III CZ 96/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 96/06

POSTANOWIENIE

Dnia 21 grudnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Antoni Górski

w sprawie z wniosku A.M.

przy uczestnictwie [...]

o stwierdzenie nabycia spadku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 grudnia 2006 r.,

zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Okręgowego w K.

z dnia 21 września 2006 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawie wniesiona 5 września 2006 r.

została opłacona znakiem opłaty sądowej wartości 50 zł. Przedtem – w dniu

28 marca 2006 r. skarżąca złożyła pismo zawierające wniosek o sporządzenie

i

doręczenie

odpisu

wyroku

(chodziło

niewątpliwie

o

postanowienie)

z uzasadnieniem opłacone znakami wartości 60 zł.

Sąd Okręgowy odrzucił skargę kasacyjną powołując się na nie budzące

wątpliwości brzmienie art. 1302 § 3 k.p.c. ustanawiającego tę właśnie sankcję nie

zadośćuczynienia obowiązkowi uiszczania opłaty sądowej w stałej wysokości przy

wnoszeniu przez adwokata pisma podlegającego opłacie. W chwili wnoszenia

skargi kasacyjnej, opłata od takiego środka zaskarżenia w sprawie o nabycie

spadku była stała i wynosiła 100 zł.

W zażaleniu na to postanowienie podniesiono, że wniosek o doręczenie

odpisu postanowienia z uzasadnieniem nie podlegał opłacie (art. 4 ust. 3 ustawy

z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), a opłata

uiszczona nienależnie powinna być zwrócona z urzędu. Jeżeli sąd tego nie

dokonał, powinien był zaliczyć ją na poczet opłaty od skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W art. 1302 k.p.c. rozszerzono obowiązek pełnomocników zawodowych oraz

rzeczników patentowych uiszczania opłat sądowych bez wezwania, opatrując w § 3

sankcją

odrzucenia

środków

odwoławczych

lub

zaskarżenia

w

razie

niezadośćuczynienia temu obowiązkowi.

W ustawie z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych (Dz.U.05.167.1398 ze zm.) zachowano przepis stanowiący, że opłacie

podlega pismo (art. 3), oraz regułę jej uiszczania przy wniesieniu pisma do sądu

(art. 10). Mimo kategorycznego brzmienia nie można uznać, że jednoczesność

wniesienia pisma i uiszczenia opłaty jest zasadą nie znającą wyjątków. Przekonuje

o tym dopuszczalność wnoszenia pism podlegających opłacie, w sposób

elektroniczny lub przez pocztę oraz uiszczania opłat w trybie gotówkowym,

bezgotówkowym

i

w

postaci

znaków.

Przepisy

rozporządzenia

Ministra

Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie sposobu uiszczania opłat

sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U.06.27.199) przewidują wprost możliwość

uiszczenia opłaty przed wniesieniem pisma, lub przed otrzymaniem wezwania, a w

stosunku do opłat uiszczonych w trybie bezgotówkowym wymagają tylko dokonania

tego na rachunek bieżący dochodów właściwego sądu oraz oznaczenia sprawy, w

której nastąpi zarachowanie. Rozporządzenie określa szczegółowo sposób

dołączania znaków opłaty, przewidując m. in. naklejenie ich na czystej kartce

papieru, z jednoczesnym podaniem imienia i nazwiska oraz numeru sprawy (§ 6

ust. 2) ale nie reguluje zdarzeń nietypowych, trudnych do skatalogowania, np.

uiszczania opłaty w częściach. Przytoczone postanowienia wykonawcze są zgodne

z utrwalonym zapatrywaniem, dopuszczającym rozdzielenie czynności procesowej,

tj. wniesienia pisma i dokonania opłaty (postanowienie Sądu Najwyższego z 16

maja 1969 r., III CRN 136/69, publ. LEX nr 6505).

Ustawodawca nie wykluczył wypadków uiszczenia opłaty nienależnej,

dlatego w art. 80 ust. 1 ustawy potwierdza się

obowiązek sądu dokonywania

z urzędu zwrotu różnicy (nadpłaty), przy czym ustawa nie zakreśla terminu, a także

nie przewiduje również zaliczania opłat nienależnych.

Uiszczenie opłaty sądowej nie jest czynnością procesową w znaczeniu

ścisłym, choć warunkuje bieg procesu, dlatego przepisy o kosztach powinny być

wykładane zgodnie z ich zasadniczą, tj. fiskalną funkcją, którą można ująć jako

obowiązek stron i uczestników postępowania cywilnego partycypacji w części

kosztów obciążających Państwo zobowiązane (przede wszystkim w art. 45 ust. 1

Konstytucji) do realizacji powszechnego prawa do sądu. Oznacza to, że

zasadniczym kryterium wykonania obowiązku opłaty stanowi fakt wpłacenia gotówki

w kasie sądu, złożenia znaków w biurze podawczym lub w sekretariacie albo

dokonania przelewu na rachunek właściwego sądu przed upływem terminu

dokonania czynności procesowej.

Wykładnia językowa przepisów ustawy nie przesądza wniosku o możliwości

zaliczenia nadpłaty (przed dokonaniem zwrotu) na poczet opłaty należnej.

W związku z tym, uwzględniając zasadniczą funkcję opłaty oraz przyjmując, że

postępowanie związane z jej uiszczeniem nie powinno opóźniać rozpoznania

sprawy, nie można odrzucić takiej możliwości, skoro prowadziłoby to do

ograniczenia prawa strony do odwołania się lub zaskarżenia orzeczenia, bez

wyraźnej podstawy. Nie można pominąć okoliczności, iż stosunki między władzami

powołanymi do wymiaru i rozliczania danin publicznych a zobowiązanymi

racjonalizują się i kształtują na płaszczyźnie wzajemnej lojalności, bez zbędnej

restrykcyjności (por. art. 274 Ordynacji podatkowej). Byłoby niezrozumiałe, gdyby

praktyka sądowa wyrażała odmienny, skrajnie formalistyczny kierunek, na

niekorzyść dokonującego opłaty.

W rozpoznawanej sprawie opłata sądowa uiszczona znakami naklejonymi na

wniosku o doręczenie postanowienia z uzasadnieniem była nienależna. Wniosek,

o którym mowa jest uznany w orzecznictwie za warunek prawny skutecznego

wniesienia kasacji (obecnie skargi kasacyjnej), zatem związek funkcjonalny tych

czynności procesowych jest oczywisty. Nie ma również wątpliwości, w czyim

imieniu i w jakiej sprawie kwota 60 zł została uiszczona. Biorąc pod uwagę

dodatkowe uiszczenie znakiem opłaty sądowej dalszych 50 zł przed upływem

terminu

do wniesienia skargi kasacyjnej, Sąd Najwyższy uznał za konieczne

uwzględnienie żądania zaliczenia poprzednio uiszczonej kwoty 50 zł na poczet

opłaty sądowej od skargi kasacyjnej i tym samym brak podstawy do jej odrzucenia.

Z tych przyczyn, na podstawie art. 3941 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 39816

k.p.c. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie.