III CZ 83/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 83/12

POSTANOWIENIE

Dnia 16 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Anna Owczarek

SSN Irena Gromska-Szuster

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa "C. S." sp.j.

w C.

przeciwko M. S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 listopada 2012 r.,

zażalenia pozwanego na wyrok Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 lipca 2012 r.,

uchyla

zaskarżony

Apelacyjnemu

zażaleniowego.

wyrok,

rozstrzygnięcie

o

pozostawiając

kosztach

Sądowi

postępowania

Uzasadnienie

Powódka

Przedsiębiorstwo

„C.

S.”

Spółka

jawna

w C.

w

pozwie

skierowanym przeciwko M. S. prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą

„D.-P.” we W. wniosła:

1. na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r.

o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503

ze zm., dalej: „u.z.n.k.”) oraz art. 79 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 4 lutego

1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (jedn. tekst: Dz. U.

z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm., dalej: „pr. aut.”) o zasądzenie

od pozwanego na rzecz powódki kwoty 5.587.730 zł tytułem naprawienia

wyrządzonej szkody;

2. na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 1 u.z.n.k. oraz art. 79 ust. 1 pkt 1 pr. aut.

o zobowiązanie pozwanego do zaniechania niedozwolonych działań, a to

poprzez:

- zobowiązanie go do niewprowadzania do obrotu gospodarczego, jak

i również do niewykorzystywania w inny sposób zarobkowy lub zawodowy

wyprodukowanych przez niego linii do profilowania blach dachówkowych,

linii do produkcji blach trapezowych oraz linii do produkcji gąsiorów

dachowych lub jakichkolwiek ich elementów,

- zobowiązanie pozwanego do zaniechania dalszej produkcji linii do

profilowania blach dachówkowych, linii do produkcji blach trapezowych oraz

linii do produkcji gąsiorów dachowych lub jakichkolwiek ich elementów;

3. na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 1 u.z.n.k. o zobowiązanie pozwanego do

zaniechania niedozwolonych działań, a to poprzez:

- zobowiązanie do nieposługiwania się symbolem D23 przy wprowadzaniu

wyprodukowanych przez siebie towarów do obrotu,

- zobowiązanie do wycofania z obrotu gospodarczego wyprodukowanych

przez niego linii do profilowania blach dachówkowych, linii do produkcji blach

trapezowych oraz linii do produkcji gąsiorów dachowych lub wszelkich

ich elementów.

Wyrokiem z dnia 30 marca 2012 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo. Ustalił,

że

strona

powodowa

od

początku

1997

r.

specjalizuje

się

w produkcji

kompleksowych linii do profilowania i cięcia blach. W trakcie trwających wiele lat

prac badawczych wytworzyła własne oryginalne rozwiązania techniczne oraz

technologie produkcji. Począwszy od 2000 r. powódka używa symbolu „D23”,

oznaczając za jego pomocą typ maszyn, którymi można wytwarzać jeden z profili

blachodachówki. Wytworzenie takiej maszyny nastąpiło w związku z umową

zawartą przez stronę powodową z Firmą Handlowo-Usługową B. s.c. J.D. i D. M. w

dniu 19 września 2000 r. W trakcie trwającej od 1990 r. działalności gospodarczej

strona powodowa nawiązywała współpracę z wieloma podmiotami gospodarczymi,

zaś jednym z nich był A. W., z którym, w dniu 14 października 2002 r., została

podpisana umowa dotycząca produkcji elementów kooperacyjnych. Stosownie do §

14 wspomnianej umowy, A. W. zobowiązał się zachować wszelkie informacje

dotyczące przedmiotu umowy w tajemnicy, a wykorzystanie ich do innych prac lub

na użytek osób trzecich zostało uzależnione od pisemnej zgody strony powodowej.

W okresie współpracy ze stroną powodową na podstawie umów z osobami

trzecimi kontrahenci powódki mieli w odpowiednim zakresie (pełnym lub

częściowym) dostęp do informacji technologicznych oraz myśli technologicznej

stanowiącej tajemnicę przedsiębiorstwa, a także informację odnośnie bazy danych

klientów. W szczególności dotyczyło to wiedzy w zakresie stosowanego

przez stronę powodową oprogramowania, dokumentacji technicznej niezbędnej

do produkcji maszyn, pełnego dostępu do znajdujących się w przedsiębiorstwie

strony

powodowej

komputerów

zawierających

bazy

danych

będących

odzwierciedleniem myśli technologicznej i know-how powódki. Współpraca strony

powodowej z A. W. trwała do 28 sierpnia 2008 r., kiedy to ich umowa została

rozwiązana.

