III CZP 107/07 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 6 grudnia 2007 r., III CZP 107/07

Sporami związanymi z zawarciem umowy, o których mowa w art. 21 1 ust.

2 w zw. z art. 108 ust. 5 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i

prawach pokrewnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 931 ze zm.), są

spory pomiędzy operatorami sieci kablowych a organizacjami zbiorowego

zarządzania prawami autorskimi dotyczące zarówno obowiązku zawarcia

umowy o reemisję utworów w sieciach kablowych, jak i warunków, na jakich

umowa ma być zawarta. W wymienionych sprawach, należących do

kompetencji Komisji Prawa Autorskiego, dopuszczalność drogi sądowej jest

uzależniona od wyczerpania postępowania przed tą Komisją (art. 108 ust. 7

ustawy).

Sędzia SN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Antoni Górski

Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "V." S.A. w G. przeciwko

Stowarzyszeniu Autorów "ZAiKS" w W. o ustalenie i zobowiązanie, po rozpoznaniu

w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 6 grudnia 2007 r. zagadnienia

prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z

dnia 12 kwietnia 2007 r.:

"Czy operator sieci kablowej może domagać się, i w powództwie jakiego

rodzaju, określenia przez Sąd treści (warunków) przyszłej umowy jaką jest

zobowiązany, na podstawie art. 211 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie

autorskim i prawach pokrewnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze

zm.), zawrzeć z organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi?"

odmówił podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wyłoniło się przy

rozpoznawaniu przez Sąd Apelacyjny w Warszawie apelacji od wyroku, którym

oddalone zostało powództwo "V." S.A. w G. przeciwko Stowarzyszeniu Autorów

ZAiKS w W. o ustalenie, że powód nie ma obowiązku zawarcia z pozwanym

umowy, o której mowa w art. 211 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie

autorskim i prawach pokrewnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 931 ze

zm. – dalej: "Pr.aut."), ewentualnie, w razie nieuwzględnienia tego żądania, o

„rozstrzygnięcie sporu związanego z zawarciem przez strony umowy, na podstawie

której powód będzie uprawniony reemitować w sieciach kablowych utwory objęte

zbiorowym zarządzaniem wykonywanym przez pozwanego, nadawane w

programach radiowych i telewizyjnych”, przez zobowiązanie pozwanego do złożenia

oświadczenia o sformułowanej przez powoda treści, obejmującego m.in.

skonkretyzowaną wysokość wynagrodzenia należnego z tytułu udzielonej powodowi

licencji za korzystanie z praw autorskich na polu eksploatacji pod nazwą "reemisja".

Wątpliwości Sądu Apelacyjnego, związane jedynie z żądaniem ewentualnym,

dotyczą sposobu realizacji roszczenia o zawarcie umowy, wynikającego z art. 21 1 w

związku z art. 106 ust. 2 Pr.aut. Według Sądu, od oceny charakteru normy zawartej

w art. 108 ust. 7 w związku z ust. 5 Pr.aut., jako przepisu prawa materialnego albo

przepisu prawa procesowego, zależy stwierdzenie, czy dopuszczalne jest

określenie przez sąd treści umowy, mającej wiązać strony, czy też roszczenie o

zawarcie umowy mogłoby być realizowane tylko na warunkach proponowanych

przez organizacje zbiorowego zarządzania, z możliwością ich określenia w sposób

zindywidualizowany w procesie o zapłatę. Sąd Apelacyjny zauważył, że przy

przyjęciu, iż Komisja Prawa Autorskiego rozstrzyga na podstawie art. 108 ust. 5

Pr.aut. także spory „co do treści umowy mającej związać strony”, również

powództwo wnoszone na podstawie art. 108 ust. 7 przez stronę niezadowoloną z

rozstrzygnięcia Komisji może obejmować żądanie określenia warunków umowy

przez sąd w wyroku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 211 ust. 1 Pr.aut., operatorom sieci kablowych wolno

reemitować w sieciach kablowych utwory nadawane w programach organizacji

radiowych i telewizyjnych wyłącznie na podstawie umowy zawartej z właściwą

organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Przepis ten wprowadza

wymaganie uzyskania licencji umownej na reemisję kablową oraz przymus

zawierania takich umów z organizacją zbiorowego zarządzania. Temu wymaganiu

odpowiada swoisty przymus umowny po stronie organizacji zbiorowego

zarządzania, która – stosownie do art. 106 ust. 2 Pr.aut. – nie może, bez ważnych

powodów, odmówić zgody na korzystanie z utworów lub artystycznych wykonań w

granicach wykonywanego przez siebie zarządu. Przepis ten dotyczy także reemisji

utworów w sieciach kablowych nadawców wtórnych.

Na styku tych praw i obowiązków dochodzi do sporów pomiędzy

korzystającymi lub zamierzającymi korzystać z utworów na polu reemisji kablowej a

organizacjami zbiorowego zarządzania prawami do tych utworów. Spory te mogą

dotyczyć zasady, a więc tego, czy istnieje obowiązek zawarcia umowy z konkretną

(właściwą w rozumieniu art. 211 ust. 1 Pr.aut.) organizacją, lub tego, czy istnieją

ważne powody odmówienia przez taką organizację zgody na korzystanie z utworów

(art. 106 ust. 2 Pr.aut.); te spory dotyczą zatem samego obowiązku zawarcia

umowy. Z inną kategorią sporów mamy do czynienia, gdy operator sieci kablowej i

organizacja zbiorowego zarządzania wyrażają gotowość wywiązania się z

przymusu umownego, ciążącego na każdym z tych podmiotów na odrębnej

podstawie, lecz nie mogą porozumieć się co do warunków umowy, w szczególności

co do wysokości i sposobu obliczania wynagrodzenia z tytułu korzystania z utworów

w formie reemisji kablowej. Ta właśnie kategoria sporów, dotyczących konkretnych

warunków przyszłej umowy, ma zasadnicze znaczenie w praktyce obrotu prawami

autorskimi. Sprzyja temu brak zatwierdzonych przez Komisję Prawa Autorskiego

tabel wynagrodzeń, powodujący brak wiążącej, w zakresie określonym przez art.

109 Pr.aut., podstawy ustalania wysokości wynagrodzenia. Taki stan rzeczy

występował w sprawie niniejszej; co więcej, po utracie z dniem 1 września 2006 r.

mocy obowiązującej art. 108 ust. 3 – na podstawie wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 24 stycznia 2006 r., SK 40/04 (OTK-A Zb.Urz. 2006, nr 1,

poz. 5) – wobec nieuchwalenia dotychczas jego odpowiednika, nie istnieje obecnie

ustawowo regulowany system zatwierdzania tabel wynagrodzeń przez Komisję

Prawa Autorskiego.

Co do drugiej ze wskazanych kategorii sporów, powstałych wskutek trudności

z uzgodnieniem warunków umów licencyjnych, wystąpiła rozbieżność poglądów,

czy można je zakwalifikować jako „spory związane z zawarciem umowy”, o których

mowa w art. 211 ust. 2 i art. 108 ust. 5 Pr.aut.

Od sposobu rozstrzygnięcia tej kwestii zależy określenie granic kompetencji

Komisji Prawa Autorskiego, przewidzianych w art. 108 ust. 5. W razie uznania, że

spory o określenie konkretnych warunków umowy licencyjnej pozostają poza

zakresem pojęcia sporów związanych z zawarciem umowy, którym posługują się

wymienione przepisy, nie występuje problem relacji pomiędzy postępowaniem

przed Komisją a postępowaniem sądowym, związany m.in. z kwestią tzw. czasowej

(przejściowej) niedopuszczalności drogi sądowej, dostrzeganą na tle powiązania

ust. 5 i 7 art. 108 Pr.aut. W przeciwnym wypadku konieczne staje się przesądzenie,

czy spór musi być poddany postępowaniu przed Komisją Prawa Autorskiego (art.

211 ust. 2), której rozstrzygnięcie otwiera stronie z niego niezadowolonej drogę

sądową (art. 108 ust. 7), czy też wyczerpanie postępowania przed Komisją jest

fakultatywne.

