III CZ 88/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 88/12

POSTANOWIENIE

Dnia 20 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z wniosku W. K. i innych,

przy uczestnictwie S. K. i innych,

o częściowy dział spadku po W. K. i podział majątku dorobkowego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 grudnia 2012 r.,

zażalenia uczestników W. K. i S. K.

na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 4 lipca 2012 r.,

uchyla

zaskarżone

rozstrzygnięcie

o

postanowienie,

kosztach

postępowania

pozostawiając

zażaleniowego

w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 4 lipca 2012 r., Sąd Okręgowy na podstawie art.

398 § 2 k.p.c. w zw. z art. 5191 § 2 k.p.c. odrzucił skargę kasacyjną wniesioną od

postanowienia tego Sądu z dnia 27 grudnia 2011 r. przez uczestników

postępowania S. K. i W. K. w sprawie o częściowy dział spadku po W. K. i podział

majątku dorobkowego spadkodawcy oraz uczestniczki postępowania S. K.,

uznając, że wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa od progu przewidzianego w

art. 5191 § 4 pkt 4 k.p.c.

Ustalił, że w toku postępowania wnioskodawcy: W. K., Ł. M., Z. K., K. K.

wnieśli o ustalenie, że w skład spadku wchodzi nieruchomość położona w S.,

składająca się z działek nr 961/1, nr 961/4, nr 957/18, nr 969/7 oraz nr 957/36 i nr

957/37, powstałych z dawnej działki nr 957/27 o łącznej powierzchni 0,9014 ha,

objęta zbiorem dokumentów ZD […] oraz roszczenie o zwrot wartości nakładu,

dokonanego przez spadkodawcę W. K. wraz z żoną S. K. w trakcie trwania ich

małżeństwa z ich majątku dorobkowego na nieruchomość, stanowiącą majątek

odrębny S. K. - położoną w S., składającą się z działek o numerach 942/1, 969/3,

3694 (dawna pb 121) i 3769 (dawna pb 509), objętą wykazem hipotecznym Iwh […]

księgą gruntową S. - polegającego na wybudowaniu na tej nieruchomości budynku

mieszkalnego oraz budynku stodoły.

Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2011 r., Sąd Rejonowy ustalił skład

majątku dorobkowego spadkodawcy W. K. i uczestniczki S. K. wskazując, że w

jego skład wchodzi roszczenie o zwrot nakładu o wartości 155.700 zł

poczynionego z majątku dorobkowego W. K. i S. K. na majątek odrębny

uczestniczki, a w skład spadku po W. K. udział w ½ części w opisanej wyżej

wierzytelności w kwocie 77.850 zł oraz prawo własności wskazanej we wniosku

nieruchomości o łącznej wartości 92.100 zł. Ponadto Sąd przyznał na własność

uczestnika W. K. prawo własności nieruchomości położnej w S., stanowiącej

działkę nr 961/1 i 957/37 o łącznej wartości 6.600 zł oraz wskazaną wyżej

wierzytelność w kwocie 77.850 zł, a także zasądził od wnioskodawcy R. K. na rzecz

uczestnika spłatę w wysokości 14.687,50zł.

Apelację od powyższego orzeczenia wnieśli uczestnicy postępowania S. K. i

W. K., określając wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 233.550 zł.

Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2011 r., Sąd Okręgowy ustalił wartość

przedmiotu zaskarżenia na kwotę 99.137,50 zł, przyjmując, że łączna wartość

składników wchodzących w skład spadku po W. K. wyniosła 169.950 zł. W wyniku

oświadczeń spadkobierców W. K., złożonych w toku postępowania - tj.

wnioskodawców: Z. K., W. K., K. K. i Ł. M., którzy przekazali swoje udziały w

majątku spadkowym na rzecz wnioskodawcy R. K. bez żądania spłat z jego strony

oraz uczestników S. K., D. Z., K. K. i E. K., którzy przekazali swoje udziały w

majątku spadkowym na rzecz uczestnika W. K. bez żądania spłat z jego strony wnioskodawcy R. K. przysługiwał udział w wysokości 5/12 części w majątku

spadkowym zaś uczestnikowi W. K. udział w wysokości 7/12 części. Tak więc

wartość udziału wnioskodawcy R. K. w majątku spadkowym wyniosła 70.812,50 zł,

zaś wartość udziału uczestnika W. K. w majątku spadkowym wyniosła 99.137,50 zł.

Uczestnicy S. K. i W. K. wnieśli skargę kasacyjną od postanowienia Sądu

Okręgowego z dnia 27 grudnia 2011 r., rozstrzygającego o ich apelacji, podając

wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 232.800 zł. Sąd Okręgowy uznał jednak,

że wartością przedmiotu zaskarżenia jest wartość konkretnego interesu, który

wyraża

się

wartością

rzeczy

lub

praw,

których

objęcie

lub

nieobjęcie

rozstrzygnięciem sądu albo sposób ich podziału kwestionuje skarżący, a także

wartość

roszczeń,

których

rozstrzygnięcie

jest

przedmiotem

zaskarżenia.

Uwzględniając powyższe, wartość przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej

powinna zostać odniesiona do wartości przyznanych W. K. rzeczy oraz praw w

łącznej kwocie 99.137,50 zł (sumy kwot: 77.850 zł stanowiącej połowę wartości

wierzytelności wchodzącej w skład spadku, 6.600 zł stanowiącej wartość

nieruchomości

przyznanej

uczestnikowi

postępowania

oraz

14.687,50

zł

zasądzonej na rzecz uczestnika spłaty).

