III CZ 99/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 99/05

POSTANOWIENIE

Dnia 8 grudnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Henryk Pietrzkowski

SSA Aleksandra Marszałek

w sprawie z wniosku A. Ś.

przy uczestnictwie A. S., D. B., W. W. i A. W. o wpis w księdze wieczystej, po

rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 grudnia 2005 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia 4 lipca 2005

r., sygn. akt II Ca (…),

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 4 lipca 2005 r. odrzucił skargę

wnioskodawcy o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia tegoż Sądu z dnia

4 kwietnia 2005 r. II Ca (…), ponieważ sporządzona została z naruszeniem przymusu

adwokacko - radcowskiego, a także z tej przyczyny że od orzeczenia tego przysługiwała

kasacja.

Postanowienie to zaskarżył zażaleniem pełnomocnik wnioskodawcy, wnosząc o

jego uchylenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przede wszystkim wymaga rozstrzygnięcia czy z uwagi na treść art. 4246 k.p.c. w

zw. z art. 4248 k.p.c., sąd odwoławczy jest kompetentny do odrzucenia skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia z przyczyny naruszenia

ustawowego obowiązku sporządzenia jej przez osobę nie mającą kwalifikacji

prawniczych określonych w art. 871 § 1 i 2 k.p.c., czy też może to uczynić tylko Sąd

Najwyższy. Wątpliwości w tej mierze biorą się stąd, że wśród przyczyn odrzucenia

skargi przez sąd odwoławczy, wymienionych w pierwszym z tych przepisów, nie

wskazuje się przypadku sporządzenia jej z naruszeniem przymusu adwokacko radcowskiego. Może to prowadzić do wniosku, że w takim razie orzekanie w tym

przedmiocie należy do wyłącznej kompetencji Sądu Najwyższego, który odrzuca

wówczas skargę na podstawie art. 424 § 1 k.p.c., jako „niedopuszczalną z innych

przyczyn".

Rozważając ten problem należy przypomnieć, że generalny przymus adwokacko

- radcowski w postępowaniu przed Sądem Najwyższym wprowadzony został ustawą z

dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. Nr 172, poz. 1804). Przed tą nowelizacją, jeśli chodzi o pisma

procesowe, obowiązek zastępstwa adwokacko - radcowskiego uregulowany był w art.

3932 k.p.c. i dotyczył sporządzenia kasacji, a na podstawie odesłania zawartego w art.

39318 § 3 k.p.c. odnosił się także do sporządzenia zażalenia adresowanego do Sądu

Najwyższego. Wspomnianą ustawą nowelizacyjną art. 393 k.p.c. został uchylony, a

regulację kwestii zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym przeniesiono do

działu V tytułu IV kodeksu, dodając w nim art. 871 k.p.c. Zgodnie z § 1 tego przepisu w

postępowaniu

przed

Sądem

Najwyższym

obowiązuje

zastępstwo

stron

przez

adwokatów lub radców prawnych. Zastępstwo to dotyczy także czynności procesowych

związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowanych przed sądem

niższej instancji. Jednocześnie do art. 130 k.p.c. dodano § 5 stanowiący, że pisma

procesowe sporządzone z naruszeniem art. 871 k.p.c. podlegają zwrotowi bez wzywania

do usunięcia braków, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Zmiany te mają podwójny wymiar i charakter. Z jednej strony rozszerzają zakres

przymusu adwokacko - radcowskiego, obejmując nim wszystkie pisma procesowe

składane w postępowaniu przed Sądem Najwyższym oraz w związanym z nim

postępowaniem przed sądem niższej instancji. Z drugiej zaś polegają na wyraźnym

zakwalifikowaniu

naruszenia

tego

obowiązku

jako

braku

formalnego

pisma

procesowego, z tą różnicą, że brak ten nie podlega naprawieniu w trybie art. 130 § 1

k.p.c., jak to ma miejsce w odniesieniu do innych braków formalnych, lecz dotknięte nim

pisma podlegają zwrotowi wprost, chyba że ustawa przewiduje inny skutek. Z

rozpatrywanego tu punktu widzenia szczególnie istotny jest drugi aspekt tych zmian. W

dotychczasowym stanie prawnym zawarty w przepisie art. 393 2 k.p.c. wymóg

sporządzenia kasacji przez odpowiednio kwalifikowanego prawnika wyprzedzał

uregulowanie dalszych wymagań, jakim powinna odpowiadać kasacja. Jak podkreślano

w orzecznictwie, wymagania te były wyraźnie podzielone na odnoszące się do kasacji