Pojęcie „sporu związanego z zawarciem umowy” o reemisję było w

orzecznictwie Sądu Najwyższego wykładane niejednolicie. W postanowieniu z dnia

24 sierpnia 2005 r., II CK 41/05 (OSNC 2006, nr 7-8, poz. 126) oraz nawiązujących

do niego wyrokach z dnia 3 marca 2006 r., II CSK 59/05 (nie publ.) i z dnia 14

marca 2006 r., III CSK 143/05 (OSNC 2006, nr 12, poz. 206) Sąd Najwyższy

stwierdził, że pojęcie to należy wykładać ściśle, obejmując nim sytuacje, w których

istnieje spór co do obowiązku zawarcia umowy, za wątpliwe uznał natomiast, czy

dotyczy to także sporów związanych z samą treścią przyszłej umowy. Orzeczenia te

zapadły w sprawach, w których Stowarzyszenie Autorów „ZAiKS” żądało

odszkodowania lub wynagrodzenia z tytułu bezumownej reemisji utworów, a więc

takich, które nie były objęte kompetencją Komisji Prawa Autorskiego, a wskazana

kwestia miała charakter uboczny w stosunku do zasadniczego przedmiotu osądu i

nie była poddana głębszej analizie. Odmienne stanowisko Sąd Najwyższy zajął w

wyroku z dnia 3 stycznia 2007 r., IV CSK 303/06 (nie publ.), w którym stwierdził, że

zakresem kognicji Komisji Prawa Autorskiego objęte są również spory dotyczące

warunków umowy pomiędzy operatorem sieci kablowej a organizacją zbiorowego

zarządzania. Pogląd wyrażony w tym wyroku dominuje także wyraźnie w

piśmiennictwie.

W ocenie Sądu Najwyższego w obecnym składzie, użyte w art. 21 1 ust. 2 i art.

108 ust. 5 Pr.aut. pojęcie „sporów związanych z zawarciem umowy”, obejmuje

zarówno spory co do obowiązku zawarcia umowy, jak i spory dotyczące warunków,

na jakich umowa ma zostać zawarta. W związku z tym, że sam obowiązek zawarcia

umowy o reemisję wynika wprost z ustawy, pierwsza kategoria obejmuje jedynie

spory co do obowiązku zawarcia umowy z konkretną (właściwą w rozumieniu art.

211 ust. 2) organizacją oraz spory związane z odmową kontraktowania przez

organizację zbiorowego zarządzania, powołującą się na ważne powody tej odmowy

(art. 106 ust. 2).

Zasadnicze znaczenie praktyczne, zwłaszcza w sytuacji, w której nie ma

zatwierdzonych tabel wynagrodzeń, mają spory o warunki przyszłej umowy,

najczęściej – o sposób obliczania i wysokość wynagrodzenia.

Przede wszystkim, za przyjętym rozumieniem analizowanego pojęcia wyraźnie

przemawia brzmienie przepisu, które nie uzasadnia zastosowania go tylko do

sporów o to, czy istnieje obowiązek zawarcia umowy. Jeżeli strony – nie

kwestionując samego obowiązku zawarcia umowy o reemisję, a więc gotowe ją

zawrzeć – nie mogą uzgodnić warunków, to także pozostają w sporze „związanym z

zawarciem umowy”. Ponadto należy zauważyć, że gdy kwestia dotyczy zawarcia

umowy, konieczne jest uwzględnienie obu jej elementów – podmiotowego i

przedmiotowego; oznacza to, że oba te elementy wchodzą w zakres pojęcia sporu

związanego z zawarciem umowy, jako obejmującego zarówno spór co do

podmiotów, jak i co do przedmiotu, treści umowy.

Wynik wykładni językowej prowadzi do rezultatu, który odpowiada także

funkcji omawianych przepisów. Udział Komisji Prawa Autorskiego w rozwiązywaniu

problemów negocjacyjnych, dotyczących wynagrodzenia z tytułu reemisji, a w

przypadku niepowodzenia negocjacji – w rozstrzyganiu o właściwych warunkach

reemisji, odpowiada jednemu z zasadniczych celów, które Komisja – jako

wyspecjalizowany organ – ma do spełnienia w prawidłowym i stabilizującym

kształtowaniu praktyki w dziedzinie obrotu prawami autorskimi.

Na istotny aspekt zagadnienia zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z dnia

3 stycznia 2007 r., IV CSK 303/06, wskazując, że taka wykładnia art. 108 ust. 5

Pr.aut. uwzględnia brzmienie i cel dyrektywy Rady Wspólnot Europejskich nr 93/83

z dnia 27 września 1993 r. w sprawie koordynacji niektórych zasad dotyczących

prawa autorskiego oraz praw pokrewnych stosowanych w odniesieniu do przekazu

satelitarnego oraz retransmisji drogą kablową (Dz.U. UE.L. 1993 r. Nr 248, s. 15 ze

zm.). Celem dyrektywy jest stworzenie regulacji ułatwiających rozwiązywanie

sporów w trakcie negocjacji, w tym dotyczących wysokości wynagrodzenia, przy

czym w świetle postanowień dyrektywy nie ma podstaw do różnicowania zakresu

spraw powierzonych mediatorom i tych, które powierzono organom właściwym do

rozstrzygania sporów. Zarówno zatem brzmienie art. 108 ust. 5 Pr.aut., jak i jego

cel, uzasadniają stwierdzenie, że sporami związanymi z zawarciem umowy o

reemisję, o których mowa w art. 211 ust. 2, są spory co do obowiązku zawarcia

umowy pomiędzy konkretnymi podmiotami oraz spory dotyczące warunków (w tym

wysokości wynagrodzenia), na jakich umowa ma być zawarta.

Takie określenie zakresu powierzenia Komisji Prawa Autorskiego

rozstrzygania sporów pomiędzy operatorami kablowymi a organizacjami

zbiorowego zarządzania prawami autorskimi wymaga oceny skutków, jakie

wynikają z art. 108 ust. 5 i 7 Pr.aut. w zakresie dopuszczalności drogi sądowej, a

ściśle – czasowej (przejściowej) jej niedopuszczalności dla rozstrzygania sporów

związanych z zawieraniem umów o reemisję kablową.

Droga sądowa przed sądem powszechnym jest generalnie otwarta dla spraw

cywilnych, z wyłączeniem tylko tych, które należą do właściwości sądów

szczególnych (art. 2 § 1 k.p.c.) albo zostały przez przepisy szczególne przekazane

do właściwości innych organów (art. 2 § 3 k.p.c.). Niedopuszczalność drogi sądowej

może mieć charakter bezwzględny, lecz ta jej postać nie występuje w sprawie

niniejszej. W niektórych przypadkach sądowe postępowanie w sprawach cywilnych

jest na podstawie przepisów szczególnych poprzedzane innymi postępowaniami,

określanymi jako przedsądowe (prejurysdykcyjne).

Niedopuszczalność drogi sądowej może przybrać postać tzw.

niedopuszczalności względnej, polegającej na tym, że dana sprawa cywilna w

znaczeniu materialnym może być według wyboru zainteresowanego załatwiona

zarówno przez sąd powszechny, jak i przez inny organ (strona dochodząca ochrony

prawnej ma możliwość skorzystania z postępowania przed innym niż sąd organem).

W tych wypadkach postępowanie przedsądowe nie jest obowiązkowe, a droga

sądowa jest otwarta bezwarunkowo. Taka postać niedopuszczalności drogi sądowej

należy do rzadkości i wynika wyraźnie z przepisu (por. art. 242 k.p. w związku z art.

459 k.p.c. co do roszczeń ze stosunku pracy).

Niedopuszczalność drogi sądowej może mieć także postać

niedopuszczalności czasowej, polegającej na tym, że strona ma obowiązek

wykorzystania postępowania przed innym organem, a jego wyczerpanie stanowi

przesłankę dopuszczalności drogi sądowej. Skutkiem wniesienia sprawy

bezpośrednio do sądu jest w takich wypadkach odrzucenie pozwu lub wniosku.