Od postanowienia Sądu Okręgowego odrzucającego skargę kasacyjną

zażalenie wnieśli uczestnicy postępowania S. K. i W. K., zarzucając naruszenie art.

3986 § 2 k.p.c. w zw. z art. 5191 § 2 k.p.c. i art. 5191 § 4 pkt 4 k.p.c. przez ich

błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w przyjęciu, że

wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawie wynosi 99.137,50 zł, a w konsekwencji

odrzucenie skargi kasacyjnej, w sytuacji gdy wartość przedmiotu zaskarżenia

wynosi 232.800 zł. Uczestnicy wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd drugiej instancji trafnie zauważył, że w sprawach o dział spadku

i podział majątku wspólnego w razie zaskarżenia postanowienia co do istoty

sprawy wartość przedmiotu zaskarżenia wyznacza z reguły nie wartość całego

dzielonego majątku, lecz wartość konkretnego interesu (roszczenia, żądania) lub

składnika majątkowego, którego środek dotyczy. Oznacza to, że w tych sprawach

wartość przedmiotu zaskarżenia – w zasadzie – nie może przekraczać wartości

udziału należącego do uczestnika wnoszącego skargę kasacyjną. Jednakże,

wyjątkowo,

gdy

przedmiotem

zaskarżenia

jest

sama

zasada

zniesienia

współwłasności albo rozstrzygnięcie dotyczące roszczeń z tytułu posiadania rzeczy

wspólnej lub tytułem zwrotu pożytków albo rozliczenia nakładów, wartość

przedmiotu

zaskarżenia

może

być

wyższa

niż

wartość

jego

udziału

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 3 czerwca 2009 r., IV CSK 107/09,

Lex nr 512006, z dnia 6 maja 2010 r., II CZ 38/10, Lex nr 585774, z dnia 1 czerwca

2011 r., II CZ 27/11, Lex nr 1027178, z dnia 23 lutego 2012 r., V CZ 124/11). Taka

sytuacja zachodzi także wówczas, gdy przedmiotem zaskarżenia jest zastosowany

sposób zniesienia współwłasności. Wówczas wartość przedmiotu zaskarżenia

wyznacza

wartość

rzeczy

i

praw

majątkowych

będących

przedmiotem

zaskarżonego orzeczenia podziałowego. W sprawach o podział majątku wspólnego

po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami wartością przedmiotu

zaskarżenia jest wartość poszczególnych rzeczy i praw, których objęcie lub

nieobjęcie rozstrzygnięciem sądu albo sposób ich podziału kwestionuje skarżący,

a także wartość roszczeń dochodzonych w tych sprawach (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 6 listopada 2002 r., III CZ 98/02, OSNC 2004, nr 1, poz.

11, z dnia 12 lipca 2007 r., III CSK 177/07, Lex nr 964469). Odnosząc powyższe

reguły dotyczące ustalania wartości przedmiotu zaskarżenia do okoliczności

sprawy, należy podzielić stanowisko skarżących, że zarówno w apelacji,

a następnie w skardze kasacyjnej, uczestnicy postępowania kwestionowali, co do

zasady,

objęcie

postępowaniem

o

podział

majątku

wspólnego

pomiędzy

spadkodawcą W. K. oraz uczestniczką postępowania St. K. roszczenia o zwrot

nakładów o wartości 155.700 zł poczynionych z majątku wspólnego na majątek

odrębny uczestniczki postępowania S. K. W tej sytuacji, wartość całego roszczenia

o zwrot wartości nakładów, a nie tylko jego ½ części, powinna być uwzględniona

przy ustalaniu wartości przedmiotu zaskarżenia. Tym bardziej, że uczestnicy

postępowania kwestionowali w ogóle możliwość rozliczenia tego roszczenia w

ramach postępowania o podział majątku wspólnego w sytuacji, gdy – ich zdaniem –

nie istniał jakikolwiek składnik tego majątku uzasadniający możliwość toczenia się

sprawy o podział majątku wspólnego. Ponadto, w apelacji uczestnicy kwestionowali

dokonany przez Sąd pierwszej instancji sposób podziału spadku i zniesienia

współwłasności w zakresie dotyczącym nieruchomości. Uczestnik postępowania

domagał się bowiem przyznania dodatkowo na własność – oprócz działek nr 961/1

i 957/37 - działki nr 969/7, której wartość, według ustaleń Sądu pierwszej instancji,

wynosiła 77.100 zł. Wartość tego składnika majątkowego powinna więc być także

uwzględniona przy ustalaniu wartości przedmiotu zaskarżenia apelacji, a następnie

skargi

kasacyjnej,

reformatoryjnego

zawierającej

również

uwzględniającego

wniosek

wniosek

o

wydanie

uczestników

orzeczenia

postępowania

o przyznanie na wyłączną własność W. K. także działki nr 969/7. Z tych względów

wartość

przedmiotu

zaskarżenia

apelacji,

a

następnie

skargi

kasacyjnej,

przekraczała wartość przedmiotu zaskarżenia, określoną w art. 519 1 § 4 pkt 4 k.p.c.

Z tych względów, uznając zażalenie za uzasadnione, orzeczono jak

w sentencji na podstawie art. 39816 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 i art. 13 § 2 k.p.c.

oraz na podstawie art. 108 § 2 w zw. z art. 39821, art. 3941 § 3 i art. 13 § 2 k.p.c.