III CZP 1/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 1/06

POSTANOWIENIE

Dnia 10 lutego 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

SSN Grzegorz Misiurek

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej w G.

przeciwko Gminie Miasta G.

o ustalenie,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 10 lutego 2006 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w T.

postanowieniem z dnia 21 grudnia 2005 r.,

"Czy wysokość opłaty rocznej zaktualizowanej na podstawie

art. 77 ust.1 w związku z art. 72 ust. 3 pkt 4 ustawy za dnia

21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst: Dz.

U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603) podlega zwiększeniu o podatek VAT

przewidziany w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r.

o podatku od towarów

i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.)"?

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w T. rozpatrując apelację pozwanej - Gminy Miasta G. od

wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia 22 września 2005 r., w którym ustalono

opłatę roczną jaką powódka - Spółdzielnia Mieszkaniowa w G. powinna płacić

Gminie tytułem opłaty rocznej za oddane Spółdzielni nieruchomości w wieczyste

użytkowanie, powziął istotne wątpliwości i w trybie art. 390 § 1 k.p.c. przedstawił

Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne sformułowane w

sentencji swojego postanowienia z dnia 21 grudnia 2005 r. Zagadnienie to powstało

na tle następującego stanu faktycznego.

Pismami z dnia 28 grudnia 2004 r. i 29 grudnia 2004 r. Prezydent Miasta

G. dokonał aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntu

przez Spółdzielnię Mieszkaniową w G., doliczając do tej opłaty podatek VAT.

Rozpoznający sprawę

Sąd

Rejonowy przychylił się

do

stanowiska

wyrażonego w doktrynie, a także przez organy podatkowe oraz Ministerstwo

Finansów. Zgodnie z tym stanowiskiem przyjmuje się, że jeżeli w umowie o oddanie

gruntu w wieczyste użytkowanie zawartej przed 1 maja 2004 r. strony nie wskazały

wyraźnie, że opłata jest kwotą netto i nie zawiera podatku VAT, to należna opłata

roczna jest kwotą brutto, a zatem już w sobie zawiera kwotę podatku VAT.

Opierając się na takich założeniach, Sąd I instancji ustalił opłaty roczne jakie

powodowa Spółdzielnia powinna płacić Gminie w wysokości przewidzianej w art. 72

ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

(Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603) bez doliczenia podatku VAT.

W apelacji pozwana gmina zarzuciła naruszenie przez Sąd I instancji art.

67, 72, 77 i 78 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami,

poprzez ustalenie, że wysokość zaktualizowanej opłaty rocznej za użytkowanie

wieczyste została zawyżona o 18,03 % w stosunku do ustalone przez pozwaną.

Ponadto pozwana wskazała, iż doszło do naruszenie przepisów Pierwszej

Dyrektywy Rady Unii Europejskiej Nr 67/227/EWG z dnia 11 kwietnia 1967 r.

„w sprawie harmonizacji przepisów prawnych państw członkowskich w zakresie

podatku obrotowego” oraz przepisów Szóstej Dyrektywy Rady Unii Europejskiej Nr

77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. „w sprawie harmonizacji przepisów prawnych

państw członkowskich w zakresie podatku obrotowego - wspólny system podatku

od towarów i usług, jednolita podstawa opodatkowania", poprzez przyjęcie, że

podatek VAT nie obciąża użytkownika wieczystego i jest traktowany jako usługa.

Jednocześnie w apelacji zarzucono naruszenie przepisów art. 1 i 2 k.p.c. poprzez

rozstrzyganie o sposobie naliczania podatku VAT.

Sąd Okręgowy rozpoznając apelację powziął poważne, jego zdaniem,

wątpliwości

co

przedstawionego

do

w

sposobu

treści

rozstrzygnięcia

pytania

prawnego

zagadnienia

sformułowanego

prawnego,

w

swoim

postanowieniu.

