III CZP 120/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 120/13

POSTANOWIENIE

Dnia 7 lutego 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa M. K.

przeciwko J. K. i Wojskowej Agencji Mieszkaniowej

w W.

o ustalenie nieważności umowy,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 7 lutego 2014 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w O.

postanowieniem z dnia 28 listopada 2013 r.,

"Czy były małżonek żołnierza zawodowego jest osobą

uprawnioną, w rozumieniu ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku

o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej

Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 24 maja 2004 r.), do

zawarcia umowy nabycia prawa odrębnej własności lokalu po ustaniu

wspólności majątkowej małżeńskiej?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Powódka M. K. wniosła o ustalenie, że nieważna jest umowa z 25 listopada

2011 r., na mocy której Wojskowa Agencja Mieszkaniowa ustanowiła odrębną

własność lokalu mieszkalnego nr 37 w O. przy ul. M. 11 i sprzedała tę

nieruchomość lokalową jej byłemu mężowi J. K.

Powódka zarzucała, że wyodrębniony i sprzedany pozwanemu lokal był

kwaterą przydzieloną jej byłemu mężowi, a prawo do niego weszło do majątku

wspólnego małżonków. Powódka była uprawniona nie tylko do korzystania z lokalu,

ale także do nabycia go na preferencyjnych zasadach, dopóki wspólność tego

prawa nie zostałaby zniesiona w wyniku podziału majątku wspólnego stron. Skoro

lokal został zbyty tylko pozwanemu, z pominięciem słusznych praw powódki,

to umowa sprzedaży była nieważna (art. 58 k.p.c.), a powódka ma interes prawny

w rozumieniu art. 189 k.p.c. w żądaniu ustalenia nieważności tej umowy.

Pozwani J. K. oraz Wojskowa Agencja Mieszkaniowa wnieśli o oddalenie

powództwa, zarzucając, że lokal został przyznany pozwanemu na podstawie

decyzji administracyjnej. Prawo powódki do zamieszkania w lokalu miało charakter

pochodny od prawa pozwanego, ale powódka nie była uprawniona do nabycia

nieruchomości lokalowej.

Wyrokiem z 14 maja 2013 r. Sąd Rejonowy w O. uwzględnił powództwo.

Rozstrzygnięcie to zapadło po ustaleniu, że powódka i pozwany byli małżeństwem

w latach 1986-2010. Pozwany był żołnierzem zawodowym. Decyzją z 5 września

1997 r. pozwana przydzieliła pozwanemu lokal mieszkalny nr 37 przy ul. M. 11 w O.

jako osobną kwaterę stałą. Przy ustaleniu powierzchni mieszkalnej kwatery

uwzględniono członków jego rodziny, to jest powódkę oraz dwoje dzieci. W 2003 r.

pozwany nabył prawo do emerytury wojskowej. Małżeństwo powódki i pozwanego

zostało rozwiązane przez rozwód wyrokiem z 23 grudnia 2010 r., w którym sąd

orzekł także o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania. Powódka i pozwany

nie podzielili majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej.

Oświadczeniem z 25 listopada 2011 r. pozwana wyodrębniła własność lokalu nr 37

przy ul. M. 11 w O. i sprzedała ten lokal pozwanemu, wskazując jako podstawę tej

czynności art. 58 ustawy z 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych

Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 206, poz. 1367 ze zm.;

dalej: „u.z.S.Z.R.P.” albo „ustawa o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP”).

Sąd Rejonowy uznał, że prawo do lokalu przydzielonego żołnierzowi

zawodowemu w czasie trwania wspólności ustawowej jako kwatera stała stanowi

składnik majątku wspólnego tego żołnierza i jego małżonka, a to na podstawie

art. 32 § 1 k.r.o., gdyż ustawa o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych nie przewidywała

w tym zakresie rozwiązań odmiennych. Ustawa ta dopuściła możliwość sprzedaży

lokalu, który stracił status kwatery stałej zarówno żołnierzowi, jak i jego małżonkowi,

ale też określiła sposób postępowania zmierzającego do zapewnienia każdemu

z małżonków osobnego lokalu, w razie gdyby ich małżeństwo zostało rozwiązane.

Czynność prawna dokonana przez pozwanych pominęła uprawnienia powódki

zagwarantowane jej ustawą o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych, a to zadecydowało

o zasadności jej powództwa.

Apelację od wyroku Sądu Rejonowego wniósł pozwany, a przy jej

rozpoznawaniu powstało istotne zagadnienie prawne, które Sąd Okręgowy w O.

postanowieniem z 28 listopada 2013 r. przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi

Najwyższemu,

nadając

mu

formę

pytania:

czy

były

małżonek

żołnierza

zawodowego jest osobą uprawnioną, w rozumieniu ustawy z 16 kwietnia 2004 r.

o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. z 24 maja 2004 r.), do zawarcia umowy nabycia

prawa odrębnej własności lokalu po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej?

Sąd Okręgowy wskazał, że wszystkie orzeczenia Sądu Najwyższego, na

które powołał się Sąd Rejonowy i w oparciu o wyrażone w nich poglądy wydał

rozstrzygnięcie w sprawie, zostały wydane na gruncie przepisów ustawy

o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP sprzed jej nowelizacji dokonanej ustawą

z 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP (Dz. U.

Nr 116, poz. 1203; dalej: „ustawa nowelizująca z 2004 r.”). Ustawą tą uchylony

został art. 28 u.z.S.Z.R.P., określający zakres uprawnień byłego małżonka

żołnierza do kwatery przydzielonej żołnierzowi, a zajmowanej przez te osoby

wspólnie przed i po orzeczeniu rozwodu ich małżeństwa. W motywach uchwały

z 21 grudnia 2006 r., III CZP 131/06 (OSNC 2007, nr 10, poz. 152), Sąd Najwyższy

przyjął, że z art. 23 ustawy nowelizującej z 2004 r. wynika, iż uchylenie art. 28

u.z.S.Z.R.P. nie wprowadziło zmian w stosunku prawnym łączącym strony

w związku z korzystaniem z lokalu będącego kwaterą i także po jej wejściu w życie

była małżonka żołnierza zawodowego nie może być uważana za zajmującą lokal

bez tytułu prawnego. Art. 23 ust. 1 ustawy nowelizującej z 2004 r. stanowił jednak,

że osoby, którym do dnia jej wejścia w życie (1 lipca 2004 r.) przydzielono osobną

kwaterę stałą, zachowują nabyte do tego dnia uprawnienia na czas jej zajmowania.

