III CZP 128/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 128/13

POSTANOWIENIE

Dnia 14 marca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Anna Owczarek (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

SSN Agnieszka Piotrowska

Protokolant Katarzyna Bartczak

w sprawie z wniosku wierzyciela Towarzystwa

W. S.A. z siedzibą w W.

przeciwko dłużnikom R. P., E. P.

i J. P.

o stwierdzenie wykonalności i nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi

sądu polubownego,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 14 marca 2014 r.

na skutek zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w S.

postanowieniem z dnia 11 października 2013 r.,

"Czy przepis art. 1160 k.p.c. dotyczący zawiadomień

pisemnych ma zastosowanie do doręczenia odpisu wyroku sądu

polubownego?

w przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej:

czy zastosowanie znajduje regulamin konkretnego sądu

polubownego w sytuacji, gdy strony nie postanowiły inaczej

a doręczenie odpisu wyroku sądu polubownego nastąpiło przez

awizo, w konsekwencji:

czy oznacza to zastosowanie obowiązujących w dniu dokonywania

przesyłki przepisów regulaminu świadczenia powszechnych usług

pocztowych, czy też zastosowanie znajdą przepisy rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości w sprawie szczegółowego trybu doręczania

pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w S. rozpoznając zażalenie wierzyciela - Towarzystwa W.

S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Sądu Rejonowego w S., w którym Sąd ten

oddalił wniosek wierzyciela o stwierdzenie wykonalności i nadanie klauzuli

wykonalności wyrokowi Sądu Arbitrażowego prowadzonego przez Mediację i

Arbitraż sp. z o.o. z siedzibą w Ł. z dnia 24 stycznia 2013 r., powziął istotne

wątpliwości i na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do

rozstrzygnięcia

zagadnienie

prawne

sformułowane

w

sentencji

swojego

postanowienia z dnia 11 października 2013 r. Zagadnienie to powstało na tle

następującego stanu faktycznego.

W § 11 ugody zawartej w dniu 28 maja 2012 r. Towarzystwo W. S.A. oraz R.

P., E. P. i J. P. zawarli zapis na sąd polubowny. Wyrokiem Sądu Arbitrażowego

prowadzonego przez Mediację i Arbitraż sp. z o.o. w Ł. z dnia 24 stycznia 2013 r.

zasądzono od pozwanych R. P., E. P. i J. P. solidarnie na rzecz powoda kwotę 19

600 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 19 grudnia 2012 r. do dnia zapłaty i

orzeczono o kosztach postępowania. Sąd Rejonowy oddalając wniosek powoda

o stwierdzenie wykonalności tego wyroku stwierdził, że w sprawie nie jest możliwe

nadanie klauzuli wykonalności przedłożonemu wyrokowi sądu polubownego,

albowiem nie spełnia on wszystkich przesłanek określonych w art. 1197 k.p.c.

Zdaniem Sądu Rejonowego wyrok ten nie jest prawomocny, albowiem doręczenie

go stronom jest nieprawidłowe. Z akt postępowania przed Sądem Polubownym

wynika, że przesyłki zawierające odpis wyroku dla E. P. oraz R. P. zostały

awizowane z powodu nieobecności adresatów w dniu 30 stycznia 2013 r., powtórne

awizowanie nastąpiło zaś w dniu 6 lutego 2013 r. Zdaniem Sądu Rejonowego

powtórne awizo mogło nastąpić najwcześniej w dniu 7 lutego 2013 r.

W ocenie Sądu Okręgowego w toku rozpoznania zażalenia powstała

poważna wątpliwość dotycząca reguł prawidłowego doręczenia odpisu wyroku sądu

polubownego w sytuacji, gdy doręczenie nastąpiło w wyniku awizowania.

Przede wszystkim Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie art. 1212 § 1 k.p.c.

wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta mają moc prawną na równi

z wyrokiem sądu lub ugodą zawartą przed sądem po ich uznaniu przez sąd albo po

stwierdzeniu

przez

sąd

ich

wykonalności.