Formy i tryby postępowań prejurysdykcyjnych są bardzo zróżnicowane i obejmują

m.in. postępowanie administracyjne, reklamacyjne, ugodowe,

wewnątrzspółdzielcze. Warunki otwarcia drogi sądowej są formułowane w sposób

niejednorodny i nie ma uniwersalnej formuły, w której wyrażałoby się wprowadzenie

w sprawie cywilnej przejściowej niedopuszczalności drogi sądowej.

W licznej i zróżnicowanej grupie takich spraw można wyodrębnić sprawy, w

których ustawa wymaga nie tylko uprzedniego wdrożenia innego postępowania, ale

wymaga ponadto, aby w tym postępowaniu została wydana decyzja lub orzeczenie,

z którym strona nie zgadza się i z tej przyczyny występuje na drogę sądową.

Typowym przykładem takiego rozwiązania jest art. 160 § 5 k.p.a., przewidujący, że

strona niezadowolona z przyznanego jej przez organ administracji odszkodowania

może w terminie 30 dni od doręczenia jej decyzji w tej sprawie wnieść powództwo

do sądu powszechnego; nie budzi wątpliwości w jednolitym i utrwalonym w tym

zakresie orzecznictwie, że jest to klasyczny przypadek czasowej (przejściowej)

niedopuszczalności drogi sądowej, ze skutkiem w postaci odrzucenia pozwu w

wypadku niespełnienia określonych w przepisie warunków.

Łatwo dostrzec, że formuła zastosowana w art. 160 § 5 k.p.a. ściśle

odpowiada brzmieniu art. 108 ust. 7 Pr.aut., który stanowi, że strona niezadowolona

z rozstrzygnięcia Komisji, o którym mowa w ust. 5, może w terminie 14 dni od dnia

doręczenia rozstrzygnięcia wnieść powództwo do właściwego sądu okręgowego.

Występuje tu również ścisłe powiązanie pomiędzy uprzednim rozstrzygnięciem

sporu przez właściwy organ a przyznaniem stronie z niego niezadowolonej

uprawnienia do wniesienia – także w ściśle określonym terminie – powództwa do

sądu. Takie ujęcie przepisu wyraźnie wskazuje na uzależnienie otwarcia drogi

sądowej od uprzedniego wyczerpania postępowania przed Komisją Prawa

Autorskiego. Za tezą tą przemawia powierzenie Komisji kompetencji władczej, a nie

tylko mediacyjnej, co znalazło wyraz w stanowczym stwierdzeniu, że Komisja ta

„rozstrzyga” spory (art. 108 ust. 5).

W kontekście art. 2 § 3 k.p.c. istotny jest także charakter Komisji Prawa

Autorskiego. Należy zgodzić się z poglądem Trybunału Konstytucyjnego,

wyrażonym w wyroku z dnia 24 stycznia 2006 r., SK 40/04, że Komisja Prawa

Autorskiego jest organem władzy działającym tak jak organ administracji publicznej,

uprawnionym do władczego rozstrzygania w zakresie przyznanych jej kompetencji.

Oznacza to, że jest ona organem, na rzecz którego może nastąpić przejściowe

powierzenie właściwości do rozpoznania ustawowo określonych spraw cywilnych

(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 1995 r., III CZP 167/94, OSNC

1995, nr 4, poz. 63).

Stanowisko, że w sprawach wymienionych w art. 108 ust. 5 Pr.aut.,

należących do kompetencji Komisji Prawa Autorskiego, dopuszczalność drogi

sądowej jest uzależniona od wyczerpania postępowania przed tą Komisją, było

przyjęte w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienia z dnia 24 sierpnia

2005 r., II CK 41/05, i II CK 42/05, oraz wyroki z dnia 3 marca 2006 r., II CSK 59/05

i z dnia 14 marca 2006 r., III CSK 143/05). Także w literaturze wyraźnie dominuje

pogląd, że uregulowane w art. 108 Pr.aut. postępowanie przed Komisją,

obejmujące rozstrzyganie sporów o zawarcie umowy, o której mowa w art. 211

Pr.aut., jest obowiązkowym trybem postępowania uprzedniego w stosunku do

postępowania cywilnego.