Art. 56 u.z.S.Z.R.P. zarówno przed, jak i po nowelizacji z 2004 r., przewidywał

prawo do nabycia kwatery na preferencyjnych zasadach również dla małżonka

żołnierza zawodowego, któremu przydzielono kwaterę, ale przepis ten nie

normował sytuacji, gdy strony, w wyniku orzeczonego rozwodu, nie są już

małżeństwem. Wobec uchylenia art. 28 u.z.S.Z.R.P., który regulował sytuację byłej

małżonki żołnierza zawodowego, jej uprawnienie do nabycia kwatery stałej nie jest

tak oczywiste, a to z uwagi na wątpliwość, czy można ją uznać za osobę

posiadającą tytuł prawny do zamieszkiwania w lokalu po wejściu w życie ustawy

nowelizującej z 2004 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego zagadnienie prawne

stanowiące przedmiot pytania sądu drugiej instancji powinno pozostawać

w związku z rozpoznawaną sprawą tak, aby udzielenie na nie odpowiedzi ułatwiło

sądowi rozpoznającemu apelację podjęcie decyzji co do jej istoty (postanowienie

Sądu Najwyższego z 11 maja 2010 r., II PZP 4/10, Lex nr 602259). Nie może ono

sprowadzać się do pytania o sposób rozstrzygnięcia sprawy (postanowienie Sądu

Najwyższego z 10 maja 2007 r., III UZP 1/07, OSNP 2008, nr 3-4, poz. 49), musi

mieć charakter abstrakcyjny (postanowienie Sądu Najwyższego z 9 kwietnia

2010 r., III CZP 17/10, Lex nr 584036) i budzić rzeczywiście poważne wątpliwości

(postanowienia Sądu Najwyższego z 9 lipca 2009 r., III CZP 38/09, Lex nr 518116,

z 27 sierpnia 1996 r., III CZP 91/96, OSNC 1997, nr 1, poz. 9).

Powyższe warunki są spełnione, gdy sąd drugiej instancji przedstawiający

zagadnienie prawne wskaże stan faktyczny, który przyjmuje za podstawę

rozstrzygnięcia, w kontekście przepisów prawnych mających zastosowanie

w sprawie. Sąd powinien przy tym przedstawić własną, kompletną ocenę prawną

dochodzonego roszczenia, objaśniając, wykładnia których spośród mających lub

mogących mieć zastosowanie w sprawie przepisów budzi takie jego wątpliwości,

że wymagają one podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy. Uchwala nie może być

podjęta w celu dokonania wykładni przepisów wskazanych przez sąd drugiej

instancji, gdy - z uwagi na charakter dochodzonego roszczenia - powstają

nierozważone przez ten sąd wątpliwości, czy w ogóle mają one lub mogłyby mieć

zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.

2. Z poglądów wyrażonych przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniach

orzeczeń przytoczonych przez Sądy obu instancji w niniejszej sprawie wynika,

że dla odpowiedzi na pytanie o przynależność pewnego składnika majątkowego do

masy majątkowej podlegającej podziałowi w sprawie o podział majątku wspólnego

istotne jest rozważanie statusu tego składnika w świetle stanu prawnego

obowiązującego w dacie nabycia prawa do niego przez któregoś z małżonków oraz

w świetle stanu prawnego obowiązującego w dniu uprawomocnienia się wyroku

rozwodowego. W niniejszym postępowaniu Sądy nie orzekają jednak o podziale

majątku wspólnego, lecz o żądaniu ustalenia nieważności umowy, którą powódka

kwestionuje dlatego, że jej zawarcie przez pozwanych miało ją pozbawić

możliwości zrealizowania jej własnych uprawnień do lokalu będącego przedmiotem

kwestionowanej czynności prawnej. Dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie

o ustalenie nieważności umowy, na mocy której jeden z rozwiedzionych małżonków

nabył prawo do nieruchomości lokalowej w zasobach Wojskowej Agencji

Mieszkaniowej

niewątpliwie

nie

wystarczy

przeanalizowanie

uprawnień

przysługujących małżonkom w czasie trwania małżeństwa do lokalu, na bazie

którego

powstała

następnie

nieruchomość

lokalowa

będąca

przedmiotem

sprzedaży jednemu z nich. Ocena ważności umowy sprzedaży wyodrębnionego

lokalu, tak samo jako ocena ważności każdej innej umowy, musi być dokonana

w świetle stanu prawnego obowiązującego w dacie jej zawarcia. W okolicznościach

niniejszej sprawy był to 25 listopada 2011 r.

Z tego, że niniejsza sprawa nie jest sprawą o podział majątku wspólnego

między rozwiedzionymi małżonkami, ale sprawą o ustalenie nieważności umowy

pomijającej uprawnienie powódki do nabycia lokalu sprzedanego przez pozwaną

pozwanemu wynika jeszcze dalsza konsekwencja. Rozważania Sądów obu

instancji

w

niniejszej

sprawie

powinny

w

pierwszej

kolejności

zmierzać

do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy powódce przysługiwało uprawnienie, na

które powołuje się w pozwie i czy wskutek działań podjętych przez pozwanych

uprawnienie to straciła. Uprawnienie utracone przez powódkę nie musiało być

przy tym tożsame z tym, które wchodziło w skład majątku wspólnego stron.

Zagadnienie prawne sformułowane przez Sąd Okręgowy zmierza do

uzyskania odpowiedzi na pytanie o uprawnienia byłego małżonka żołnierza

zawodowego do zawarcia z nim na podstawie ustawy z 16 kwietnia 2004 r.

o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP oraz niektórych innych ustaw

(precyzyjniej należałoby powiedzieć - ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP

w brzmieniu nadanym jej ustawą nowelizującą z 2004 r.) umowy prowadzącej do

nabycia przez niego prawa odrębnej własności lokalu przydzielonego niegdyś jego

rozwiedzionemu małżonkowi jako kwatera stała. Trzeba zauważyć, że do umowy,

której ważność w niniejszej sprawie została zakwestionowana doszło 25 listopada

2011 r., a zatem w okresie obowiązywania ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych

RP w brzmieniu nadanym jej nie tylko ustawą nowelizującą z 2004 r., ale także –

obowiązującą od 1 lipca 2010 r. – ustawą z 22 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy

o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych

ustaw (Dz. U. Nr 28, poz. 143; dalej - „ustawa nowelizująca z 2010 r.”).