Wobec

tego

postanowienie

w przedmiocie stwierdzenia wykonalności ma istotne znaczenie, gdyż dzięki niemu

wyrok sądu polubownego uzyskuje wszystkie walory orzeczenia rozstrzygającego

spór co do istoty, wydanego w postępowaniu rozpoznawczym. W tej sytuacji

ostateczna odmowa wydania postanowienia co do wykonalności wyroku sądu

polubownego definitywnie przekreśla możliwość traktowania tego wyroku na równi

z wyrokiem sądu państwowego, a więc unicestwia wynik dotychczasowego

postępowania przed sądem polubownym.

Sąd Okręgowy dostrzegł również, że zgodnie z art. 1214 § 2 k.p.c., sąd

może odmówić uznania albo stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego

lub ugody przed nim zawartej tylko jeżeli: 1) według przepisów ustawy spór nie

może być poddany pod rozstrzygnięcie sądu polubownego, albo 2) uznanie lub

wykonanie wyroku sądu polubownego albo ugody przed nim zawartej byłoby

sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej

Polskiej (klauzula porządku publicznego). Stwierdził, w tym kontekście, że z akt

Sądu Arbitrażowego wynika, iż wydany przez ten Sąd wyrok nie narusza klauzuli

porządku publicznego, a spór mógł być poddany pod rozstrzygnięcie tegoż sądu.

Jednakże w ocenie Sądu Okręgowego, powołany przez Sąd Rejonowy przepis art.

1197 k.p.c. ma charakter bezwzględnie obowiązującego i zawiera wymagania

dotyczące wyroku sądu polubownego. W świetle art. 1197 § 4 k.p.c. wyrok sądu

polubownego doręcza się stronom. Sąd polubowny powinien dysponować

pokwitowaniem odbioru lub dowodem doręczenia odpisów wyroku stronom.

Przechodząc

do

oceny

stanowiska

Sądu

Rejonowego

dotyczącego

stwierdzonej nieprawidłowości doręczenia zastępczego Sąd Okręgowy uznał,

że decydujące znacznie ma tu wykładnia art. 1160 k.p.c. Jeżeli oprzeć się tylko na

wykładni literalnej tego przepisu to można, tak jak uczynił to Sąd Rejonowy, uznać,

że przepis ten nie ma zastosowania do doręczenia odpisu wyroku sądu

polubownego, skoro w art. 11160 § 3 k.p.c. jest mowa tylko o pisemnych

zawiadomieniach. W takiej sytuacji dręczenie tego wyroku powinno być oceniane

na podstawie art. 139 § 1 k.p.c. i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę

w postępowaniu cywilnym. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy stronom

wyrok sądu polubownego nie został doręczony, gdyż nastąpiło to z naruszeniem

wymogów określonych we wskazanych przepisach.

Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że uprawniona jest także inna wykładnia

art. 1160 k.p.c. Powołując stanowisko wierzyciela oraz doktryny Sąd ten

zwrócił uwagę, że przepis ten może być także rozumiany jako regulujący nie tylko

doręczanie zawiadomień, jak stanowi literalnie, ale odnosić się również

do doręczania

wyroków sądów

polubownych.

Taka

wykładnia

znajduje

uzasadnienie zważywszy na to, że zasadą w postepowaniu arbitrażowym jest

uregulowanie doręczania zawiadomień w sposób określonych przez strony

i dopiero w razie braku stanowiska stron w tym względzie stosuje się tryb doręczeń

określony w art. 1160 k.p.c.