Odmienny pogląd został wyrażony w wyroku z dnia 3 stycznia 2007 r., IV CSK

303/06, w którym Sąd Najwyższy uznał, że przejściowa niedopuszczalność drogi

sądowej powstaje tylko wtedy, gdy strony (lub jedna z nich) wystąpiły o

rozstrzygnięcie sporu do Komisji. Takie stanowisko oznacza w istocie przyjęcie

niedopuszczalności względnej przemiennej, a więc uzależnionej od wyboru strony,

nie zaś niedopuszczalności czasowej w przytoczonym jej rozumieniu. Pogląd taki

nie znajduje jednak oparcia w ustawie, gdyż z analizowanych przepisów nie wynika

wprost ani pośrednio, możliwość odstąpienia od określonego w nich porządku

postępowania i pozostawienia decyzji (wyboru) stronie. Pogląd taki nie daje się też

pogodzić ze stanowczym brzmieniem art. 108 ust. 5 Pr.aut., zgodnie z którym

Komisja rozstrzyga spory oraz art. 108 ust. 7, który uprawnienie do wniesienia

powództwa przyznaje stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia Komisji i to w ściśle

określonym terminie.

Z obowiązujących przepisów wynika więc, że w sprawach, których

przedmiotem jest spór związany z zawarciem umowy o reemisję (w tym – z

określeniem wysokości wynagrodzenia z tytułu reemisji), o której mowa w art. 21 1

ust. 1 Pr.aut., droga sądowa jest czasowo niedopuszczalna, a wyczerpanie drogi

postępowania przedsądowego przed Komisją Prawa Autorskiego jest

obligatoryjne. (...)

Wynik wykładni językowej pozostaje w zgodzie z wykładnią celowościową.

Specyfika formy eksploatacji utworów, jaką jest reemisja kablowa, wymaga

szczególnej znajomości praktyki tego rynku, dlatego pożądane jest istnienie

mechanizmu ułatwiającego rozwiązywanie konfliktów pomiędzy stronami

negocjującymi konkretne warunki umowy o reemisję kablową, a także mechanizmu

rozstrzygania tych sporów przez wyspecjalizowany organ. Organem takim jest

Komisja Prawa Autorskiego i dopiero wtedy, gdy nie dojdzie przed nią do

rozstrzygnięcia zaaprobowanego przez obie strony, spór zostanie ostatecznie

rozstrzygnięty przez sąd.

Taki tok postępowania, przewidziany w licznych przepisach szczególnych

wprowadzających obligatoryjne postępowania prejurysdykcyjne, nie usprawiedliwia

obaw o ograniczenie prawa strony w dostępie do sądu. Powoduje on jedynie

przesunięcie w czasie momentu, w którym strona może wystąpić na drogę sądową.

Tak, jak w innych wypadkach przejściowej niedopuszczalności drogi sądowej, nie

chodzi tu o cele obce procesowi, lecz jest podyktowane względami praktycznymi,

przy czym w niektórych wypadkach może w ogóle nie dojść do procesu sądowego.

W postępowaniu przed Komisją obowiązuje ograniczony rygoryzm procesowy ze

względu na odpowiednie zastosowanie przepisów o postępowaniu polubownym

(art. 108 ust. 6 Pr.aut. oraz art. 1183-1193 k.p.c.). Z drugiej strony, ewentualne

błędy rozstrzygnięcia przedsądowego mogą być usunięte przez sąd, który ex novo

osądzi spór. Taki porządek postępowania nie jest sprzeczny z dyrektywą Rady

Wspólnot Europejskich nr 93/83, niezależnie od zastrzeżeń co do prawidłowości jej

implementacji, także w zakresie niedopracowanego modelu negocjacji i Komisji

Prawa Autorskiego.

Stwierdzenie obowiązku wyczerpania postępowania przed Komisją Prawa

Autorskiego jako koniecznej przesłanki otwarcia drogi sądowej wymaga

wyjaśnienia, kiedy to wyczerpanie następuje.

Celem postępowania przed Komisją, gdy nie dojdzie do ugodowego

załatwienia sporu i uzgodnienia warunków umowy, jest rozstrzygnięcie sporu (art.