Zdaniem Sądu Okręgowego

stanowisko Sądu Rejonowego zgodnie

z którym wysokość opłaty rocznej za wieczyste użytkowanie gruntów, ustalona na

podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, została tak

skalkulowana, że zawiera w sobie podatek VAT i stanowi cenę w rozumieniu

przepisu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach (Dz.U. Nr 97, poz.

1050, ze zm.) jest przekonywujące.

Sąd Okręgowy podkreślił dodatkowo, że ustawa z dnia 11 marca 2004 r.

o podatku od towarów i usług nie zawiera żadnego przepisu, przewidującego

doliczenie podatku VAT do opłat rocznych za wieczyste użytkowanie. Zgodnie z art.

5 ust. 1 pkt 1 powyższej ustawy, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług

podlega odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium

kraju. Przez dostawę towarów rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania

towarami, w tym także wydanie towarów na podstawie umowy dzierżawy, najmu,

leasingu lub innej umowy o podobnym charakterze zawartej na czas określony

(art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy). W przepisie tym nie została jednak wymieniona

expressis verbis umowa o oddanie gruntu w wieczyste użytkowanie, chociaż

podobnie jak najem i dzierżawa występuje ona często w obrocie.

Ponadto Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że Gmina w swojej apelacji nie

zarzuca naruszenia przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, a jedynie

wskazuje że rozstrzygniecie Sądu Rejonowego jest sprzeczne z dyrektywami Unii

Europejskiej. Nie znalazł także podstaw do uwzględnienia podniesionego w apelacji

zarzutu naruszenia art. 1 i 2 k.p.c., skoro rozpoznawana sprawa dotyczy wysokości

opłaty z tytułu użytkowania wieczystego ustalonej w umowie o ustanowienie tego

prawa, która ma niewątpliwie charakter cywilnoprawny.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W uzasadnieniu przedstawionego Sądowi Najwyższemu zagadnienia

prawnego, Sąd Okręgowy stwierdził wprawdzie, że powziął poważne wątpliwości co

do

sposobu

jego

rozstrzygnięcia,

następnie

jednak

sformułował

szereg

argumentów, z których wynika jednoznacznie, że nie ma wątpliwości co do tego

jaka jest relacja pomiędzy opłatą z tytułu użytkowania wieczystego a należnym od

tej opłaty podatkiem VAT. W tej sytuacji brak podstaw, aby Sąd Najwyższy

rozstrzygnął zagadnienie prawne, skoro zrobił to już Sąd Okręgowy. Podstawowym

warunkiem zwrócenia się do Sądu Najwyższego w trybie art. 390 k.p.c. jest bowiem

to aby sąd który przedstawia określone zagadnienie prawne wyraźnie wskazał, że

istnieją argumenty przemawiające za jednym z możliwych rozwiązań. Skoro zaś

z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego wynika, że nie ma żadnych

argumentów, które pozwalałyby na inne rozstrzygniecie zagadnienia prawnego

przedstawionego w jego postanowieniu, to brak jest podstaw do udzielenia

odpowiedzi. Celem zwrócenia się do Sądu Najwyższego w trybie art. 390 k.p.c. nie

jest bowiem, to aby Sąd Najwyższy wspierał jednoznacznie sformułowane

stanowisko Sądu Okręgowego. Zagadnienie prawne musi być tak sformułowane

i uzasadnione,

aby

Sąd

Najwyższy

miał

podstawy

do

rozstrzygnięcia

przedstawionych wątpliwości.

Na marginesie należy tylko zauważyć, że przy takim sformułowaniu

zagadnienia prawnego jak to zrobił Sąd Okręgowy w swoim postanowieniu,

nasuwają się dwie istotne uwagi. Po pierwsze, wyraźnego przesądzenia wymaga

czy oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste jest z punktu widzenia przepisów

ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz.