Mając na uwadze tę rozbieżność Sąd Okręgowy uznał, że skoro skutki

przyjęcia jednej lub drugie wykładni są daleko idące, gdyż art. 1160 k.p.c. i art. 139

k.p.c.

zawierają

odmienne

reguły

uznawania

doręczenia

za

dokonane,

zagadnienie przedstawiane Sądowi Najwyższemu należy uznać za istotne

w rozumieniu art. 390 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyraźnie podkreśla się, że art. 390

k.p.c. należy wykładać ściśle. Podstawową zasadą, na której opiera się wymiar

sprawiedliwości jest

sprawowanie

go

przez niezawisły sąd,

który jest

odpowiedzialny za prawidłowe wyłożenie przepisów prawa i zastosowanie ich

zgodnie z tym na co te przepisy zezwalają. Tylko więc gdy na tle wykładni

określonego przepisu pojawiają się poważne wątpliwości, przede wszystkim

ze względu na to, że jest on niejednolicie rozumiany w orzecznictwie lub doktrynie,

dopuszczalne jest udzielenie odpowiedzi przez Sąd Najwyższy.

Przedstawione przez Sąd Okręgowy zagadnienie prawne dotyczy wykładni

art. 1160 k.p.c. Jak podkreślił to sam Sąd w uzasadnieniu zagadnienia prawnego

w doktrynie przyjmuje się, że art. 160 k.p.c., chociaż jego wykładnia literalna

mogłaby uzasadniać inny wniosek, stosuje się także do doręczania wyroków sądów

polubownych. Skoro więc sąd przedstawiający zagadnienie prawne przytoczył

argumenty przemawiające za tym, że sposób doręczenia określony w art. 1160

k.p.c., należy stosować także do wyroków sądów polubownych, a jednocześnie nie

wskazał, aby w orzecznictwie sądowym lub doktrynie istniały rozbieżność co do

wykładni tego przepisu, to brak podstaw do stwierdzenia, że przedstawione

zagadnienie ma charakter istotny i wymaga zajęcia stanowiska przez Sąd

Najwyższy.

Instytucja pytań prawnych uregulowana w art. 390 k.p.c. nie służy

temu, aby konkretną sprawę zamiast sądu właściwego rozstrzygał Sąd Najwyższy,

ani też usuwaniu wątpliwości jakie ten sąd powziął przy interpretacji przepisów

prawnych

przy

okazji

rozpoznawania

sprawy

(zob.

postanowienia

Sądu

Najwyższego: z dnia 20 maja 2005 r., III CZP 14/5, z dnia 29 października 2009 r.,

III CZP 74/9 oraz z dnia 11 maja 2010 r., II PZP 4/10 nie publ.).

Brak konieczności podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy jest tym bardziej

uzasadniony, że wątpliwości Sądu przedstawiającego zagadnienie prawne wiążą

się tylko z tym, iż w art. 1160 § 3 k.p.c. nie wskazano wprost, że odnosi się on

także do doręczani wyroków arbitrażowych. Mając zaś na uwadze, co dostrzegł

także Sąd Okręgowy, że art. 1160 § 1 k.p.c. wprowadza co do zasady odrębność

regulacji wszystkich zawiadomień pisemny w postępowaniu przed sądem

polubownym zezwalając samym stronom na uregulowanie tej materii, a art. 1160

§ 4 k.p.c. przewiduje od tej zasady wyjątek tylko dla doręczeń dokonywanych przez

sąd

powszechny,

który

działa

w

związku

z

procesem

arbitrażowym,

brak dostatecznych podstaw, aby przez pisemne zawiadomienie, o którym mowa

w art. 1160

k.p.c.

nie

rozumieć

również

wyroku

sądu

polubownego.

Potwierdza to jednolity pogląd doktryny w tym względzie. Nie widać wobec tego

dostatecznych podstaw do tego, aby do doręczeń wyroków sadów polubownych

stosować regulację przewidzianą w art. 139 k.p.c. oraz rozporządzeniu Ministra

Sprawiedliwości z dnia 20 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu

i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (jedn. tekst Dz. U.

z 2013 r., poz. 1350).

Mając na względzie powyższe Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c.,

orzekł jak w sentencji postanowienia.