Ministrów wydane na podstawie

delegacji zawartej w treści art. 1 ust. 4 ustawy z dnia 27 października

1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu

Drogowym (tekst jednolity: Dz.U. 2004 r. Nr 256 poz. 2571)?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 7 października 2011 r. Sąd Rejonowy w Słupsku oddalił

powództwo Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad

skierowane przeciwko Gminie Słupsk o zapłatę kwoty 24 396,48 zł z odsetkami

z tytułu kosztów oświetlenia drogi ekspresowej S6, stanowiącej obwodnicę Słupska.

Sąd ustalił, że w 2010 roku wybudowano i oddano do użytku drogę

ekspresową S6, obwodnicę Słupska, przebiegającą między innymi przez

nieruchomości należące do pozwanej Gminy. Droga ta jest oznaczona znakiem

drogowym D7 i posiada limitowaną ilość zjazdów oraz ograniczenia w dostępności

ruchu pieszych, rowerów, motorowerów, traktorów i pojazdów zaprzęgowych.

Pismem z dnia 16 sierpnia 2010 r. Główna Dyrekcja Dróg Krajowych

i Autostrad

poinformowała

pozwaną

o

konieczności

ponoszenia

kosztów

oświetlenia drogi ekspresowej S6, a następnie obciążyła pozwaną kwotą 24 396,48

zł z tytułu kosztów oświetlenia w okresie od dnia 21 października 2010 r. do dnia 21

lutego 2011 r. Pozwana odmówiła dobrowolnego uiszczenia żądanej kwoty, wobec

czego powód wystąpił z pozwem o zapłatę.

Sąd Rejonowy uznał, że obwodnica Słupska, jako droga odpowiadająca

przesłankom określonym w art. 4 pkt 10 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach

publicznych (jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm.), jest w istocie

drogą ekspresową w rozumieniu przepisów o autostradach płatnych. Zgodnie

natomiast z art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne

(jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 ze zm. – dalej: „Pr. energ.”), przepisy

ust. 1 pkt 2 i 3 tego artykułu, zaliczające do zadań własnych gminy planowanie

oświetlenia miejsc publicznych i dróg znajdujących się na terenie gminy oraz

finansowanie oświetlenia ulic, placów i dróg publicznych znajdujących się

na terenie gminy, nie mają zastosowania do autostrad i dróg ekspresowych

w rozumieniu przepisów o autostradach płatnych. Po licznych nowelizacjach art. 18

Pr. energ. – stwierdził Sąd Rejonowy – wyłaniają się wątpliwości, czy i w jakim

zakresie zadania własne gmin obejmują organizację oświetlenia miejsc publicznych

i dróg znajdujących się na obszarze gminy. W pierwotnym tekście tego przepisu

rozróżniano bowiem planowanie, finansowanie i organizację oświetlenia, natomiast

w aktualnym tekście pojęcie organizacji zostało pominięte. Pomimo braku wyraźnej

regulacji trzeba jednak przyjąć, że obowiązek organizacji oświetlenia spoczywa na

gminie w odniesieniu do tych miejsc publicznych i dróg, które znajdują się na

obszarze danej gminy i które stanowią jej mienie komunalne, względnie znajdują

się w jej zarządzie. W odniesieniu do innych dróg zadaniem własnym gminy jest

jedynie planowanie ich oświetlenia, gdyż finansowanie oświetlenia tych dróg

obciąża budżet państwa, a organizacja oświetlenia – zarządców. Fragment drogi

ekspresowej S6 stanowiący obwodnicę Słupska nie jest mieniem komunalnym

pozwanej Gminy ani nie pozostaje w jej zarządzie. Pozwana nie miała też żadnego

wpływu na zaplanowanie, przebieg i wykonanie obwodnicy, która w niewielkim

stopniu służy jej mieszkańcom. W tym stanie rzeczy – stwierdził Sąd Rejonowy –

finansowanie

oświetlenia

obwodnicy

powinno

być

wyłączone

z

zakresu

obowiązków pozwanej.

Przy rozpoznawaniu apelacji powoda Sąd Okręgowy w Słupsku powziął

poważne wątpliwości, którym dał wyraz w przytoczonym na wstępie zagadnieniu

prawnym, przedstawionym do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przed

przystąpieniem

do

rozstrzygnięcia

zagadnienia

prawnego

przedstawionego w trybie art. 390 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy powinien zbadać, czy

spełnione zostały wszystkie określone w tym przepisie przesłanki, warunkujące

podjęcie uchwały. Kontroli podlega również prawidłowość wydania przez sąd

drugiej

instancji

postanowienia

o

przedstawieniu

zagadnienia

prawnego

(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2005 r., III CZP 93/04, nie

publ. i z dnia 19 listopada 2008 r., III CZP 21/08, nie publ. oraz dalsze orzeczenia

powołane w uzasadnieniach obu postanowień).

