III CZP 10/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 10/13

POSTANOWIENIE

Dnia 18 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Anna Kozłowska

w sprawie z wniosku Gminy Ł.

przy uczestnictwie G. K., G. Z., Getin Noble Banku S.A. w W. i Zakładu

Energetyczno-Budowlanego E.-I.-B. G. H. S.

o zezwolenie na złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 18 kwietnia 2013 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w Ł.

postanowieniem z dnia 10 grudnia 2012 r.,

"Czy zasada rozpoznawania spraw o zezwolenie na złożenie

przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego na posiedzeniu

niejawnym, określona przepisem art. 514 § 1 k.p.c. - ma

zastosowanie poprzez przepis art. 391 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

także do postępowania apelacyjnego?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 23 marca 2012 r. Sąd Rejonowy w Ł. zezwolił na

złożenie bliżej określonej kwoty do depozytu sądowego. Przy rozpoznawaniu

sprawy na skutek apelacji uczestnika - Getin Noble Banku S.A. w W. - Sąd

Okręgowy w Ł. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone

na wstępie zagadnienie prawne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 390 § 1 zd. 1 k.p.c., jeżeli przy rozpoznawaniu apelacji

powstanie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, sąd może

przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, odraczając

rozpoznanie sprawy. Zawarte w tym przepisie wymagania, którym powinno

odpowiadać

zagadnienie

prawne

zostały

dookreślone

w

judykaturze.

Przede wszystkim musi budzić ono poważne wątpliwości, bowiem zwykłe

wątpliwości sąd drugiej instancji obowiązany jest rozwiązywać we własnym

zakresie (por. np. postanowienie SN z dnia 12 października 2005 r., III CZP 68/05,

nie

publ.).

Przedstawienie

zagadnienia

prawnego

jest

niedopuszczalne,

gdy stanowisko sądu drugiej instancji jest pozbawione poważnych wątpliwości,

a sądowi w istocie nie chodzi o jego wyjaśnienie, lecz o nadanie legitymacji

zaprezentowanemu poglądowi (por. postanowienie SN z dnia 13 czerwca 2006 r.,

II UZP 6/06, nie publ.).

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 stycznia 2012 r. (OSNC 2012, nr 7-8,

poz. 82) przyjął, że sprawa o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu

sądowego podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, chyba że sąd

postanowi inaczej. Wskazał, że z art. 514 k.p.c. wynika zasada rozpoznawania

spraw w postępowaniu nieprocesowym na posiedzeniu niejawnym. Rozpoznanie

sprawy na rozprawie zależy zaś od postanowienia sądu lub wyraźnego przepisu

ustawy. Wątpliwość Sądu Okręgowego odnosi się do tego, czy za taki szczególny

przepis może być uznany art. 375 k.p.c., który przewiduje w procesie obowiązek

rozpoznania apelacji na rozprawie.

W ostatnich czasach problematyka forum właściwego dla rozpoznania

apelacji w postępowaniu nieprocesowym została podjęta w powołanej przez Sąd

Okręgowy uchwale z dnia 27 lutego 2002 r., III CZP 3/02 (OSNC 2002, nr 12,

poz. 145.), w której Sąd Najwyższy przesądził, że art. 6261 § 1 k.p.c. ma

zastosowanie także w postępowaniu apelacyjnym. Wbrew sugestiom Sądu

Okręgowego w uchwale tej Sąd Najwyższy nie zajął się jedynie analizą art. 626 1

§ 1 k.p.c. ale wprost wyjaśnieniem szerszego zagadnienia dotyczącego stosowania

art. 514 § 1 k.p.c. przed sądem drugiej instancji. Opowiadając się za stosowaniem

reguły z art. 514 §1 k.p.c. w postępowaniu apelacyjnym Sąd Najwyższy wyszedł

w swoich rozważaniach od odrębności postępowania nieprocesowego względem

procesu, która została utrzymana mimo scalenia w jednym akcie prawnym obu

trybów postępowania. Według Sądu Najwyższego znalazło to wyraz nie tylko we

wprowadzeniu do kodeksu przepisów ogólnych o postępowaniu nieprocesowym

(art. 506-525 k.p.c.), ale także w ustanowieniu zasady, że przepisy o procesie

stosuje się do postępowania nieprocesowego tylko wówczas, gdy przepisy

regulujące to postępowanie nie stanowią inaczej (art. 13 § 2 k.p.c.). Przepisy

kodeksu postępowania cywilnego normujące tryb postępowania nieprocesowego

zachowują

w

stosunku

do

procesu

autonomię

oraz

znaczny

stopień

samodzielności. Sąd Najwyższy wskazał na odmienną systematykę przepisów

o postępowaniu nieprocesowym stwierdzając, że zarówno wśród przepisów

ogólnych o postępowaniu nieprocesowym, jak i wśród przepisów regulujących

postępowanie w poszczególnych rodzajach spraw, ustawodawca nie wyodrębnił,

jak to ma miejsce w procesie, przepisów odnoszących się do postępowania przed

sądem drugiej instancji, a znajdują się tam jedynie poszczególne przepisy

regulujące to postępowanie (art. 518, 519, 5191 k.p.c.). W tej sytuacji, jeżeli z treści,

funkcji i celu przepisu nic innego nie wynika, przyjmować trzeba jako regułę,

że dotyczy on całego postępowania w sprawie, w każdej instancji. Tymczasem

według Sądu Najwyższego z brzmienia art. 514 § 1 (ani art. 626 1 k.p.c.) nie wynika,

aby był on ograniczony jedynie do postępowania przed sądem pierwszej instancji.