211 ust. 2 i art. 108 ust. 5 i 7 Pr.aut.). Stosownie do § 9 ust. 1 rozporządzenia

Ministra Kultury i Sztuki z dnia 22 grudnia 1994 r. w sprawie szczegółowych zasad i

trybu działania Komisji Prawa Autorskiego, wynagradzania jej członków, wysokości

opłat za postępowanie przed tą Komisją oraz zasad ich wnoszenia (Dz.U. Nr 138,

poz. 736 ze zm.), rozstrzygnięcie to ma formę postanowienia, które powinno

zawierać datę wydania, skład zespołu orzekającego, oznaczenie stron i przedmiotu

rozstrzygnięcia, treść rozstrzygnięcia oraz jego uzasadnienie. Rozstrzygnięcie, o

którym mowa w art. 108 ust. 7, jest rozstrzygnięciem merytorycznym, co do istoty

sporu (obowiązku zawarcia umowy lub warunków, na jakich umowa ma być

zawarta).

Rozstrzygnięciem sporu nie jest natomiast pozostawienie wniosku bez biegu

lub jego zwrot ze względu na niewniesienie opłat lub zaliczki na poczet kosztów

postępowania (§ 7 i 8 rozporządzenia z dnia 22 grudnia 1994 r.). Przeciwnie, jest to

stan, w którym do rozstrzygnięcia nie doszło z przyczyn leżących po stronie

wnoszącego sprawę. W takiej sytuacji nie ma zresztą przeszkód do ponownego

wystąpienia do Komisji w celu uzyskania postanowienia rozstrzygającego spór

merytorycznie.

Treść powołanych przepisów i znaczenie użytego w nich (art. 21 1 ust. 2 oraz

art. 108 ust. 5 i 7 Pr.aut.) wyrazu „rozstrzygnięcie” oraz cele działania Komisji nie

pozwalają na zakwalifikowanie zwrotu wniosku lub pozostawienia go bez biegu z

przyczyn, które można określić jako formalne, jako zdarzeń prawnych otwierających

drogę sądową. Należy też podkreślić, że odmienny pogląd prowadziłby do

zniweczenia sensu całej instytucji, gdyż strona mogłaby pozorować wyczerpanie

postępowania przedsądowego, składając wniosek i następnie nie uiszczając

wymaganych opłat.

Ramy niniejszego postępowania nie wymagają, a nawet nie pozwalają na

rozważanie innych, niedających się wykluczyć sytuacji, w których pomimo podjęcia

przez uprawnionego wymaganych czynności nie dochodzi do rozstrzygnięcia, co

pozbawia go realnej możliwości wystąpienia z powództwem. Stan dający się

obiektywnie w określonych okolicznościach zakwalifikować jako zagrażający prawu

strony dostępu do sądu wymagałby poszukiwania właściwych rozwiązań (np. w tzw.

fikcji decyzji odmownej). W sprawie niniejszej jednak stan taki nie wystąpił, gdyż

doszło do zwrócenia przez Komisję Prawa Autorskiego wniosku powoda ze

względu na nieuiszczenie przezeń wymaganej zaliczki. Sąd pierwszej instancji

ocenił tę sytuację jako uzasadniającą odrzucenie pozwu z powodu czasowej

niedopuszczalności sądowej, jednak Sąd Apelacyjny w Warszawie stanowisko to

zakwestionował i postanowienie o odrzuceniu pozwu uchylił.

Z tych względów Sąd Najwyższy uznał, że w niniejszej sprawie nie doszło do

obligatoryjnego wyczerpania postępowania przed Komisją Prawa Autorskiego, nie

nastąpiło zatem otwarcie drogi sądowej do wystąpienia z powództwem o

rozstrzygnięcie pomiędzy stronami sporu związanego z zawarciem umowy o

reemisję.

Oznacza to, że zagadnienie prawne zostało przedstawione do rozstrzygnięcia

w sprawie, w której występuje negatywna przesłanka procesowa, co stoi na

przeszkodzie podjęciu uchwały przez Sąd Najwyższy (por. uchwała składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 października 1951 r., C 427/51, OSN 1953,

nr 1, poz. 1). Uzasadniało to odmowę podjęcia uchwały, na podstawie art. 61 § 1

ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052).