Zakończenie

współpracy

strony

powodowej

z pozostałymi

jej

kontrahentami nastąpiło w czasie wykreślenia wpisów dotyczących prowadzenia

przez nich działalności gospodarczej, a to z R. K. w dniu 5 maja 2007 r., z P. K. w

dniu 11 grudnia 2007 r., z D. J. w dniu 25 stycznia 2008 r., z D. S. w dniu 25

stycznia 2008 r. i z B. N. w dniu 21 marca 2008 r.

Strona

powodowa

używa

programów

komputerowych

służących

do

wytwarzania maszyn w postaci: Autocad, Solid Edge, Edge Gam i Copra.

W trakcie trwania współpracy ze stroną powodową A. W., bez jej wiedzy i

zgody, rozpoczął współpracę z pozwanym, który od 2001 r. prowadził działalność

gospodarczą pod firmą M. S. „D.-P.” we W. Od 2005 r. pozwany produkuje

blachodachówkę m.in. za pomocą maszyn zakupionych u strony powodowej. Pod

koniec 2007 r. oraz w 2008 r. do pozwanego zgłosili się R. K., P. K., D. J., D. S., B.

N. oraz A. W. z ofertą zatrudnienia się u niego. W wyniku tego zostali zatrudnieni

przez pozwanego. Pozwany w 2008 r. podjął wytwarzanie maszyn do produkcji

blach profilowanych, maszyn do produkcji blach trapezowych oraz maszyn do

produkcji gąsiorów dachowych. Jego działalność jest konkurencyjna wobec

działalności strony powodowej.

Z opracowanej w sprawie opinii Instytutu Modelowania i Automatyzacji

Procesów Przeróbki Plastycznej Politechniki Częstochowskiej wynika, że maszyny

stron do produkcji blachodachówki, blach trapezowych i gąsiorów dachowych nie

wykazują podobieństwa co do rozwiązań technicznych w takim stopniu, żeby

można było uznać je za naśladownictwo gotowego produktu oraz wykazują różnice,

które odróżniają je jako gotowe produkty obu stron, przez co nie mogą wprowadzać

w błąd klientów co do tożsamości ich producenta i produktu. Najważniejsze

i zarazem kluczowe podzespoły badanych linii takie jak rozwijarki blach,

mechanizmy wprowadzające arkusze blach, konstrukcje mocowania walców,

rozmieszczenie napędów, system napinania łańcucha, budowa korpusów prasy,

budowa korpusów nożyc gilotynowych i budowa odbieraków nie wykazują

podobieństwa, co

przy zastosowaniu rozwiązań technicznych, znamionuje

samodzielną koncepcję projektantów.

Sąd Okręgowy oddalił wnioski dowodowe strony powodowej w przedmiocie

dopuszczenia dowodu z uzupełniającej opinii oraz o dopuszczenie dowodu z opinii

innego biegłego w sprawie. Nadto zostały oddalone wnioski dowodowe z aktu

oskarżenia w sprawie o sygn. akt II K 947/10 Sądu Rejonowego w C., z opinii

opracowanej w postępowaniu przygotowawczym o sygn. akt 1 Ds. 1944/09

Prokuratury Rejonowej w C., z rysunków dokumentacji technicznej, z protokołu

przeszukań

pomieszczeń

przeprowadzonych

w

toku

postępowania

przygotowawczego Prokuratury Rejonowej w C. w sprawie 1 Ds. 1944/09.

Sąd Okręgowy wskazał dowody, którym dał wiarę, stanowiących podstawę

ustaleń faktycznych. Stwierdził, że istota sporu w sprawie sprowadza się do

ustalenia, czy pozwany produkuje i wprowadza na rynek produkt oraz jego

komponenty i tym samym naśladuje gotowy produkt strony powodowej w taki

sposób, że może wprowadzić klientów w błąd co do tożsamości producenta lub

produktu oraz czy zachowanie pozwanego jest sprzeczne z prawem lub dobrymi

obyczajami i zagraża lub narusza interes powoda jako producenta. W świetle

zebranego w sprawie materiału dowodowego nie było podstaw do przyjęcia,

że zachowanie pozwanego wypełnia przesłanki art. 3, art. 10, art. 11, art. 13 ust. 1

i art. 18 ust. 1 pkt. 1 u.z.n.k., jak również art. 79 ust. 1 pkt 3 pr. aut.

