III CZP 114/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 114/10

POSTANOWIENIE

Dnia 21 grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

SSA Maria Szulc

w sprawie z powództwa Mirosława D. i Urszuli H.

przeciwko Beacie D., Patrykowi D. oraz małoletnim Dawidowi D. i Natalii D.

reprezentowanym przez matkę Beatę D.

o eksmisję,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 grudnia 2010 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 21 października 2010 r.,

„1. Czy w sprawie o eksmisję z lokalu mieszkalnego zachodzi po

stronie pozwanej współuczestnictwo jednolite (art. 73 § 2 k.p.c.)

rodzica i pozostających pod jego władzą rodzicielską małoletnich

dzieci?

2. w przypadku odpowiedzi pozytywnej na powyższe pytanie - czy

zaskarżenie przez powodów wyroku Sądu I instancji w części

oddalającej powództwo o eksmisję z lokalu mieszkalnego w stosunku

do małoletnich dzieci skutkuje zaskarżeniem tego wyroku także

w stosunku do pozwanego rodzica, choćby powództwo w stosunku

do niego zostało uwzględnione?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2010 r. Sąd Rejonowy nakazał pozwanej

Beacie D. aby wraz z osobami jej prawa prezentującymi w terminie trzech miesięcy

od daty uprawomocnienia orzeczenia opróżniła i oddała w posiadanie powodom

Mirosławowi D. i Urszuli H. lokal mieszkalny nr 13 położony w Z. przy ul. Ś.[...]. oraz

oddalił powództwo przeciwko Patrykowi D., Dawidowi D. i Natalii D. Powód

Mirosław D. jest byłym mężem pozwanej Beaty D. a oboje są rodzicami

pozostałych pozwanych, małoletnich do chwili wyrokowania w pierwszej instancji.

W postępowaniu przed Sądem Rejonowym w imieniu małoletnich dzieci

występowała pozwana jako ich przedstawicielka ustawowa. Sąd Rejonowy ustalił,

że

powodom

przysługuje

spółdzielcze

własnościowe

prawo

do

lokalu

mieszkalnego, którego dotyczył pozew.

Powodowie zaskarżyli wyrok Sądu Rejonowego w części oddalającej

powództwo.

Przy rozpoznaniu przez Sąd Okręgowy apelacji powodów ujawniły się

wątpliwości sformułowane w zagadnieniach przedstawionych do rozstrzygnięcia na

podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przed

przystąpieniem

do

rozstrzygnięcia

zagadnienia

prawnego

przedstawionego w trybie art. 390 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy powinien zbadać, czy

spełnione zostały wszystkie określone w tym przepisie przesłanki, warunkujące

podjęcie uchwały. Kontroli podlega także prawidłowość wydania przez sąd drugiej

instancji

postanowienia

o

przedstawieniu

zagadnienia

prawnego

(zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2005 r., III CZP 93/04, nie publ.

i z dnia 19 listopada 2008 r., III CZP 21/08, nie publ. oraz orzeczenia powołane

w uzasadnieniach obu postanowień). Merytoryczne rozpoznanie apelacji, z którym

związane jest przedstawione przez Sąd Okręgowy zagadnienie prawne jest

możliwe tylko w ważnym postępowaniu sądowym.

W związku z tym należy zwrócić uwagę, że pozwani Patryk D., Dawid D.

oraz Natalia D. są dziećmi występujących po przeciwnych stronach procesu

Mirosława D. oraz Beaty D. Dawid i Natalia D. są do tej pory małoletni a Patryk D.

skończył osiemnaście lat dopiero 22 sierpnia 2010 r. Zgodnie z art. 92 k.r.i.o.p.

dziecko aż do pełnoletniości pozostaje pod władzą rodzicielską. Do tego czasu

regułą jest, że rodzice są przedstawicielami ustawowymi dzieci pozostających pod

ich władzą rodzicielską (art. 98 § 1 k.r.i.o.p.). Jedynie w wyjątkowych, ustawowo

określonych

przypadkach

wyłączona

jest

reprezentacja

dziecka

przez

któregokolwiek z rodziców. Zgodnie z art. 98 § 2 k.r.i.o.p. żadne z rodziców nie

może reprezentować dziecka przy czynnościach prawnych między dziećmi

pozostającymi pod ich władzą rodzicielską a także przy czynnościach prawnych

między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem, chyba że czynność

prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu a rzecz dziecka albo że dotyczy

należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania i wychowania.