W rozważaniach odnoszących się do stanu prawnego, według którego ocenione

powinny być uprawienia obu stron po rozwodzie do zajmowania lokalu

przydzielonego niegdyś pozwanemu jako kwatera stała, Sąd Okręgowy zupełnie

pominął tę okoliczność, że kwestionowana przez powódkę umowa została zawarta

pod rządami ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych nie w brzmieniu nadanym

jej ustawą nowelizującą z 2004 r., lecz ustawą nowelizującą z 2010 r. Daty, z którą

małżeństwo stron zostało prawomocnie rozwiązane Sądy orzekające w niniejszej

sprawie zresztą także nie ustaliły, gdyż powołują się wprawdzie na wydanie wyroku

rozwodowego przez Sąd pierwszej instancji, ale poza zakresem rozważań

pozostawiły to, że 7 kwietnia 2011 r., w sprawie rozwodowej orzekał Sąd drugiej

instancji.

Niezależnie od powyższego trzeba wskazać, że zagadnienie prawne

sformułowane przez Sąd Okręgowy miałoby znaczenie dla rozstrzygnięcia

w niniejszej sprawie, gdyby uznać, że umowa, której wykonanie czyni niemożliwym

zrealizowanie roszczenia lub choćby innego prawnie chronionego interesu osoby

trzeciej (powódki) jest dotknięta sankcją nieważności na podstawie art. 58 k.c.,

a nie jakąś inną sankcją przewidzianą w systemie przepisów prawa cywilnego.

Do tej kwestii Sąd Okręgowy nie odniósł się w uzasadnieniu przedstawionego

zagadnienia prawnego. Jeżeli Sąd Okręgowy dopuszcza możliwość przypisania

sankcji nieważności umowie zawartej przez pozwanych, w związku z tym,

że pozbawia ona powódkę możliwości wykonania uprawnień tożsamych lub

konkurencyjnych dla tych, z których skorzystał pozwany, i z tej przyczyny istotna

ma być odpowiedź na pytanie, czy powódce uprawnienia te przysługiwały,

to w żaden sposób nie wynika to z uzasadnienia postanowienia wydanego

na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

3. Prawo do uzyskania osobnej kwatery stałej wymieniane jest wśród

podstawowych praw gwarantowanych żołnierzom zawodowym w służbie stałej.

Przysługuje

im

ono

z

racji

charakteru

służby

(zawodu),

którą

podjęli.

To, że przyznanie kwatery wiąże się bezpośrednio ze służbą wojskową i ma na celu

umożliwienie żołnierzowi wypełnianie określonych zadań wojskowych (tak Naczelny

Sąd Administracyjny w uzasadnieniach cytowanych przez Sąd Okręgowy wyroków

z 8 maja 2007 r., I OSK 439/06, Lex nr 342495 i z 1 lutego 2011 r., I OSK 1590/10,

Lex nr 964686) nie oznacza, że ustawodawca przez określony kształt nadany temu

uprawnieniu w przepisach prawa i objęcie nim także innych osób niż żołnierze,

realizuje tylko politykę wobec wojska i wojskowych, a nie także określoną

politykę prorodzinną.

4. Prawo żołnierzy zawodowych do uzyskania kwater przewidziane było

w ustawie z 20 maja 1976 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych (jedn. tekst: Dz. U.

z 1992 r. Nr 5, poz. 19 ze zm.; dalej: „u.z.S.Z.” albo „ustawa o zakwaterowaniu

Sił Zbrojnych”). W mającej moc zasady prawnej uchwale składu siedmiu sędziów

z 16 listopada 1979 r., III CZP 48/79 (OSNC 1980, nr 6, poz. 107), będącej

odpowiedzią na pytanie o dopuszczalność drogi sądowej w sprawie z powództwa

rozwiedzionego małżonka o eksmisję drugiego małżonka ze wspólnie dotąd

zajmowanego lokalu stanowiącego stałą kwaterę wojskową w rozumieniu

przepisów ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych oraz o to, czy rozwiedzionemu

małżonkowi przysługuje roszczenie o eksmisję byłego małżonka, któremu

taka kwatera została przydzielona, Sąd Najwyższy stwierdził, że przyznanie

kwatery stałej wiąże się bezpośrednio ze służbą żołnierza zawodowego. W związku

z przydziałem żołnierzowi osobnej kwatery stałej między nim a Skarbem Państwa

(wojskowym organem kwaterunkowym) nie powstaje stosunek najmu lub inny

stosunek cywilnoprawny, samo zaś prawo do zajmowania takiej kwatery ma

charakter

stosunku

administracyjnoprawnego

związanego

ze

stosunkiem

zawodowej służby wojskowej, mającym taki sam charakter. Dlatego nie rozciąga

się na małżonka żołnierza zawodowego, pozostającego z żołnierzem zawodowym

we wspólnym gospodarstwie domowym, którego tylko uwzględnia się przy ustalaniu

przysługującej powierzchni mieszkalnej osobnej kwatery stałej (art. 9 ust. 2 i 3 pkt 1

u.z.S.Z.). Uwzględnienie w decyzji o przydziale kwatery małżonki i innych członków

rodziny żołnierza nie wiąże się z przyznaniem im prawa do kwatery, lecz

z określeniem jej powierzchni, która jest ustalana w związku z wielkością rodziny,

która zamieszkuje z żołnierzem. Prawo małżonki żołnierza do zamieszkiwania

z nim jest prawem pochodnym w stosunku do prawa do kwatery przysługującego

samemu

żołnierzowi,

a

małżonka

nie

staje

się

z mocy

prawa

osobą

współuprawnioną do osobnej kwatery stałej i kwatera ta nie stanowi majątku

wspólnego małżonków. Ustawa o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych nie przyznaje

małżonkowi żołnierza zawodowego żadnego samodzielnego prawa do osobnej

kwatery stałej, tak jak to czyni w stosunku do lokali mieszkalnych podlegających

przepisom prawa lokalowego art. 9 ust. 3 tego prawa.

Status małżonków żołnierzy zawodowych zajmujących wspólnie z nimi po

orzeczeniu rozwodu kwatery przydzielone żołnierzom w czasie trwania małżeństwa

został unormowany dopiero w ustawie o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych po jej

nowelizacji ustawą z 17 maja 1989 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił

Zbrojnych (Dz. U. Nr 30, poz. 162). W art. 17a u.z.S.Z., dodanym do ustawy tą

nowelizacją, ustawodawca postanowił, że w razie orzeczenia rozwodu żołnierza

zawodowego zajmującego osobną kwaterę stałą, rozwiedzeni małżonkowie

zachowują prawo do zamieszkiwania w dotychczasowej kwaterze do czasu

przekwaterowania. Na wniosek rozwiedzionych małżonków wojskowy organ

kwaterunkowy dokonuje zamiany zajmowanej przez nich kwatery na dwa odrębne

lokale mieszkalne, w granicach powierzchni mieszkalnej zbliżonej do dotychczas

zajmowanej, przez przydzielenie: 1) żołnierzowi - osobnej kwatery stałej,

2) rozwiedzionemu małżonkowi - zamiennego lokalu mieszkalnego.