W szczególności nie ma uzasadnionych podstaw do przypisania pozwanemu

dokonania czynu nieuczciwej konkurencji wyczerpującego znamiona art. 10 ust. 1

u.z.n.k. Przeczy temu opracowana w sprawie opinia Instytutu, z której wynika,

że najważniejsze i kluczowe podzespoły badanych linii nie wykazują podobieństwa,

co do zastosowanych rozwiązań technicznych i są samodzielną koncepcję

techniczną projektantów. Sąd Okręgowy przyjął, że pozwany nie dopuścił się

czynów określonych w art. 12 ust. 1 i 2 u.z.n.k. Z zaoferowanych dowodów

nie wynika również by pozwany w sposób bezprawny uzyskał i wykorzystywał

informacje objęte tajemnicą przedsiębiorstwa powoda, takie jak baza danych

klientów strony powodowej czy też dane o kontrahentach powoda. Nie znalazł

potwierdzenia zarzut powoda, że działalność pozwanego w przedmiocie podjęcia

produkcji spornych maszyn nie byłaby możliwa bez posiadania przez niego

informacji

stanowiących

tajemnicę

przedsiębiorstwa

powoda.

Jako

mało

wiarygodne Sąd uznał, sugerowane przez stronę powodową, wejście przez

pozwanego w sposób bezprawny w posiadanie programów komputerowych. Nie

znalazł

potwierdzenia

zarzut

dopuszczenia

się

przez

pozwanego

deliktu

określonego w art. 13 ust. 1 u.z.n.k. w zakresie dotyczącym naśladownictwa linii do

profilowania blach dachówkowych (naśladownictwo niewolnicze). Opracowana

w sprawie opinia Instytutu jednoznacznie wskazała, że maszyny do produkcji blach

dachówkowych,

blach

trapezowych

i

gąsiorów

dachowych

nie

wykazują

podobieństw, co do rozwiązań technicznych w takim stopniu, ażeby można uznać

je za naśladownictwo gotowego produktu. Do tego wykazują one różnice, które

odróżniają je jako gotowe wyroby obu stron, przez co nie mogą wprowadzać

klientów w błąd, co do tożsamości ich producenta. Również zastosowane

rozwiązania techniczne w maszynach są na tyle różniące, że nie mogą klienta

wprowadzać w błąd, co do tożsamości producenta i produktu. Nie występują

warunki do przypisania pozwanemu czynu nieuczciwej konkurencji przewidzianego

w art. 10 ust. 2 w zw. z art. 1 u.z.n.k. Wprowadzenie na rynek spornych maszyn nie

może wprowadzić w błąd odbiorców co do pochodzenia obu produktów, także

co do związku o charakterze producenckim między produktami obu stron i ich

przynależności do jednej „rodziny” produktów. Wobec braku podstaw do

uznania czynu pozwanego także za czyn nieuczciwej konkurencji na gruncie art. 13

ust. 2 u.z.n.k., Sąd Okręgowy wykluczył również, aby czyn pozwanego naruszał art.

u.z.n.k.

Nie

było

bowiem

podstaw

do

zakwalifikowania

zachowania

pozwanego jako nagannego postępowania konkurenta uzasadniającego możliwość

powołania się na klauzulę dobrych obyczajów.

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniosła powódka, która zaskarżyła

go w całości zarzucając:

-

nieważność postępowania;

-

nierozpoznanie istoty sprawy wskutek braku rozważenia przesłanek

naruszenia art. 11 u.z.n.k. co do wykorzystania w przedsiębiorstwie

pozwanego dokumentacji konstrukcyjnej maszyn do profilowania blachy

powoda, czyli tajemnicy przedsiębiorstwa w postaci informacji technicznej

i technologicznej, co doprowadziło do nieuzasadnionego niezastosowania

art. 11 u.z.n.k. oraz na skutek braku rozważenia przesłanek naruszenia

przez pozwanego autorskich praw majątkowych wynikających z art. 79 ust.