535 ze zm.) dostawą, bądź usługą. Z treści samego postanowienia wynika, że Sąd

Okręgowy traktuje tę czynność jako dostawę, skoro powołał się na art. 7 ust. 1

wspomnianej

ustawy,

regulujący

podatek

VAT

od

dostawy.

Natomiast

w uzasadnieniu postanowienia, wskazując że podatek VAT należy się od oddania

gruntu w użytkowanie wieczyste, także w sytuacji gdy umowa została zawarta

przed wejściem w życie przepisów ustawy, która wprowadziła ten podatek od

oddania gruntu w użytkowanie wieczyste wynika, że Sąd Okręgowy traktuje tę

czynność jako usługę. Za ujmowaniem oddania gruntu w użytkowanie wieczyste

jako usługi, w rozumieniu art. 8 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od

towarów i usług, przemawia nie tylko jednolita praktyka organów podatkowych,

którą przywołuje także Sąd Okręgowy w swoim postanowieniu, ale inna istotna

okoliczność. Gdyba traktować oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste jako

dostawę, to zgodnie z art. 19 ust. 1 wspomnianej wyżej ustawy, podatek VAT

w ogóle by się nie należał. Obowiązek podatkowy przy dostawie powstaje bowiem

z chwilą wydania towaru. Jeżeli zaś w chwili ustanowienia użytkowania wieczystego

i wydania gruntu (czyli wydania towaru w rozumieniu ustawy z dnia 11 marca

2004 r.) podatek VAT jeszcze się nie należał, to brak byłoby podstaw do jego

żądania, gdy ustawa wydana po tej dacie taki obowiązek wprowadziła. Natomiast

gdy oddanie

gruntu

w użytkowanie

wieczyste

jest

świadczeniem

usługi

w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, to niewątpliwie

chodzi o usługę ciągłą, czyli opłaty z tytułu użytkowania wieczystego po

wprowadzeniu tego podatku będą podlegały podatkowi VAT.

Sformułowanie zagadnienia prawnego przez Sąd Okręgowy nie jest

jednoznaczne. Można je bowiem rozumieć bądź jako ustalenie, czy do opłaty

rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, właściciel gruntu, przy okazji aktualizacji

tej opłaty w trybie art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce

nieruchomościami (j.t. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), może doliczyć

22% podatek VAT. Nie jest też wykluczone, węższe rozumienie zagadnienia

prawnego sformułowanego przez Sąd Okręgowy, które sprowadzić można do

pytania, czy podstawą aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste może

być okoliczność, iż opłaty te na podstawie ustawy z dnia 11 marca 2004 r., zaczęły

podlegać opodatkowaniu podatkiem VAT. Trafnie Sąd Okręgowy przytacza

argumenty przemawiające za brakiem podstaw do tego aby do opłaty rocznej

właściciel gruntu mógł doliczyć podatek VAT. Opłaty z tytułu użytkowania

wieczystego są ustalone w umowie zawartej pomiędzy właścicielem gruntu

a użytkownikiem wieczystym. Bez zmiany tej umowy mogą one ulec zmienia tylko

w sytuacji przewidzianej w art. 77 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Zgodnie zaś z tym przepisem wysokość opłaty rocznej może być aktualizowana

tylko jeżeli wzrośnie wartość nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste. Bez

zmiany tego przepisu, właściciel nieruchomości może więc tylko wtedy podnieść

wysokość opłaty z tytułu użytkowania wieczystego, jeżeli wykaże, iż wprowadzenie

podatku

VAT

wpłynęło

na

wartość

nieruchomości

stanowiącej

przedmiot

użytkowania wieczystego. Brak bowiem w obecnym stanie prawnym podstaw

prawnych, aby w inny sposób przerzucić na użytkownika wieczystego skutki

wprowadzenia podatku VAT od oddania gruntu w użytkowanie wieczyste.

Mając na uwadze powyższe względy Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390

k.p.c. oraz art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym

(Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.), orzekł jak w sentencji swojego postanowienia.