5. Treść uregulowań prawnych dotyczących kwater wojskowych zmieniła się

istotnie wraz z wejściem w życie ustawy z 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych

RP. Ustawą ta ustawodawca w zasobie lokali pozostającym w zarządzie Wojskowej

Agencji Mieszkaniowej rozróżnił kwatery stałe i lokale mieszkalne (art. 24 ust. 1 i 2

u.z.S.Z.R.P.). Kryterium będącym podstawą tego rozróżnienia były cechy podmiotu

zasiedlającego lokal. Kwatery zasiedlone przez „osoby uprawnione” wymienione

w art. 24 ust. 1 u.z.S.Z.R.P. (żołnierze zawodowi w służbie czynnej pełnionej jako

służba stała i żołnierze zawodowi zwolnieni z czynnej służby wojskowej, pełnionej

jako służba stała, jeżeli nabyli uprawnienia do emerytury wojskowej i wojskowej

renty inwalidzkiej z tytułu inwalidztwa pozostającego w związku ze służbą

wojskową, a w razie śmierci wyżej wymienionych - wspólnie zamieszkali

w kwaterze z żołnierzem, emerytem lub rencistą, w dniu jego śmierci, członkowie

rodziny uprawnieni do wojskowej renty rodzinnej). Pozostałe kwatery zasiedlone

przez inne osoby uzyskały status „lokali mieszkalnych” w rozumieniu tej ustawy.

Tak jak poprzednio, podstawą nabycia tytułu prawnego do kwatery

wojskowej była decyzja o jej przydziale wydawana „osobie uprawnionej”, a dla

innych osób – umowa najmu lokalu (art. 30 ust. 1 u.z.S.Z.R.P.).

Lokal, w związku ze sprzedażą którego powstało przedstawione zagadnienie

prawne został przydzielony pozwanemu decyzją z 5 września 1997 r., wydaną na

podstawie ustawy z 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP, w brzmieniu

pierwotnym tej ustawy opublikowanym w Dz. U. z 1995 r. Nr 86, poz. 433.

Ustawa w tym brzmieniu przewidywała, że stała kwatera jest przeznaczona na

zakwaterowanie stałe żołnierza zawodowego i jego rodziny, a przy ustalaniu jej

powierzchni uwzględniano żołnierza i członków jego rodziny, w tym małżonka

i dzieci (art. 26 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.z.S.Z.R.P.).

Żołnierz nie mógł ubiegać się o przydział kwatery stałej m.in. wtedy,

gdy wypłacono mu ekwiwalent pieniężny tego prawa albo też udzielono mu pomocy

finansowej

na

budownictwo

mieszkaniowe

(art.

ust.

u.z.S.Z.R.P.).

O możliwości uzyskania ekwiwalentu pieniężnego w zamian przydziału kwatery

decydowały nie tylko okoliczności leżące po stronie żołnierza zawodowego, ale i te,

które dotyczyły jego małżonka, albo obu tych osób wspólnie. Jeżeli bowiem

żołnierzowi zawodowemu lub jej małżonkowi przysługiwało spółdzielcze prawo

do lokalu mieszkalnego albo byli oni właścicielami domu mieszkalnego lub lokalu

mieszkalnego nabytego bez pomocy finansowej, prawo żołnierza do kwatery

realizowało się poprzez wypłacenie ekwiwalentu pieniężnego (art. 40 ust. 2

u.z.S.Z.R.P.). Środki z ekwiwalentu pieniężnego lub pomocy finansowej na

budownictwo mieszkaniowe, gdyby zostały wypłacone żołnierzowi zawodowemu

pozostającemu w związku małżeńskim, to – zgodnie z ich przeznaczeniem –

posłużyłyby zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych żołnierza, jego małżonka

i innych wspólnie z nimi zamieszkujących członków rodziny, a tytuł prawny

do lokalu, w którym te potrzeby małżonkowie mogliby zaspokoić przysługiwałby im

wspólnie.

6. Obowiązujący w dacie przydzielenia pozwanemu kwatery stałej art. 28 ust.

1 i 2 u.z.S.Z.R.P. regulował uprawnienia małżonka żołnierza zajmującego wspólnie

z nim kwaterę także po rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód i stanowił, że w razie

orzeczenia rozwodu małżonkowie zajmujący kwaterę mogą w niej nadal

zamieszkiwać, z wyjątkami dotyczącymi lokali, które nie podlegają sprzedaży

(art. 55 ust. 2 pkt 1-3 u.z.S.Z.R.P.). Jeśli rozwiedzeni małżonkowie zajmowali

kwaterę lub lokal niepodlegające sprzedaży, to przysługiwało im: a) żołnierzowi

zawodowemu, emerytowi i renciście wojskowemu - kwatera, b) jego byłemu

małżonkowi - lokal zamienny w rozumieniu przepisów o najmie lokali mieszkalnych i

dodatkach mieszkaniowych - zgodnie z uprawnieniami posiadanymi przez nich

w dniu

uprawomocnienia

się

wyroku

orzekającego

rozwód,

szczegółowo

uregulowanymi w art. 28 ust. 3 do 6 u.z.S.Z.R.P.

Po wejściu w życie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP, mieszkania

przydzielone żołnierzom zawodowym, jako kwatery wojskowe oraz lokale

mieszkalne z zasobu Wojskowej Agencji Mieszkaniowej mogły być sprzedawane

osobom wskazanym w ustawie. Z art. 55 ust. 1 u.z.S.Z.R.P. wynikało, że sprzedaż

kwater lub lokali mieszkalnych znajdujących się w budynkach będących

w zasobach Agencji następuje na zasadach obowiązujących przy sprzedaży lokali

mieszkalnych Skarbu Państwa, ze zmianami wynikającymi z przepisów ustawy.

Nie podlegały sprzedaży kwatery lub lokale mieszkalne określone w art. 55 ust. 2

u.z.S.Z.R.P., a zatem takie, które były rzeczywiście niezbędne do zaspokojenia

potrzeb wojska, związanych z realizacją zadań z zakresu obronności.