1, 2 i 4 pr. aut., w szczególności bez dokonania jakichkolwiek ustaleń co do

prawno-autorskiego charakteru dokumentacji technicznej powoda (art. 1 pr.

aut.), a w konsekwencji niedokonania oceny, czy doszło do nieuprawnionego

wykorzystania utworów powoda, co doprowadziło do nieuzasadnionego

niezastosowania art. 79 ust. 1, 2 i 4 w zw. z art. 1, art. 2 i art. 17 pr. aut.;

-

naruszenia przepisów postępowania: art. 316 § 1, art. 224 § 1, art. 217 § 1

i 2 w zw. z art. 227 k.p.c., art. 233 § 1, art. 231, art. 479 12 § 1, art. 290, art.

281, art. 286, art. 210, art. 328 § 2 w zw. z art. 233 § 1 k.p.c.

-

naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 11 i art. 3 ust. 1 u.z.n.k.

Powód wniósł również o przeprowadzenie w postępowaniu apelacyjnym -

w razie nieuwzględnienia jego wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku - nowego

dowodu: odpisu postanowienia z 24 kwietnia 2012 r. wydanego przez Prokuraturę

Rejonową w K. pod sygn. 1 Ds. 300/12.

Wyrokiem z dnia 27 lipca 2012 r., Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok i

sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, pozostawiając

temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.

Za bezzasadny uznał zarzut nieważności postępowania uzasadniony

pozbawieniem powoda możliwości obrony jego praw, w wyniku zamknięcia

rozprawy i nieudzielenia przed tym głosu stronom postępowania.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, zasadny był zarzut nierozpoznania istoty

sprawy, przez pominięcie w rozumowaniu sądu okoliczności stanowiących o

zasadności, względnie bezzasadności roszczeń powódki przedstawionych pod

osąd w sprawie. Dotyczy to niedokonania ustaleń, co do faktów leżących w

zakresie materialno-prawnych podstaw objętych postępowaniem lub zaniechania

oceny prawnej w zakresie istotnym do stwierdzenia, czy podnoszone przez stronę

powodową roszczenia są lub nie są zasadne w świetle obowiązujących przepisów

prawa. Weryfikacja zarzutu rozpoznania istoty sprawy wynika z oceny uzasadnienia

wyroku poprzez porównanie go z całokształtem twierdzeń powoda. Gdy wynikiem

takiego porównania będzie wniosek, że sąd w swych ustaleniach, ocenach i

rozważaniach poprzedzających wydanie rozstrzygnięcia, w ogóle nie odniósł się do

wszystkich roszczeń wynikających z faktów podanych przez powoda albo nie ocenił

wszystkich żądań powoda w świetle istotnych faktów sprawy, wówczas zarzut

nierozpoznania istoty sprawy będzie uzasadniony.

Sąd Okręgowy odniósł istotę sporu do zbadania przesłanek z art. 13 u.z.n.k.

dotyczących naśladownictwa niewolniczego w nawiązaniu do przesłanek art. 3 ust.

1 u.z.n.k. bez określenia kierunku tego naruszenia, gdyż wiernie powtórzył

przesłanki wspomnianych przepisów. Tymczasem żądanie pozwu dotyczyło

roszczeń wywodzonych z art. 18 ust. 1 pkt 1, 4 w zw. z art. 10-13 i 3 ust. 1 u.z.n.k.,

w tym ostatnim przypadku w odniesieniu do naśladownictwa pasożytniczego,

jak również roszczeń wynikających z art. 79 ust. 1 pkt 1 i 3 w zw. z art. 1 pr. aut.

Zatem Sąd Okręgowy z założenia nie ustosunkował się do roszczeń związanych

z naruszeniem przepisów art. 10, art. 11 i 12 u.z.n.k., zaś w przypadku art. 3 ust. 1

u.z.n.k.

w

odniesieniu

do

szczególnej

jego

odmiany

naśladownictwa

pasożytniczego, konstatując w tym względzie ogólny fakt, że skoro w oparciu

o opracowaną w sprawie opinię instytutu zasadne jest twierdzenie o braku

przewidzianego w art. 13 u.z.n.k. naśladownictwa produktu, to nie ma mowy

o konfuzji, wykorzystaniu przez pozwanego naruszeniu tajemnicy przedsiębiorstwa

strony

powodowej

w

zakresie

informacji

technicznych,

technologicznych,

zakłócaniu istniejących i dobrze funkcjonujących stosunków umownych poprzez

celowe pozyskiwanie pracowników oraz działania pozwanego w sposób sprzeczny

z prawem lub dobrymi obyczajami.