jako pisma procesowego (jego warunki formalne) i na wymagania określające istotę tego

pisma jako kasacji (warunki konstrukcyjne). Obowiązek sporządzenia kasacji przez

kwalifikowanego prawnika miał charakter autonomiczny, gdyż nie został zaliczony do

którejkolwiek z tych kategorii wymagań kasacji, jednakże, wobec braku odrębnej sankcji

jego naruszenia, przyjmowano, że kasacja sporządzona przez stronę osobiście podlega

odrzuceniu na podstawie art. 3935 k.p.c., jako niedopuszczalna „z innych przyczyn" (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1997 r., I Cz 23/97, OSNC 1997,

nr 6 - 7, poz. 77, czy z dnia 19 maja 2000 r., IV CKN 1008/00, OSP 2001, nr 12, poz.

180, z pozytywną glosą doktryny oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 17 listopada 2004 r., III SPP 42/04, OSNP 2005, nr 5, poz. 71 i

podane w niej orzecznictwo). Uzasadniano to brakiem zdolności postulacyjnej do

sporządzenia

kasacji

przez

samą

stronę;

tym

samym

przyjmowano

formułę

niedopuszczalności szerszą od tej, którą można wyprowadzić wprost z treści art. 392 i

art. 3921 k.p.c.

W

obecnym

stanie

prawnym

stosowanie

tej

rozszerzającej

formuły

niedopuszczalności środków zaskarżenia, adresowanych do Sądu Najwyższego, straciło

rację bytu. Stosownie do treści art. 130 § 5 k.p.c. pismo kierowane do Sądu

Najwyższego, sporządzone z naruszeniem obowiązku adwokacko - radcowskiego,

obarczone jest nieusuwalnym brakiem formalnym i podlega zwrotowi, „chyba że ustawa

stanowi inaczej". Odmienność rygoru niedochowania tego obowiązku, o jakiej mowa w

tym przepisie, dotyczy szczególnej kategorii pism procesowych, jakimi są środki

zaskarżenia, które w naszym systemie procesowym z powodu braków formalnych

podlegają generalnie odrzuceniu a nie zwrotowi. Ustawodawca stosuje ten rygor

konsekwentnie do wszystkich środków zaskarżenia. Ostatnio dał temu wyraz w treści

dodanego art. 1302 § 3 k.p.c. stanowiąc, że sąd odrzuca bez wzywania do opłat

nienależycie opłacone środki odwoławcze i środki zaskarżenia, wniesione przez

adwokatów, radców prawnych i rzeczników patentowych. Kierując się systemową

koniecznością

zapewnienia

jednakowej

treści

rozstrzygnięciom

wydawanym

w

przypadku braków formalnych środków zaskarżenia należy przyjąć, że obecnie każdy z

tych środków, adresowany do Sądu Najwyższego, który został sporządzony przez

stronę osobiście, podlega na podstawie art. 130 § 5 k.p.c. odrzuceniu przez sąd

odwoławczy. Dotyczy to także skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia. W tym kontekście nie ma więc znaczenia, że w art. 424 6

k.p.c. nie wymieniono wprost tego uprawnienia sądu, gdyż wynika ono z ogólnych

przepisów regulujących wymogi formalne pism procesowych.

Za przyjęciem takiego rozwiązania przemawia także wzgląd na wykładnię

celowościową. Podtrzymywanie w obecnym stanie prawnym stanowiska, że skargę o

stwierdzenie

niezgodności

z prawem

prawomocnego

orzeczenia,

sporządzoną

osobiście przez stronę, może odrzucić tylko Sąd Najwyższy, jako „niedopuszczalną z

innych przyczyn" prowadziłoby do tego, że każdą taką skargę, dotkniętą tak oczywistym

brakiem, sądy z całego kraju musiałyby przedstawiać najwyższej instancji sądowej w

celu podjęcia decyzji o jej odrzuceniu. Taki rezultat tej wykładni byłby trudny do

pogodzenia z zasadą racjonalności ustawodawcy.

Z tych przyczyn należy przyjąć, że sąd odwoławczy jest uprawniony do

odrzucenia tej skargi w sytuacji, kiedy sporządzono ją z naruszeniem przymusu

adwokacko - radcowskiego. Tym samym oznacza to, że zaskarżone postanowienie jest

prawidłowe, a kwestionujące je zażalenie podlega oddaleniu, jako bezzasadne (art. 3941

§ 1 i § 3 k.p.c. w zw. z art. 39814 k.p.c.).