Osoby, na rzecz których ustawodawca przewidział prawo do nabycia

zajmowanej kwatery lub lokalu mieszkalnego wymienione zostały w art. 56 ust. 1

u.z.S.Z.R.P. Uprawnienie to przysługiwało (pkt 1) osobom uprawnionym, które

zajmują kwaterę na podstawie decyzji o przydziale, (pkt 3) innym osobom

niż uprawnione, które zajmują lokal mieszkalny na podstawie decyzji o przydziale

lokalu na czas nieoznaczony lub umowy najmu.

Uprawnienie do nabycia kwatery lub lokalu mieszkalnego nie przysługiwało

osobie, która z mocy przepisów prawa była obowiązana zwolnić zajmowaną

kwaterę lub lokal mieszkalny (art. 56 ust. 2 u.z.S.Z.R.P.).

7. Z dniem 1 lipca 2004 r. weszła w życie ustawa nowelizująca z 2004 r.

Ustawą tą do ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP dodany został art. 1a,

w którym zamieszona została m.in. definicja lokalu mieszkalnego, kwatery, lokalu

zamiennego, a art. 21 u.z.S.Z.R.P., określający zakres uprawnień żołnierza

zawodowego do lokalu, uzyskał nowe brzmienie. W art. 23 u.z.S.Z.R.P.,

w brzmieniu nadanym mu ustawą nowelizującą z 2004 r., uregulowane zostały

uprawnienia żołnierza służby stałej w określonych sytuacjach do odprawy

mieszkaniowej albo lokalu zamiennego, z zastrzeżeniem takich uprawnień, w razie

śmierci żołnierza, wspólnie zamieszkałym z nim małżonkowi, zstępnym, wstępnym

i innym osobom.

Osoby, którym do dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej z 2004 r.

przydzielono osobną kwaterę stałą, zachowały nabyte do tego dnia uprawnienia na

czas jej zajmowania (art. 23 ust. 1 ustawy nowelizującej z 2004 r.).

W

przepisach

wprowadzających

ustawę

nowelizującą

z

2004

r.

ustawodawca dokonał podziału lokali pozostających w zasobie Agencji na takie,

które są przeznaczone na zakwaterowanie żołnierzy zawodowych pełniących

zawodową służbę wojskową na podstawie kontraktu na pełnienie służby stałej oraz

pozostałe (art. 21 ustawy nowelizującej z 2004 r.).

Ustawą nowelizującą z 2004 r. art. 28 u.z.S.Z.R.P. został uchylony. Zgodnie

z art. 23 ust. 2 ustawy nowelizującej z 2004 r. sprawy rozwiedzionych małżonków

wszczęte na podstawie tego przepisu w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca

2004 r., niezakończone do dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej z 2004 r.,

należało załatwić w terminie do 31 grudnia 2006 r., 1) w stosunku do żołnierza

zawodowego pełniącego zawodową służbę wojskową na podstawie kontraktu na

pełnienie służby stałej, emeryta wojskowego i rencisty wojskowego przez wydanie

decyzji o prawie zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym będącym w dyspozycji

Agencji, o powierzchni użytkowej zaspakajającej potrzeby tej osoby, względnie

także dzieci, o ile miały pozostać przy nim; 2) w stosunku do byłego małżonka

żołnierza

zawodowego pełniącego zawodową służbę wojskową na podstawie

kontraktu na pełnienie służby stałej, emeryta wojskowego i rencisty wojskowego

przez wypłatę świadczenia pieniężnego w wysokości określnej w ustawie.

Z uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej z 2004 r. wynikało, że wolą

ustawodawcy zrealizowaną przez jej uchwalenie było przywrócenie zasady, że

żołnierz zawodowy ma prawo do zamieszkiwania w kwaterze w miejscu i na czas

pełnienia służby. Ustawodawca przyjmował, że deklaruje żołnierzom prawo do

kwater stałych dlatego, że w obecnych realiach ekonomicznych nie podołają oni

ciężarowi zapewnienia sobie we własnym zakresie lokalu mieszkalnego w miejscu

pełnienia służby. W razie niezapewnienia żołnierzom kwater w miejscu pełnienia

służby ustawa przyznawała im świadczenia socjalne (równoważnik mieszkaniowy,

zwrot kosztów dojazdu) oraz prawo do internatu w miejscu pełnienia służby czy do

świadczeń na najem lokalu mieszkalnego.

Uchylenie art. 28 u.z.S.Z.R.P. ustawodawca objaśnił tym, że kwestie

dotyczące lokali mieszkalnych po orzeczonym rozwodzie pozostawia samym

zainteresowanym, z uwagi na ich osobisty charakter.

W art. 55 ust. 1 u.z.S.Z.R.P. w brzmieniu nadanym mu ustawą nowelizującą

z 2004 r. ustawodawca potwierdzał możliwość sprzedaży lokali mieszkalnych,

w stosunku do których Agencja wykonuje w imieniu Skarbu Państwa prawo

własności lub inne prawa rzeczowe, na zasadach określonych w tej ustawie. Z art.

55 ust. 2 u.z.S.Z.R.P. wynikało, że nie mogą być zbywane lokale mieszkalne:

1) znajdujące się w budynkach oddanych do użytku po 31 grudnia 2003 r., chyba

że zgodził się na to Minister Obrony Narodowej, 2) stanowiące kwatery,

3) stanowiące kwatery funkcyjne, 4) stanowiące kwatery zastępcze. Z art. 56

u.z.S.Z.R.P. wynikało, że prawo do nabycia lokalu mieszkalnego, innego niż

kwatera, kwatera funkcyjna i kwatera zastępcza, przysługuje osobom posiadającym

tytuł prawny do zamieszkiwania w tym lokalu mieszkalnym. Agencja dokonywała

sprzedaży lokali mieszkalnych na pisemny wniosek osoby uprawnionej, jeżeli

lokal zamieszczony został w rocznym planie sprzedaży (art. 57 ust. 1 u.z.S.Z.R.P.).

Wysokość bonifikat od ceny określał art. 58 ust. 2 u.z.S.Z.R.P.

8. Ustawa o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP po raz kolejny została istotnie

zmieniona ustawą nowelizacyjną z 2010 r.

W znowelizowanym art. 21 ust. 2 u.z.S.Z.R.P. ustawodawca wskazał,

że prawo żołnierza zawodowego do zakwaterowania jest realizowane w jednej

z następujących form: 1) przydziału kwatery albo innego lokalu mieszkalnego;

2) przydziału miejsca w internacie albo kwaterze internatowej; 3) wypłaty

świadczenia mieszkaniowego.