Sąd w ogóle nie dokonał oceny zasadności roszczeń opartych na przepisach

ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zaznaczając jedynie, bez analizy

naruszenia przesłanek wyżej wymienionych przepisów, że są one bezpodstawne.

Roszczenie w tym względzie winno być ocenione w pełnym zakresie zadanego

problemu,

tj.

przede

wszystkim

wypowiedzenia

się,

czy

dokumentacja

o charakterze technicznym może stanowić przedmiot ochrony prawa autorskiego

oraz czy preferowana przez stronę powodową ochrona zasługuje bądź nie

na uwzględnienie.

Art. 10 ust. 1 u.z.n.k. dotyczy czynów nieuczciwej konkurencji w przedmiocie

oznaczania towarów (lub usług) albo jego braku, które może wprowadzać w błąd

klientów co do pochodzenia. Odnosi się zatem do konfuzji wskutek wprowadzenia

w błąd co do pochodzenia i innych istotnych cech towarów i usług.

Istotnym składnikiem

żądania

pozwu

było

zobowiązanie

pozwanego

do zaniechania niedozwolonych działań nieposługiwania się symbolem „D23”.

Tymczasem Sąd Okręgowy ustalił jedynie fakt używania przez stronę powodową

symbolu „D23” do oznaczania za jego pomocą typu maszyn, którymi można

wytwarzać jeden z profili blacho-dachówki, zaś do twierdzeń zarzutu stosowania

przez pozwanego wspomnianego skrótu dla oznaczenia swych produktów, w ogóle

się nie odniósł. Uzasadnia to wniosek, że Sąd pierwszej instancji w ogóle nie

analizował istnienia przesłanek z przepisu art. 10 u.z.n.k. Pomija zatem w swym

rozumowaniu zasadność, bądź bezzasadność tego roszczenia, przy czym

okoliczności, do jakich Sąd Okręgowy nawiązuje w rozważaniach na temat

naruszenia tego przepisu, nie dotyczą przesłanek tego przepisu. Nie może tego

dotyczyć samoistnie opinia opracowana w sprawie, gdyż ma ona na względzie

okoliczności wynikające z art. 13 u.z.n.k.

Identycznie rzecz się przedstawia co do zarzutu naruszenia przez

pozwanego

przepisu

art.

u.z.n.k.

poprzez

wykorzystywanie

informacji

stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa w efekcie uzyskania jej od byłego

współpracownika strony pozwanej A. W., czy też pozostałych osób zatrudnionych

przez pozwanego do 2007 lub 2008 roku. W nieuzasadniony sposób badanie

naruszenia art. 11 u.z.n.k., wbrew intencji strony powodowej, zostało ograniczone

do kwestii o charakterze handlowym, tj. listy klientów i dostawców i to pomimo

prowadzenia w tym przedmiocie licznych osobowych środków dowodowych, co do

których Sąd Okręgowy się nie ustosunkował. Przytoczone natomiast fakty w świetle

art. 11 u.z.n.k., a zwłaszcza w związku z definicją tajemnicy przedsiębiorstwa

zawartą w art. 11 ust. 4 u.z.n.k., winny stanowić podstawę do ustaleń stanu

faktycznego sprawy i jego subsumcji pod zakres wspomnianego przepisu prawa.

Sąd Okręgowy dopuścił się także licznych braków w ocenie zastosowania

art. 11 u.z.n.k. w przedmiocie naruszenia tajemnicy handlowej przedsiębiorstwa

w zakresie ujawnienia (bądź nie) listy klientów i dostawców strony powodowej,

gdyż okoliczności w tym zakresie winny być przedmiotem ustaleń w oparciu

o skonkretyzowane środki dowodowe. Nadto nie musi być tak, jak to wywodzi Sąd

Okręgowy, zresztą w sposób pobieżny i bez odwołania się do konkretnych

dowodów z przeprowadzeniem prawidłowej ich krytyki (pozytywnej i negatywnej),

że dane o kontrahentach (klientach i dostawcach) strony powodowej nie stanowiły

tajemnicy przedsiębiorstwa, gdyż były to podmioty nie kryjące się ze swą

działalnością i których dane są ogólnodostępne. Istotnym w sprawie może

się bowiem okazać i taki aspekt, że tajemnicę przedsiębiorstwa może stanowić

również zbiór danych, których elementy oceniane z osobna pozostają danymi

jawnymi. Problem w tym zakresie, na kanwie przeprowadzonego postępowania

w sprawie, musi zostać oceniany przez Sąd pierwszej instancji.

