III CZP 110/06 · Sąd Najwyższy

Uchwała z dnia 7 grudnia 2006 r., III CZP 110/06

Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

Sędzia SN Mirosław Bączyk

Sędzia SN Antoni Górski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "F.-S.", sp. z o.o. w Ł. przeciwko

Jerzemu M. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 7 grudnia 2006 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd

Okręgowy w Sieradzu postanowieniem z dnia 10 lipca 2006 r.:

„Czy ma zastosowanie przepis art. 1302 § 3 k.p.c. w sytuacji gdy podlegająca

opłacie stosunkowej apelacja wniesiona przez adwokata lub radcę prawnego

zawiera wniosek o zwolnienie od opłaty od apelacji, a nie została jednocześnie

uiszczona opłata podstawowa?"

podjął uchwałę:

Obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej od apelacji, w której zawarto

wniosek o zwolnienie od kosztów, powstaje po uwzględnieniu tego wniosku.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Łasku postanowieniem z dnia 23 maja 2006 r. odrzucił

apelację wniesioną przez radcę prawnego, w której zawarty był wniosek o

zwolnienie od opłaty apelacyjnej, uznając, że powinien on bez wezwania uiścić

równocześnie opłatę podstawową.

Sąd Okręgowy w Sieradzu, rozpoznając zażalenie na to postanowienie,

powziął wątpliwość, czy w takiej sytuacji rzeczywiście ciążył na pełnomocniku taki

obowiązek i na podstawie art. 390 k.p.c. przedstawił ją do rozstrzygnięcia Sądowi

Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przed udzieleniem odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne, należy

przesądzić kwestię o charakterze wstępnym, a mianowicie, czy opłatę podstawową

pobiera się tylko w przypadku zwolnienia strony przez sąd od kosztów sądowych w

całości, czy też również wtedy, gdy strona ubiega się o zwolnienie od kosztów

częściowo, tj. od opłat od konkretnych pism procesowych. Wątpliwość bierze się

stąd, że dosłowne odczytanie treści art. 100 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o

kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm. – dalej:

„u.k.s.c.”) może prowadzić do wniosku, że opłata podstawowa należy się tylko w

przypadku uzyskania całkowitego zwolnienia od kosztów, a nie w razie zwolnienia

od opłaty od poszczególnych pism procesowych. Takie stanowisko zajął Sąd

Najwyższy w postanowieniu z dnia 29 czerwca 2006 r., IV CZ 50/06 (nie publ.),

jednakże w innych orzeczeniach przyjął, że opłatę podstawową powinna uiścić

strona także wtedy, gdy uzyskała częściowe zwolnienie od kosztów, w postaci

zwolnienia od opłaty od skargi kasacyjnej (por. postanowienia z dnia 30 maja

2006 r., I CZ 23/06, z dnia 11 lipca 2006 r., I CSK 146/06, z dnia 17 października

2006 r., V CSK 325/06, czy z dnia 7 listopada 2006 r., I CZ 92/06, nie publ.). Innymi

słowy, Sąd Najwyższy opowiedział się w tych orzeczeniach za poglądem, że jeżeli

zwolnienie od kosztów ma charakter częściowy, ale obejmuje całość opłaty od

danego pisma, to pisma podlegają opłacie podstawowej.

Pogląd ten podziela Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejsze

zagadnienie prawne, przyjmując, że częściowe zwolnienie od kosztów w postaci

zwolnienia od opłaty sądowej od apelacji nakłada na stronę obowiązek uiszczenia

od tej apelacji opłaty podstawowej. Stanowisko przeciwne prowadzi w konsekwencji

do tego, że strona, która uzyskała zwolnienie w całości od kosztów, czyli m.in. od

wszystkich opłat sądowych, ponosiłaby opłatę podstawową od każdego pisma

podlegającego opłatom, podczas gdy strona zwolniona od opłaty od konkretnego

pisma (niektórych pism) nie miałaby obowiązku uiszczania od nich opłaty stałej, a

więc byłaby w sytuacji lepszej od korzystającej ze zwolnienia całkowitego, co trudno

zaaprobować.

Jeśli chodzi o kwestię, której dotyczy wprost rozstrzygane zagadnienie

prawne, to należy podnieść, że art. 14 ust. 2 u.k.s.c. stanowi, że opłatę podstawową

pobiera się od pism wnoszonych przez stronę zwolnioną od kosztów sądowych.

Użycie w tym przepisie formy dokonanej („zwolnioną”) świadczy wyraźnie o tym, że

opłatę podstawową ma uiścić strona, która już uzyskała zwolnienie od kosztów, a

nie ta, która się o to zwolnienie dopiero ubiega. Podobnie formą dokonaną

posłużono się w art. 100 ust. 2 u.k.s.c., w którym jest mowa, że obowiązek

uiszczenia opłaty podstawowej obciąża stronę „której sąd przyznał całkowite

zwolnienie od kosztów sądowych”. Za takim rozumieniem tych przepisów

opowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 października 2006 r., III CZP

75/06 (OSNC 2007, nr 6, poz. 86), w której stwierdził, że nie pobiera się opłaty

podstawowej od zarzutów od nakazu zapłaty, w treści których zgłoszono wniosek o

zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tej uchwały stwierdzono, że

obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej powstanie dopiero w razie uwzględnienia

wniosku i przyznania stronie zwolnienia od kosztów. Podobne stanowisko zajęte

zostało w postanowieniach Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2006 r., III

CZ 59/06 oraz z dnia 15 listopada 2006 r., V CZ 83/06). Podzielając ten pogląd,

należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie pozwany, który we wniesionej apelacji

zawarł wniosek o zwolnienie od opłaty apelacyjnej, nie miał obowiązku

antycypującego uiszczenia opłaty podstawowej, ponieważ obowiązek ten powstaje

dopiero po ewentualnym uwzględnieniu jego wniosku.

Dlatego na podstawie art. 390 k.p.c. podjęto uchwałę, jak wyżej.