III CZP 12/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 12/13

POSTANOWIENIE

Dnia 5 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Anna Owczarek

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M. Ś.

przeciwko "D." S.A. w G.

o zapłatę,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 5 kwietnia 2013 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Apelacyjny

postanowieniem z dnia 5 grudnia 2012 r.,

"Czy

komornik

wykonując

postanowienie

o

udzieleniu

zabezpieczenia ustalając wysokość poniesionych przez stronę

w postępowaniu w przedmiocie wykonania zabezpieczenia kosztów,

należnych komornikowi za wykonanie tych czynności w oparciu

o ustawę o komornikach sądowych i egzekucji, ustala również

wysokość wynagrodzenia pełnomocnika reprezentującego stronę

w tym postępowaniu?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2012 r. Sąd Apelacyjny przedstawił Sądowi

Najwyższemu

do

rozstrzygnięcia

zagadnienie

prawne

budzące

poważne

wątpliwości a mianowicie, czy komornik wykonując postanowienie o udzieleniu

zabezpieczenia i ustalając wysokość poniesionych przez stronę w postępowaniu w

przedmiocie wykonania zabezpieczenia kosztów, należnych komornikowi za

wykonanie tych czynności w oparciu o ustawę o komornikach sądowych i egzekucji,

ustala również wysokość wynagrodzenia pełnomocnika reprezentującego stronę w

tym postępowaniu.

Zagadnienie prawne wyłoniło się podczas rozpoznania zażalenia dłużniczki

na postanowienie Sądu Okręgowego, który w postępowaniu zabezpieczającym

z nakazu

zapłaty, na wniosek wierzycielki orzekł o kosztach wykonania

zabezpieczenia ustalonych postanowieniem Komornika Sądowego przy Sądzie

Rejonowym w C. oraz zasądził koszty zastępstwa procesowego

pełnomocnika

wierzycielki poniesione w tym postępowaniu.

Sąd drugiej instancji powziął poważną wątpliwość odnośnie do relacji art.

770 zd. 2 k.p.c. i art. 745 § 1 k.p.c. w zw. z art. 743 k.p.c. w aspekcie oznaczenia

organu właściwego do ustalenia kosztów postępowania zabezpieczającego

w zakresie

przysługujących

reprezentującego

ją

w

stronie

tym

kosztów

postępowaniu.

wynagrodzenia

pełnomocnika

Stwierdził,

w

że

wypadku

udzielenia zabezpieczenia wykonywanego przez organ egzekucyjny nie budzi

wątpliwości, że komornik na podstawie art. 770 w zw. z art. 443 k.p.c. ustala koszty

wykonania zabezpieczenia w drodze postępowania egzekucyjnego, natomiast

rozstrzygnięcie o nich wydaje sąd w postanowieniu kończącym postępowanie

w sprawie, w której udzielono zabezpieczenia. Z uwagi na prezentowane

w doktrynie i literaturze dwa rozbieżne stanowiska wątpliwości natomiast budzi

zakres, w jakim na podstawie art. 770 k.p.c., komornik jest uprawniony do ustalenia

kosztów wykonania zabezpieczenia. Zgodnie z pierwszym, opartym na literalnej

wykładni art. 770 k.p.c. i art. 745 § 1 k.p.c., wszystkie koszty powstałe

w postępowaniu w przedmiocie wykonania zabezpieczenia ustalane są przez organ

egzekucyjny, natomiast rola sądu, który udzielił zabezpieczenia, ogranicza się do

zastosowania zasady odpowiedzialności za wynik postępowania bez możliwości

modyfikacji wysokości kosztów ustalonych przez ten organ. Pogląd przeciwny

zakłada, że organ egzekucyjny na podstawie art. 770 k.p.c. w zw. z art. 743 k.p.c.

