III CZP 120/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 120/08

POSTANOWIENIE

Dnia 22 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa I. L., R. L. i H. W.

przeciwko K. K., K. K. i . B.

o ustalenie nieważności umowy,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 stycznia 2009 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w L.

postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2008 r.,

"Czy powód, któremu przysługiwało prawo pierwokupu w związku

z zawarciem umowy dzierżawy nieruchomości rolnej na okres

dłuższy niż trzy lata w oparciu o uchylony obecnie art. 695 § 2 k.c.

może

to

prawo

wykonać

w

razie

sprzedaży

dzierżawionej

nieruchomości po wejściu w życie ustawy z dnia 11 kwietnia

2003 roku o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz.U. Nr 64 z 2003 roku,

poz. 592) nawet jeśli nie spełnia warunków z art. 3 ust. 1 tej ustawy?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Ł. wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2008 r. unieważnił umowę

sprzedaży nieruchomości położonych we wsi K. zawartą między pozwanymi w dniu

16 kwietnia 2007 r. W jego ocenie umowa sprzedaży tej nieruchomości zawierająca

warunek jedynie w odniesieniu do Agencji Nieruchomości Rolnych, naruszała

ustawowe prawo pierwokupu powodów, przysługujące im z mocy art. 695 § 2 k.c.,

jako dzierżawcom sprzedanej nieruchomości. Przepis ten został wprawdzie

uchylony przez ustawę z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego

(Dz. U. Nr 64, poz. 592), jednakże umowa dzierżawy, na którą powoływali się

powodowie, została zawarta jeszcze pod rządem art. 695 § 2 k.c. Przemawiało to

za uwzględnieniem powództwa.

Sąd Okręgowy w L. rozpoznając apelację pozwanego K. K. powziął

wątpliwość, czy powód, któremu przysługiwało prawo pierwokupu na podstawie art.

695 § 2 k.c. w związku z zawarciem umowy dzierżawy nieruchomości rolnej na

okres dłuższy niż trzy lata, może to prawo wykonać w razie sprzedaży

dzierżawionej nieruchomości po wejściu w życie ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r.

o kształtowaniu ustroju rolnego i zagadnienie to przedstawił do rozstrzygnięcia

Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że Sąd Najwyższy udziela

odpowiedzi na pytania prawne przedstawione do rozstrzygnięcia na podstawie art.

390 § 1 k.p.c. wówczas, gdy sformułowane w pytaniu zagadnienie prawne

ma znaczenie dla rozstrzygnięcia tej sprawy, w której je przedstawiono.

Zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy w L. dotyczy możliwości

wykonania prawa pierwokupu po wejściu w życie ustawy o kształtowaniu ustroju

rolnego, przysługującego dzierżawcy na podstawie art. 695 § 2 k.c., w związku

z zawarciem umowy dzierżawy na okres dłuższy niż trzy lata. Tak sformułowane

zagadnienie nie odnosi się do stanu faktycznego ustalonego w sprawie, gdyż

poczynione przez sąd ustalenia wskazują, że umowy dzierżawy były zawierane

jedynie na okresy dwuletnie i na czas nieoznaczony. Żaden z powodów nie mógł

zatem nabyć prawa pierwokupu z uwagi na zawarcie umowy dzierżawy na okres

dłuższy niż trzy lata, co Sąd Okręgowy przyjął za podstawę przedstawionego

zagadnienia prawnego. Gdyby zaś nawet założyć, że zagadnienie to jedynie w

sposób skrótowy nawiązuje do treści art. 695 § 2 k.c. i dotyczy także nabycia prawa

pierwokupu z uwagi na faktyczny okres dzierżawy nieruchomości trwający co

najmniej 10 lat, to wymagałoby to poczynienia w sprawie odpowiednich ustaleń

dotyczących

czasu

trwania

dzierżawy.

Niewątpliwie

bowiem

zagadnienie

przedstawione przez Sąd Okręgowy dotyczyło prawa pierwokupu, które miało już

przysługiwać dzierżawcy przed wejściem w życie ustawy o kształtowaniu ustroju

rolnego tj. przed dniem 16 lipca 2003 r. Sąd Okręgowy w swoich ustaleniach

stwierdził jednak jedynie, że w rozstrzyganej sprawie „mamy do czynienia z umową

dzierżawy nieruchomości przez H. W. na czas nieoznaczony, która trwała co

najmniej od 1994 r.”. Ustalenie to wskazuje zatem, że przed dniem 16 lipca 2003 r.

nie upłynął okres trwania umowy dzierżawy wynoszący dziesięć lat, uzasadniający

nabycie prawa pierwokupu na podstawie art. 695 § 2 k.c. Wymaga także

podkreślenia, że Sąd drugiej instancji formułując zagadnienie prawne zawarte w

postanowieniu z dnia 7 sierpnia 2008 r., gdzie użył zwrotu „Czy powód, któremu

przysługiwało prawo pierwokupu" pominął też zupełnie ocenę, czy osoba

dzierżawcy uległa zmianie, mimo ustalenia, że grunty dzierżawione przez

małżonków L. „zostały przekazane" ich córce i w związku z tym komu oraz z uwagi

na jakie okoliczności miałoby przysługiwać prawo pierwokupu na podstawie art. 695

§ 2. Powództwo zostało zaś wytoczone przez wszystkich dotychczasowych

posiadaczy.

Z przyczyn wyżej wskazanych Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1

k.p.c. odmówił podjęcia uchwały.

(eb)