Sąd Okręgowy wadliwie ocenił okoliczności naruszenia (bądź nie) przez

pozwanego przepisu art. 12 ust. 1 u.z.n.k., ponieważ nie można było tego uczynić

przez pryzmat jedynie treści opinii opracowanej w sprawie, lecz przede wszystkim

w oparciu o treść osobowych środków dowodowych, których analiza nie została

przez Sąd Okręgowy przeprowadzona w jakimkolwiek zakresie.

Dodatkowo, sporządzone uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia

wymogów art. 328 § 2 k.p.c., co uniemożliwia Sądowi Apelacyjnemu dokonanie

skutecznej kontroli zasadności tego rozstrzygnięcia. W sprawie w ogóle nie można

dokonać kontroli, czy Sąd Okręgowy prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych

i ocenił materiał dowodowy, ponieważ brak jest oceny obszernego materiału

dowodowego zgromadzonego w postępowaniu. W rezultacie Sąd Apelacyjny uznał,

że braki w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, uniemożliwiające odczytanie

motywów rozstrzygnięcia i dokonanie oceny ich prawidłowości w wyższej instancji,

dodatkowo mogą być ocenione jako wystarczający powód uchylenia wyroku

i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia sądowi pierwszej instancji.

Z tych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. uchylił

zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku zawarł również wskazania co do dalszego

postępowania.

Wyrok Sądu Apelacyjnego został zaskarżony zażaleniem przez pozwanego,

który zaskarżył go w całości, zarzucając naruszenie:

-

art. 386 § 4 k.p.c. polegające na bezpodstawnym uznaniu, że Sąd pierwszej

instancji nie rozpoznał sprawy co do istoty oraz naruszenie art. 385 albo 386

§ 1 k.p.c. poprzez ich niezastosowanie, tj. przez brak merytorycznego

rozpoznania sprawy przez Sąd drugiej instancji pomimo istnienia takiej

możliwości (a więc i konieczności) w niniejszej sprawie, co powoduje

naruszenie art. 176 Konstytucji w zw. z art. 76 i art. 45 Konstytucji;

-

art. 328 § 2 k.p.c. oraz art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 385 albo art. 386 § 1

k.p.c. i art. 386 § 4 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie, że uzasadnienie wyroku

Sądu pierwszej instancji nie spełnia wymagań art. 328 § 2 k.p.c., a także

poprzez uznanie w drodze kontroli instancyjnej, że Sąd pierwszej instancji

nie rozpoznał sprawy co do istoty pomimo równoczesnego stwierdzenia,

że uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji zawiera takie braki, które

nie pozwalają na przeprowadzenie kontroli instancyjnej, a więc również

poprzez niezastosowanie art. 385 albo art. 386 § 1 k.p.c. (rozpoznanie

sprawy co do istoty) w sytuacji stwierdzenia naruszenia przez Sąd pierwszej

instancji art. 328 § 2 k.p.c.

Podnosząc te zarzuty, pozwany wniósł o uchylenie wyroku w całości i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W postępowaniu wywołanym zażaleniem wniesionym na podstawie art. 394 1

§ 11 k.p.c. na wyrok sądu drugiej instancji uchylający wyrok sądu pierwszej instancji

i przekazujący sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania podlega kontroli

jedynie prawidłowość zakwalifikowania przez sąd drugiej instancji określonej

sytuacji procesowej jako odpowiadającej przyjętej podstawie uzasadniającej,

w myśl

właściwych

przepisów

procesowych,

tego

rodzaju

rozstrzygnięcie

kasatoryjne (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2012 r.,

IV CZ 147/12, nie publ.). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy podlegało więc

kontroli jedynie to, czy wskazane przez Sąd Apelacyjny przyczyny uzasadniały

stanowisko tego Sądu o tym, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy,

co, zgodnie z art. 386 § 4 k.p.c., uzasadniało uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Pojęcie „nierozpoznania istoty sprawy” zawarte w art. 386 § 4 k.p.c. budzi