ustala należne mu koszty wykonania zabezpieczenia, zaś pozostałe koszty ustala

sąd,

który

nadto

jest

uprawniony

do ustalenia

wysokości

i

zasadności

wydatkowania kosztów poniesionych przez stronę w postępowaniu o udzielenie

zabezpieczenia i wykonanie zabezpieczenia. Sąd Apelacyjny opowiedział się za

drugim z powyższych poglądów i przyjął, że w postępowaniu o wykonanie

postanowieniu o udzielenie zabezpieczenia komornik jest uprawniony wyłącznie do

ustalenia należnych mu opłat i wydatków, natomiast pozostałe koszty poniesione

przez stronę, w tym również

wynagrodzenie reprezentującego ją

w tym

postępowaniu pełnomocnika, ustala i rozstrzyga o nich sąd. Za takim stanowiskiem

przemawia w jego ocenie wykładnia zwrotu „rozstrzyga sąd” zawartego w art. 745

§ 1 k.p.c., który może być rozumiany tylko jako oznaczający przekazanie do

wyłącznej kompetencji sądu zarówno rozstrzygnięcia o zasadzie odpowiedzialności

za koszty postępowania zabezpieczającego, jak i uprawnienia do ustalenia ich

wysokości w kontekście zasady kosztów niezbędnych i celowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd

Najwyższy,

zagadnienia prawnego,

w

przystępując

do

rozpoznania

pierwszej

kolejności

przedstawionego

zobowiązany

jest

zbadać,

czy zostały spełnione formalnoprawne wymogi do przedstawienia zagadnienia

prawnego, a w konsekwencji, czy zaistniały przesłanki do podjęcia uchwały.

Ustawodawca,

przyznając

sądowi

drugiej

instancji

uprawnienie

do

przedstawienia Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego na podstawie art. 390

§ 1 k.p.c., uzależnił skuteczność skorzystania z niego od wystąpienia w sprawie

poważnych wątpliwości prawnych oraz niezbędności oczekiwanej odpowiedzi do

rozstrzygnięcia sprawy. Przymiotnik kwalifikujący „poważne” oznacza, że istnieją

zasadnicze trudności w ich wyjaśnieniu przy wykorzystaniu podstawowych metod

wykładni a nadto, że w przypadku powstania wątpliwości zwykłych sąd odwoławczy

obowiązany jest rozwiązać je we własnym zakresie (postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 25 stycznia 2007 r., III CZP 100/06, niepubl., z dnia

14 października 2010 r., III CZP 66/10, niepubl., z dnia 20 października 2010 r.,

III CZP 68/10, niepubl. i postanowienia w nim powołane, z dnia 26 października

2011 r., III CZP 59/11, niepubl.).

Przedstawione

zagadnienie

prawne

nie

odpowiada

przytoczonym

wymaganiom przede wszystkim dlatego, że nie spełnia wymagania wystąpienia

w sprawie poważnych wątpliwości prawnych. Problem zawarty w pytaniu

sprowadza się w istocie do kwestii, czy zakresem kosztów postępowania

w przedmiocie wykonania zabezpieczenia, o których orzeka organ egzekucyjny

(komornik) na podstawie art. 770 k.p.c. w zw. z art. 743 k.p.c., są objęte tylko

koszty należne temu organowi, czy również inne koszty poniesione przez stronę,

w tym wynagrodzenie pełnomocnika.

Zasadą jest, że o kosztach postępowania zabezpieczającego rozstrzyga sąd

w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie, a o kosztach postępowania

zabezpieczającego powstałych później rozstrzyga na wniosek strony sąd, który

udzielił zabezpieczenia (art. 745 § 1 k.p.c.). Przyjmuje się, że art. 745 k.p.c. dotyczy

wszystkich kosztów, które mogą powstać w postępowaniu zabezpieczającym,

a zatem kosztów sądowych, kosztów wykonania zabezpieczenia, kosztów

związanych z działaniem pełnomocnika i kosztów związanych z działaniem strony.