Sytuację rozwiedzionych małżonków ustawodawca unormował w dodanym

do ustawy art. 41a ust. 1 u.z.S.Z.R.P. i przyjął, że w przypadku rozwodu żołnierza

zawodowego posiadającego dziecko i zajmującego lokal mieszkalny, dyrektor

oddziału regionalnego Agencji właściwy ze względu na położenie lokalu

mieszkalnego dotychczas wspólnie zajmowanego przez żołnierza zawodowego i

jego małżonka, dokonuje rozkwaterowania byłych małżonków po uprawomocnieniu

się wyroku orzekającego rozwód, w ten sposób, że uchyla decyzję o przydziale

lokalu mieszkalnego i: 1) żołnierzowi zawodowemu przydziela lokal mieszkalny

odpowiadający przysługującym mu normom powierzchni, posiadanym w dniu

uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód; 2) z byłym małżonkiem

żołnierza zawodowego wychowującym dziecko, który nie posiada tytułu prawnego

do

zajmowania

innego

lokalu

mieszkalnego

lub

budynku

mieszkalnego

jednorodzinnego i nie jest uprawniony do lokalu mieszkalnego lub budynku

mieszkalnego jednorodzinnego na podstawie odrębnych przepisów, zawiera na

czas oznaczony umowę najmu lokalu mieszkalnego; 3) byłego małżonka żołnierza

zawodowego

niewychowującego

dziecka

wzywa

do

opróżnienia

lokalu

mieszkalnego, bez konieczności zapewnienia lokalu ze strony Agencji, i stosuje

odpowiednio przepisy art. 41 ust. 4-7 u.z.S.Z.R.P.

Z art. 41a ust. 6 u.z.S.Z.R.P. wynika, że w przypadku rozwodu żołnierza

zawodowego nieposiadającego dzieci, dyrektor oddziału regionalnego uchyla

decyzję o przydziale lokalu mieszkalnego żołnierzowi zawodowemu i przydziela

lokal

mieszkalny

posiadanym

w

odpowiadający

dniu

przysługującym

uprawomocnienia

się

mu

wyroku

normom

powierzchni

orzekającego

rozwód.

Były małżonek jest obowiązany w terminie trzydziestu dni od dnia uprawomocnienia

się wyroku orzekającego rozwód opróżnić lokal mieszkalny, bez konieczności

zapewnienia lokalu ze strony Agencji, z zastrzeżeniem art. 45 ust. 3 pkt 1 oraz 35 u.z.S.Z.R.P.

Ustawą nowelizującą z 2010 r. ustawodawca zmienił też brzmienie art. 56

u.z.S.Z.R.P. i przyjął, że prawo do nabycia lokalu mieszkalnego, innego niż kwatera

i kwatera internatowa, przysługuje osobom zajmującym ten lokal mieszkalny na

podstawie tytułu prawnego ustanowionego w drodze decyzji administracyjnej albo

umowy najmu na czas nieoznaczony.

9. Z przytoczonych wyżej uregulowań wynika, że prawo żołnierza do

uzyskania kwatery stałej realizuje się przez wydanie decyzji przydzielającej mu taką

kwaterę, w celu nie tylko zaspokojenia jego własnych potrzeb, ale i potrzeb

założonej przez niego rodziny. W kolejno obowiązujących ustawach określających

zasady

zakwaterowania

sił

zbrojnych

ustawodawca

stworzył

rozwiązania

pozwalające po rozwiązaniu małżeństwa zawartego przez żołnierza, który uzyskał

przydział kwatery stałej, osiągnąć taki stan, że swoje tyko uprawnienia będzie on

realizował w lokalu o powierzchni należnej mu z uwagi na jego status osobisty.

Trudno zresztą wskazać na takie racje społeczne, które by przemawiały za

zachowaniem przez samego tylko żołnierza uprawnień do lokalu uzyskanego

z zasobów publicznych o powierzchni przekraczającej normy przysługujące mu po

zmianie statusu osobistego w związku z rozwiązaniem przez rozwód jego

małżeństwa,

w

warunkach

gdy

Państwo

obowiązane

jest

zaangażować

środki publiczne w działania na rzecz zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych także

innych osób, które tych potrzeb samodzielnie nie są w stanie zaspokoić.

Wydanie decyzji o przydziale kwatery stałej kreowało prawo żołnierza do

konkretnego lokalu, ale podmiotem tego prawa do lokalu stawał się również jego

małżonek, a w konsekwencji uprawnienie do korzystania z lokalu przydzielonego

jako kwatera stała dla żołnierza stanowiło składnik majątku wspólnego małżonków.

Za taką oceną przemawia okoliczność, że wypłacane żołnierzowi świadczenia

pieniężne będące równoważnikiem prawa do przydziału kwatery uwzględniały jego

sytuację rodzinną, a ich zużycie zgodnie z przeznaczeniem prowadziło, co do

zasady, do uzyskania przez oboje małżonków tytułu do lokalu umożliwiającego

zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych rodziny, ale i wzgląd na to, że w razie

śmierci żołnierza osoby wspólnie z nim zamieszkujące mogły zajmować kwaterę

w dalszym ciągu, a zatem ustawodawca nie traktował prawa do kwatery jako ściśle

osobistego, w znaczeniu, jakie to pojęcie ma na gruncie art. 33 pkt 6 k.r.o.

Uprawnienia do korzystania z kwatery stałej, które powstały po stronie żołnierza

zawodowego i członków jego rodziny wskutek wydania decyzji o przydzieleniu mu

kwatery w sprawach, w których zastosowanie znajdowały przepisy ustawy

o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej

ustawą z 2004 r. zostały w orzecznictwie Sądu Najwyższego uznane za składnik

majątku wspólnego małżonków (por. uzasadnienia uchwały z 21 grudnia 2006 r.,

III CZP 131/06, OSNC 2007, nr 10, poz. 152; postanowień z 26 listopada 2009 r.,

III CZP 96/09, Lex nr 560491, i z 4 kwietnia 2012 r., I CSK 8/12, Lex nr 1157531).

W cytowanej przez Sąd Okręgowy uchwale składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 31 sierpnia 1974 r., zasadzie prawnej, III CZP 8/74 (OSNC 1975, nr

4, poz. 51), Sąd Najwyższy rzeczywiście przyjął, że w postępowaniu o podział

majątku wspólnego sąd nie może objąć podziałem wchodzącego w skład tego

majątku prawa najmu, nabytego przez małżonków na podstawie decyzji

administracyjnej

o

przydziale.

Kwestionując

możliwość

objęcia

sądowym

postępowaniem o podział majątku wspólnego żołnierza i jego rozwiedzionego

małżonka uprawnienia do zajmowania kwatery stałej przydzielonej żołnierzowi

w czasie trwania małżeństwa z powołaniem się na przytoczoną wyżej uchwałę Sąd

Okręgowy nie odniósł się jednak do argumentacji przytoczonej w jej uzasadnieniu,

która zaważyła na wyrażonym przez Sąd Najwyższy poglądzie prawnym i nie

rozważył, czy i w jakim zakresie argumentacja ta zachowuje aktualność

w odniesieniu do kwater przydzielonych żołnierzom zawodowym.

Tymczasem w uzasadnieniu uchwały z 31 sierpnia 1974 r., III CZP 8/74, Sąd

Najwyższy wyraźnie stwierdził, że prawo najmu mieszkania może wchodzić w skład

dorobkowego majątku małżonków i to także wtedy, gdy zostało nawiązane decyzją

administracyjną i nie byłoby przeszkód do objęcia go podziałem majątku

wspólnego, gdyby nie to, że gdy najem wynika z umowy, od wynajmującego

zależy zarówno wskazanie przedmiotu najmu, jak i dobór najemcy. Niezbędność

więc uzyskania jego zgody na zmianę co do osoby najemcy, jak również na

ewentualny „podział” przedmiotu najmu stanowi materialnoprawną przeszkodę

do objęcia prawa najmu sądowym postępowaniem o podział wspólnego majątku

małżonków. Gdy najem wynika z decyzji, to ona zastępuje zgodę wynajmującego

na zadysponowanie uprawnieniami i obowiązkami z tego stosunku prawnego.

Uprawnienia zastrzeżone w art. 443 § 1 k.p.c. dla sądu orzekającego w sprawie

rozwodowej Sąd Najwyższy uznał za szczególną podstawę dla ustalenia porządku

przejściowego i tylko w zakresie korzystania z lokalu, bez naruszenia stosunku

najmu i uprawnień wynajmującego.

Uprawnienia żołnierza zawodowego i małżonka do korzystania z lokalu

przydzielonego mu decyzją w czasie trwania małżeństwa jako kwatera stała,

zarówno przed rozwodem, jak i po nim, są kreowane (wyzwalane) przez wydanie

decyzji, ale ich szczegółowa treść wynika z ustawy, nie zaś z umowy najmu,

bo decyzja o przydziale lokalu jako kwatery stałej prowadzi jedynie do nawiązania

tego stosunku prawnego. Ustawa decyduje zatem o treści uprawnień żołnierza

i jego małżonka do lokalu zarówno w czasie trwania ich małżeństwa, jak i po jego

ustaniu. Z przytoczonych wyżej przepisów ustawy o zakwaterowaniu Sił

Zbrojnych RP

wynikało

do dalszego

zajmowania

uprawnienie

lokalu

obojga

rozwiedzionych

przydzielonego

żołnierzowi

małżonków

jako

kwatera

stała w czasie trwania małżeństwa i po jego ustaniu, do czasu, aż zarządzająca

zasobami

Wojskowa Agencja

Mieszkaniowa

wykona

swoje

kompetencje

zmierzające do zapewnienia żołnierzowi i jego byłemu małżonkowi takich lokali

mieszkalnych,

jakie

odpowiadają

ich

statusowi

stworzonemu

wyrokiem

rozwodowym.

10. Do sporów między rozwiedzionymi małżonkami na tle uprawnień

do korzystania z lokali przydzielonych żołnierzom w czasie trwania małżeństwa jako

kwatery stałe, dochodzi zwykle w związku z potrzebą oceny, któremu z nich

przysługuje przewidziane w art. 55 i 56 u.z.S.Z.R.P. roszczenie o zawarcie umowy

sprzedaży takiego lokalu, za obniżoną cenę, po wyodrębnieniu jego własności.

Zagadnieniem, czy w skład majątku wspólnego małżonków wchodzi

uprawnienie do nabycia lokalu mieszkalnego na preferencyjnych warunkach,

aczkolwiek nie w sytuacji, gdy prawo to wynika z zajmowania lokalu przydzielonego

żołnierzowi zawodowemu jako osobna kwatera stała, zajmował się Sąd Najwyższy

w uzasadnieniu uchwały z 9 maja 2008 r., III CZP 33/08 (OSNC 2009, nr 6,

poz. 86). W motywach tej uchwały Sąd Najwyższy wyjaśnił, że samej możliwości

nabycia lokalu na własność na preferencyjnych zasadach nie można uznać

za prawo podlegające podziałowi. Do problemu tego wrócił Sąd Najwyższy,

w odniesieniu

do

lokalu

przydzielonego

żołnierzowi

zawodowemu

jako

osobna kwatera stała, w uzasadnieniu postanowienia z 16 września 2010 r., III CZP

48/10 (Lex nr 599798). Sąd Najwyższy stwierdził w nim, że równowartość

bonifikaty z tytułu preferencyjnego nabycia własności lokalu przewidzianej w art. 58

ust. 2 u.z.S.Z.R.P. nie jest samodzielnym prawem majątkowym mogącym stanowić

przedmiot

majątku

wspólnego

podlegającego

podziałowi

lub

„rozliczeniu”

w przypadku nabycia lokalu przez jednego z małżonków po ustaniu wspólności

majątkowej między małżonkami. W skład majątku wspólnego małżonków może

wejść prawo własności lokalu w razie ustalenia, że uprawnienie do jego

nabycia istniejące

w

chwili

ustania

wspólności

majątkowej

miało

postać

ekspektatywy w pełni ukształtowanej, o czym w szczególności świadczyłoby

złożenie przed ustaniem wspólności wniosku o sprzedaż lokalu, choćby przez

jednego z małżonków. Brak zgody drugiego z małżonków na dokonanie tej

czynności nie wyłączał możliwości jej dokonania, gdyż na wniosek drugiego z

małżonków mogła ona być zastąpiona zezwoleniem sądu (art. 39 k.r.o.).

Jeżeli w czasie trwania małżeństwa nie powstała taka wspólna ekspektatywa

nabycia prawa, to po rozwodzie można co najwyżej mówić o tytule prawnym

każdego z małżonków do korzystania z lokalu mającym podstawę w ustawie

oraz rozważać, czy ustawa gwarantowała im obojgu uprawnienia do nabycia lokalu

na własność (ewentualnie - na współwłasność).

11. W uzasadnieniu uchwały z 21 grudnia 2006 r., III CZP 131/06 (OSNC

2007, nr 10, poz. 152), Sąd Najwyższy stwierdził, że lokale określone w art. 55 ust.