Przepis § 2 art. 98 k.r.i.o.p. stosuje się odpowiednio w postępowaniu przed sądem

lub innym organem państwowym. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że

poza dwoma wymienionymi w art. 98 § 2 pkt 2 k.r.i.o.p. przypadkami, rodzic nie

może reprezentować dziecka w postępowaniu procesowym, które toczy się między

tym dzieckiem a drugim z jego rodziców (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia

13 maca 2008 r., III CZP 1/08, OSNC 2009/4/52). Oznacza to, że w przedmiotowej

sprawie z powództwa windykacyjnego jednego z rodziców przeciwko małoletnim

dzieciom

wytoczonego w ramach ochrony prawa rzeczowego ograniczonego

małoletnich pozwanych musi reprezentować kurator ustanowiony przez sąd

opiekuńczy (art. 99 k.r.o.). Przedstawicielem ustawowym nie mogła być matka

dzieci, nawet jeśli była współpozwaną w sprawie.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 4 października 1966 r.,

II CZ 117/66 (OSNC 1967, nr 2, poz. 40), w sytuacjach wskazanych w art. 98 § 2 i 3

k.r.o. sąd rozpoznający sprawę ma obowiązek – zwrócić się do sądu opiekuńczego

o ustanowienie kuratora dla strony niemającej zdolności procesowej. Regułą przy

tym jest, że powinno się ustanowić tylu kuratorów, ile dzieci ma być

reprezentowanych.

W konsekwencji, zaniechanie tych czynności powoduje nieważność

postępowania ponieważ małoletni uczestnicy postępowania, niemający zdolności

procesowej (art. 65 k.p.c.) byli pozbawieni przedstawiciela ustawowego (art. 379

pkt 2 k.p.c.).

Sąd drugiej instancji bierze z urzędu pod uwagę nieważność postępowania

(art. 378 § 2 k.p.c.). Zgodnie z treścią art. 386 § 2 i 3 k.p.c. w razie stwierdzenia

nieważności postępowania sąd drugiej instancji uchyla zaskarżony wyrok, znosi

dotychczasowe postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazuje

sprawę do rozpoznania sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Jeśli zaś pozew podlega odrzuceniu sąd drugiej instancji uchyla zaskarżony wyrok

i pozew odrzuca. W takim stanie dotychczasowego postępowania nie zachodzi

potrzeba rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego związanego z merytorycznym

rozpoznaniem

apelacji.

Dlatego

wydanie

przez

ten

sąd

postanowienia

o przedstawieniu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, pomimo naruszenia

przepisów gwarantujących ważność postępowania, stanowi podstawę do odmowy

podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy (por. postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 11 października 1978 r. III CZP 64/78; z dnia 18 marca 2005 r. III CZP

93/04 niepubl.; 22 listopada 2007, III CZP 99/07, niepubl.; z dnia 25 czerwca

2008 r., III CZP 49/08, niepubl.; z dnia 19 marca 2009 r., III CZP 11/09, niepubl.).

Wynikający z istoty spornego stosunku prawnego jednolity charakter

współuczestnictwa powodów – współuprawnionych z ograniczonego prawa

rzeczowego, do którego ochrony stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie

własności,

oznacza

konieczność

jednolitego

rozstrzygnięcia

na

rzecz

występujących po stronie powodowej współuczestników. Dlatego wyłączona jest

możliwość wcześniejszego zakończenia postępowania w stosunku do jednego

z współuczestników o ile podtrzymuje on żądanie oparte na wspólnym prawie.

Z tych względów należało odmówić podjęcia uchwały na podstawie art. 390

k.p.c. w związku z art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie

Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 z późn. zm.).