Koszty te stanowią cześć składową wszystkich kosztów postępowania, w którym

wydano tytuł zabezpieczający. W judykaturze jednolicie przyjmuje się, że orzekanie

o kosztach postępowania zabezpieczającego w przedmiocie wykonania nakazu

zapłaty, będącego tytułem zabezpieczenia, następuje na zasadach określonych

w art. 770 k.p.c. w zw. z art. 743 k.p.c. Nie budzi również wątpliwości, że komornik

w sposób wiążący ustala koszty wykonania zabezpieczenia, natomiast wysokość

pozostałych

kosztów

ustala

sąd

i

rozstrzyga

o

wszystkich

kosztach

w postanowieniu kończącym postępowanie w sprawie, w której udzielono

zabezpieczenia, zgodnie z zasadami odpowiedzialności za wynik postępowania

określonymi w art. 98 i n. k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. (uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2005 r., III CZP 22/05, OSNIC 2006/3/47, z dnia

22 września 1995 r., III CZP 17/95, OSNC 1995 nr 12 poz. 179, z dnia 14 listopada

2012 r., III CZP 70/12, Biul. SN 2012/11, wyroki z dnia 26 stycznia 2001 r., II CKN

366/2000 Prawo Bankowe 2001/4, z dnia 9 maja 2002 r., II CKN 639/00 niepubl.,

postanowienia z dnia 8 listopada 2006 r., III CZP 69/00 Biul. SN 2006/11, z dnia

15 kwietnia 2011 r., III CZP 13/11 Biul. SN 2011/5). Pod pojęciem „koszty

wykonania zabezpieczenia” należy rozumieć wyłącznie koszty należne organowi

egzekucyjnemu (opłaty i wydatki). Przemawia za tym przede wszystkim,

w odróżnieniu

od

postępowania

egzekucyjnego,

pomocniczy

charakter

postępowania zabezpieczającego i również pomocnicza rola komornika, który

jedynie realizuje decyzje zapadłe w postępowaniu zabezpieczającym. Przepis art.

770 k.p.c. przyznaje komornikowi uprawnienie do ustalenia kosztów takiego

postępowania, którego prowadzenie do niego należy i w którym sprawuje funkcję

głównego organu. W postępowaniu zabezpieczającym przepis ten ma jedynie

odpowiednie zastosowanie poprzez art. 743 k.p.c. Ponadto przemawia za tym treść

art. 745 § 1 k.p.c. stanowiącego, że o kosztach postępowania zabezpieczającego

rozstrzyga sąd, co oznacza wyłączną kompetencję sądu w zakresie ustalenia

wysokości kosztów postępowania w kontekście zasady kosztów niezbędnych

i celowych

oraz

w zakresie

ustalenia

zasad

odpowiedzialności

za

wynik

postępowania. Nie może budzić wątpliwości, że sąd jest związany postanowieniem

komornika co do wysokości kosztów ustalonych na zasadzie art. 770 k.p.c.,

a zatem sprzeczne z treścią art. 745 § 1 k.p.c. byłoby przyjęcie, że w postępowaniu

zabezpieczającym komornik może ustalić wysokość kosztów innych, niż mu

należne, bowiem stanowiłoby to wkroczenie w zakres kompetencji sądu.

Trafny jest również argument Sądu Apelacyjnego, że czynności nadzorcze

w postępowaniu egzekucyjnym są zarezerwowane dla sądu, przy którym

działa komornik (art. 759 § 2 k.p.c.), a zatem przy zajęciu stanowiska przeciwnego

sąd, przed którym toczy się postępowanie zabezpieczające byłby pozbawiony

możliwości korekty wadliwego postanowienia komornika. Tożsame stanowisko

odnośnie do wykładni pojęcia kosztów wykonania zabezpieczenia wyraził

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2011 r., III CZP 13/11

(Biul. SN 2011/4) oraz w wyroku z dnia 3 lutego 2011 r., I CNP 36/10, niepubl.

stwierdzając, że komornik ustala wyłącznie koszty wykonania zabezpieczenia

w

drodze

postępowania

egzekucyjnego,

rozumiane

jako

koszty

należne

komornikowi, natomiast sąd wydaje o nich rozstrzygnięcie w postanowieniu

kończącym postępowanie w sprawie.

Zważywszy na powyższe orzeczono jak w sentencji.