1 u.z.S.Z.R.P. mogą być zbywane, a członkom rodziny, w tym małżonkom wspólnie

zamieszkującym z żołnierzem lub emerytem wojskowym lub rencistą, przysługuje

prawo do preferencyjnego ich nabycia (art. 58 ust. 2 u.z.S.Z.R.P.). Sąd Najwyższy

wyjaśnił, że również po uchyleniu art. 28 u.z.S.Z.R.P. rozwiedziony małżonek

żołnierza nie może być uznany za osobę zajmującą kwaterę bez tytułu prawnego,

a w świetle brzmienia art. 58 ust. 2 u.z.S.Z.R.P. istotne jest, by osoba, która ubiega

się o sprzedanie jej lokalu zajmowała go na podstawie tytułu prawnego. Uchylony

przepis art. 28 u.z.S.Z.R.P. bezpośrednio dotyczył obowiązków Wojskowej Agencji

Mieszkaniowej wobec byłych małżonków w sytuacji rozwodu żołnierza, któremu

przydzielono kwaterę stałą, a jego uchylenie nie może mieć wpływu na ocenę

przynależności do majątku wspólnego prawa do kwatery stałej przydzielonej

żołnierzowi w czasie trwania małżeństwa.

Art. 23 ust. 1 ustawy nowelizującej z 2004 r. stanowił, że osoby, którym do

dnia jej wejścia w życie (1 lipca 2004 r.) przydzielono osobną kwaterę stałą,

zachowują nabyte do tego dnia uprawnienia na czas jej zajmowania, przy czym

przez użyte w tym przepisie określenie „osoby”, należy rozumieć wszystkie

osoby brane pod uwagę przy przydziale kwatery, a więc także małżonka żołnierza

(art. 26 ust. 2 u.z.S.Z.R.P.).

Zarówno zatem przed nowelizacją z 2004 r. ustawy o zakwaterowaniu Sił

Zbrojnych RP, jak i po tej nowelizacji, prawo do nabycia kwatery stałej

przysługiwało między innymi osobom „uprawnionym, które zajmują kwaterę na

podstawie decyzji o przydziale” (przed nowelizacją z 2004 r.) lub „osobom

posiadającym tytuł prawny do zamieszkiwania w tym lokalu mieszkalnym”

(po nowelizacji z 2004 r.). W obu wypadkach wykładnia tych pojęć musi

uwzględniać regulacje zawarte w art. 58 u.z.S.Z.R.P., który zarówno przed, jak i po

nowelizacji z 2004 r., rozróżniał sytuacje sprzedaży kwatery żołnierzowi

zawodowemu i innym osobom uprawnionym, w tym członkom rodziny i małżonkowi,

przewidując różne bonifikaty w każdym wypadku. Nie ulega zatem wątpliwości,

że przepis art. 56 u.z.S.Z.R.P. zarówno przed, jak i po nowelizacji z 2004 r.,

przewidywał prawo do nabycia kwatery na preferencyjnych zasadach również dla

małżonka żołnierza zawodowego, któremu przydzielono kwaterę. Małżonek był

bowiem „osobą uprawnioną” zajmującą kwaterę na podstawie decyzji o przydziale

(przed nowelizacją z 2004 r.), jak również był „osobą posiadającą tytuł prawny

do zamieszkiwania w tym lokalu” (po nowelizacji z 2004 r.) i w art. 58 u.z.S.Z.R.P.

przewidziano sytuację, gdy to małżonek był nabywcą lokalu, ustalając wówczas

inne ceny niż wtedy, gdy nabywcą był żołnierz.

Z

powyższego

wynika,

że

w

okresie

obowiązywania

ustawy

o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP w brzmieniu znowelizowanym ustawą z 2004 r.

rozwiedziony małżonek żołnierza zawodowego, któremu przydzielono kwaterę stałą

pozostał osobą uprawnioną do jej zajmowania, posiadającą ku temu tytuł prawny.

Rozwiązanie przez rozwód

związku małżeńskiego

żołnierza

zawodowego,

w rozważanym stanie prawnym, nie powodowało utraty przez jego byłego małżonka

uzyskanego uprzednio tytułu prawnego do korzystania z kwatery przydzielonej

żołnierzowi i nie upoważniało Agencji do zawarcia z małżonkiem żołnierza umowy

najmu tego samego lokalu, z którego żołnierz korzystał na podstawie wydanej

mu decyzji.

12. Już wyżej powiedziano, że małżeństwo stron zostało rozwiązane przez

rozwód w okresie obowiązywania ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP

w brzmieniu nadanym jej ustawą nowelizującą z 2010 r. Stan prawny stworzony tą

ustawą musi też być wzięty pod uwagę przy ocenie ważności umowy zawartej

przez pozwanych 25 listopada 2011 r., a zatem po jej wejściu w życie.

Dla odpowiedzi na pytanie, czy powódce przysługiwało uprawnienie do

nabycia wyodrębnionego przez pozwaną lokalu, który zajmowała w związku

z wydaniem pozwanemu decyzji o jego przydzieleniu jako kwatery stałej w celu

zaspokojenia potrzeb jego samego i rodziny, którą założył, konieczne jest

rozważenie, czy powódkę można uznać za osobę „zajmującą ten lokal mieszkalny

na podstawie tytułu prawnego ustanowionego w drodze decyzji administracyjnej”

(art. 56 u.z.S.Z.R.P.), ale także rozważenie, czy do sytuacji, w jakiej znaleźli się

powódka i pozwany miał zastosowanie art. 41a u.z.S.Z.R.P. w brzmieniu nadanym

mu ustawą nowelizującą z 2010 r., a jeśli tak, to czy pozwana mogła zadecydować

o sprzedaży pozwanemu wyodrębnionego lokalu przed wykonaniem dyspozycji

tego przepisu. Skoro kwatera zajmowana przez żołnierza zostaje przeznaczona

do sprzedaży, to znaczy staje się ona zbędna na potrzeby wojska i szeroko

postrzeganej

obronności.

Wypada

podkreślić,

że

bonifikata

udzielona

rozwiedzionemu żołnierzowi przy sprzedaży takiej kwatery dotyczy całej jej

powierzchni, a zatem także tej, do której tytuł uzyskał nie ze względu na swoją tylko

osobę i swoje tylko potrzeby, ale ze względu na realizowanie przez Państwo

określonej polityki prorodzinnej. W żadnej z powyższych kwestii Sąd Okręgowy nie

zajął stanowiska.

Okoliczności przytoczone w pkt 1-3 oraz w pkt 12, zadecydowały o wydaniu

postanowienia o odmowie podjęcia uchwały.