Nie ulega wątpliwości, że jeżeli istnieją argumenty skłaniające ustawodawcę do

rezygnacji z obowiązkowej rozprawy przed sądem pierwszej instancji, to nie tracą

one aktualności ani znaczenia w postępowaniu odwoławczym. W tym zakresie Sąd

Najwyższy odwołał się do specyfiki postępowania wieczystoksięgowego, w którym

kognicja sądu jest niezwykle ograniczona. Co więcej, podjął wprost polemikę

z argumentacją uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 1966 r., III CZP

47/66 (OSNC 1967, nr 1, poz. 7), w której uznano, że rewizje od postanowień

państwowych biur notarialnych w sprawach objętych ustawą z dnia 16 listopada

1964 r. o przekazaniu państwowym biurom notarialnym prowadzenia ksiąg

wieczystych (Dz. U. Nr 41, poz. 278) rozpoznaje sąd wojewódzki na rozprawie

z wyjątkiem wypadków wymienionych w art. 375 i 376 k.p.c. Podniósł, że obecnie

nie ma już potrzeby „mocniejszej” kontroli sądowej nad państwowymi biurami

notarialnymi w związku z ich likwidacją i powierzeniem rozpoznawania tych spraw

sądom powszechnym. Ponadto, że

przy podejmowaniu tej uchwały doszło

do zbyt jednostronnej oceny skutków, jakie wyniknęły z połączenia postępowania

nieprocesowego i procesu w jednym akcie prawnym. Poza tym unaocznił

wątpliwości i rozbieżności, które budziła w doktrynie. W konkluzji uznał,

iż art. 514 k.p.c. nie jest odpowiednikiem art. 148 § 1 k.p.c., lecz przepisem

w stosunku do niego szczególnym. Pogląd wyrażony w tej

uchwale został

zaaprobowany w późniejszym orzecznictwie (por. postanowienia SN w sprawach

wieczystoksięgowych z dnia: 13 stycznia 2004 r., V CK 165/03, nie publ., 3 marca

2004 r., III CK 331/02, nie publ., 3 sierpnia 2004 r., II CK 448/03, nie publ., 9 marca

2007 r., V CSK 467/06, nie publ.).

Wskazana linia orzecznicza uległa dalszemu rozwojowi w powołanej

uchwale w sprawie III CZP 83/11, w której Sąd Najwyższy ponownie podkreślił,

że zawarte w art. 514 § 1 k.p.c. unormowanie ma charakter autonomiczny,

samodzielny i kompletny, w związku z czym nie ma uzasadnienia sięganie - przez

art. 13 § 2 - do art. 148 k.p.c. celem oceny na jakim forum następuje rozpoznanie

sprawy w postępowaniu nieprocesowym. W doktrynie akceptując przyjęte

stanowisko zauważono, że rezultatem praktycznym tej uchwały jest stosowanie jej

także w postępowaniu apelacyjnym.

W świetle powyższego niepodobna uznać, że przedstawione przez Sąd

Okręgowy zagadnienie prawne budzi wątpliwości w rozumieniu art. 390 § 1 zd. 1

k.p.c., gdyż wskazana wątpliwość została już przesądzona w orzecznictwie

zapoczątkowanym uchwałą w sprawie III CZP 3/02. Co prawda uchwała ta została

wydana na gruncie przepisów o postępowaniu wieczystoksięgowym, to jednak,

jak wskazywano, linia argumentacyjna Sądu Najwyższego w zasadzie głównie

była skupiona

na wyjaśnieniu

generalnej zasady zakresu

obowiązywania

art. 514 § 1 k.p.c. w postępowaniu drugoinstancyjnym. Charakter postępowania

wieczystoksięgowego był powołany w uzasadnieniu Sądu Najwyższego jedynie

uzupełniająco. Gdyby chcieć jednak dodatkowo wskazać na argumenty związane

z rodzajem postępowania to niewątpliwie podobne argumenty przemawiałby

za przyjęciem posiedzenia niejawnego jako zasadniczego forum rozstrzygnięcia

w sprawy w postępowaniu o zezwolenie na złożenie świadczenia do depozytu

sądowego. Zgodnie bowiem z art. 6931 k.p.c. w postępowaniu tym sąd nie bada

prawdziwości twierdzeń zawartych we wniosku, ograniczając się do oceny,

czy według przytoczonych okoliczności złożenie do depozytu jest prawnie

uzasadnione. Kognicja sądu jest więc niezwykle ograniczona. Można by się wręcz

pokusić

o ocenę,

że

jest

ona

bardziej

zawężona

niż

w

postępowaniu

wieczystoksięgowym, gdzie wynika z ograniczenia dopuszczalnych środków

dowodowych.

Z tych względów, na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. w zw. z art. 61 § 1 ustawy

z dnia 23 listopada 2002 r., o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052

ze zm.) orzeczono, jak w postanowieniu.