Wypełniając ten obowiązek trzeba stwierdzić, że postanowienie Sądu

Okręgowego z dnia 13 stycznia 2012 r. o przedstawieniu zagadnienia prawnego

Sądowi Najwyższemu zostało wydane w postępowaniu dotkniętym nieważnością

z powodu braku należytego umocowania pełnomocników strony powodowej

(art. 379 pkt 2 k.p.c.). W toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji strona

ta ustanowiła dwóch pełnomocników w osobach radców prawnych R. T. i E. J. (k. 6

– 7 i k. 85 – 86), które na przemian występowały w tym postępowaniu, natomiast

apelację podpisała radca R. T. „w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy

pełnomocnictwo”. W celu wykazania swojego umocowania radca R. T. przedłożyła

uwierzytelnioną przez siebie kserokopię dokumentu pełnomocnictwa. Dokonane

poświadczenie nie czyni jednak zadość wymaganiom określonym w art. 6 ust. 3

ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr

10, poz. 65 ze zm. – dalej: „u.r.p.”). Odnosi się to także do poświadczeń obu

kserokopii

dokumentów

wykazujących

umocowanie

organu

udzielającego

pełnomocnictwa (k. 7 i 86).

Artykuł 89 § 1 k.p.c., obowiązujący w czasie składania pełnomocnictw

w niniejszej sprawie w brzmieniu ustalonym przez

ustawę nowelizującą z dnia

9 stycznia 2009 r. (Dz. U. Nr 26, poz. 156), stanowił m.in., że pełnomocnik jest

obowiązany przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy

pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa

oraz że adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także radca Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im

pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie.

Sposób

sporządzania

przez radcę

prawnego

poświadczeń

odpisów

dokumentów za zgodność z okazanym oryginałem został określony w art. 6 ust. 3

u.r.p., zgodnie z którym poświadczenie - obok wskazanej w tym przepisie

koniecznej treści – powinno zawierać podpis radcy prawnego, datę i oznaczenie

miejsca jego sporządzenia, na żądanie – również godzinę dokonania czynności;

jeżeli dokument zawiera cechy szczególne (dopiski, poprawki lub uszkodzenia) –

powinno to zostać stwierdzone w poświadczeniu. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy

w uchwale z dnia 30 listopada 2011 r., III CZP 70/11 (dotąd nie publ.), sposób

sporządzania

przez

radcę

prawnego

poświadczeń

odpisów

dokumentów

za zgodność z okazanym oryginałem, określony w art. 6 ust. 3 u.r.p.,

ma zastosowanie

również

do

uwierzytelniania

odpisu

pełnomocnictwa.

Niespełnienie któregokolwiek z określonych w tym przepisie wymagań sprawia,

że poświadczenie nie ma ustawowo wymaganych cech, wobec czego nie jest

wierzytelne.

Dołączona do akt sprawy przez radcę prawnego R. T. uwierzytelniona przez

nią kserokopia pełnomocnictwa nie zawiera oznaczenia miejsca sporządzenia

odpisu, nie spełnia więc wszystkich wymagań określonych w art. 6 ust. 3 u.r.p. Brak

ten uniemożliwia ustalenie gdzie stwierdzono istnienie dokumentu o treści tożsamej

z odpisem. Wymagań określonych w art. 6 ust. 3 u.r.p. nie spełniają również

dołączone do obu pełnomocnictw uwierzytelnione kserokopie dokumentów

wykazujących umocowanie organów Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i

Autostrad, które udzielały pełnomocnictwa procesowego radcom prawnym R. T. i E.

J. Poświadczenie dokonane przez radcę R. T. nie zawiera wskazania miejsca

sporządzenia odpisu (k. 7), natomiast poświadczenie dokonane przez radcę E. J. –

daty i miejsca sporządzenia odpisu (k. 86).

W sytuacji, w której mocodawcą jest osoba prawna działająca przez swoje

organy (art. 39 k.c.), pełnomocnik procesowy dla wykazania swojego umocowania

powinien – obok dokumentu pełnomocnictwa lub jego wierzytelnego odpisu –

przedstawić również dokument (wierzytelny odpis dokumentu) potwierdzający,

że osoba udzielająca pełnomocnictwa jest uprawniona do działania za mocodawcę.

Postępowanie toczące się z udziałem w charakterze pełnomocnika

procesowego

osoby,

która

nie przedłożyła

dokumentu

wprawdzie

może

pełnomocnictwa

być

pełnomocnikiem,

wykazującego

umocowanie

ale

do

występowania w imieniu strony i nie została wezwana w trybie art. 130 § 1 k.p.c. do

jego przedłożenia, a brak w postaci nienależytego umocowania pełnomocnika nie

został usunięty, jest dotknięte nieważnością z przyczyny wskazanej w art. 379 pkt 2

in fine k.p.c. (zob. uchwalę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23

stycznia 2009 r., III CZP 118/08, OSNC 2009, nr 6, poz. 76, uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 30 marca 2006 r., III CZP 14/06, OSNC 2006, nr 10, poz. 165

oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2004 r., IV CZ

135/04, nie publ. i z dnia 28 sierpnia 2008 r., III CZP 22/08, nie publ.).

Skoro postanowienie o przedstawieniu zagadnienia prawnego zapadło

w warunkach nieważności postępowania, nie zostały spełnione warunki do podjęcia

uchwały.

Niezależnie od wskazanej przyczyny niemożności podjęcia uchwały trzeba

również zauważyć, że dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego

konieczne jest jednoznaczne ustalenie, czy sporny odcinek drogi S6 został

wybudowany jako płatna droga ekspresowa na podstawie ustawy z dnia

27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu

Drogowym (jedn. tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2571 ze zm.).

W dotychczasowym postępowaniu Sąd orzekający nie poczynił takich ustaleń ani

nie podjął tym kierunku żadnych starań.

Z przytoczonych wyżej powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 61 § 1

ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052

ze zm.) odmówił podjęcia uchwały.

/km/