wątpliwości. W nauce prawa wyrażono różne jego interpretacje. Przeważa jednak

stanowisko, że nierozpoznania istoty sprawy nie można wiązać z pominięciem

rozpoznania części roszczeń lub wydania orzeczenia tylko co do części

zgłoszonego żądania. Pojęcie to powinno obejmować takie sytuacje, gdy sąd nie

orzekł o istocie sprawy z tej przyczyny, że uwzględnił zarzut braku legitymacji

czynnej lub biernej, zarzut przedwczesności powództwa, przedawnienia lub

prekluzji dochodzonego roszczenia albo nie rozpatrzył zarzutu pozwanego

zmierzającego

do

oddalenia

powództwa,

np.

zarzutu

potrącenia,

prawa

zatrzymania, nieważności umowy z powodu ich przeoczenia lub błędnego

przyjęcia, że zostały one objęte prekluzją procesową. W piśmiennictwie przyjmuje

się, iż do nierozpoznania istoty sprawy nie dochodzi w razie nieuwzględnienia

powództwa z przyczyn merytorycznych, spowodowanych przyjęciem, chociażby na

skutek błędnej oceny sądu, że nie zostały spełnione przesłanki zawarte w normie

materialnoprawnej warunkujące udzielenie ochrony prawnej.

Przedstawiona wyżej wykładnia pojęcia „nierozpoznania istoty sprawy” jest

również przyjmowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W wyrokach: z dnia

9 stycznia 2001 r., I PKN 642/00 (OSNAPiUS 2002, nr 17, poz. 409), z dnia

5 lutego 2002 r., I PKN 845/00 (OSNP 2004, nr 3, poz. 46), z dnia 12 lutego

2002 r., I CKN 486/00 (OSP 2003, nr 3, poz. 36), z dnia 25 listopada 2003 r., II CK

293/02 (LexPolonica nr 405129), z dnia 24 marca 2004 r., I CK 505/03 (Monitor

Spółdzielczy 2006, nr 6, s. 45) oraz z dnia 16 czerwca 2011 r., I UK 15/11 (OSNP

2012, nr 15-16, poz. 199) przyjęto, że do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi

wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego,

co było przedmiotem sprawy, gdy sąd zaniechał zbadania materialnej podstawy

żądania albo merytorycznych zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując,

że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie.

Podobnie w wyroku z dnia 26 stycznia 2011 r., IV CSK 299/10 (Lex nr 784969) Sąd

Najwyższy przyjął, że pojęcie „istoty sprawy”, o którym mowa w art. 386 § 4 k.p.c.,

dotyczy jej aspektu materialnoprawnego i zachodzi w sytuacji, gdy sąd nie zbadał

podstawy materialnoprawnej dochodzonych roszczeń, jak też skierowanych

przeciwko nim zarzutów merytorycznych, tj. nie odniósł się do tego co jest

przedmiotem sprawy uznając, że nie jest to konieczne z uwagi na istnienie

przesłanek materialnoprawnych, czy procesowych unicestwiających dochodzone

roszczenie. W wyroku z dnia 12 stycznia 2012 r., II CSK 274/11 (Lex nr 1110971)

uznano, że nierozpoznanie istoty sprawy dotyczy niezbadania roszczenia będącego

podstawą powództwa, czy zarzutu przedawnienia, potrącenia, np. sąd oddala

powództwo z powodu przedawnienia roszczenia, które to stanowisko okazało się

nietrafne, a nie rozpoznał jego podstaw. W postanowieniu z dnia 3 czerwca 2011 r.,

III CSK 330/10 (Lex nr 885041) przyjęto natomiast, że w omawianym pojęciu nie

chodzi o niedokładności postępowania, polegające na tym, że sąd pierwszej

instancji nie wziął pod rozwagę wszystkich dowodów, które mogły służyć

do należytego rozpoznania sprawy lub nie rozważył wszystkich okoliczności.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 12 listopada 2007 r., I PK 140/07 (OSNP 2009, nr 12, poz. 2) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że do nierozpoznania istoty sprawy nie dochodzi

wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie opiera się na przesłance

procesowej lub materialnoprawnej unicestwiającej, lecz wynika z merytorycznej

oceny zasadności powództwa w świetle przepisów prawa materialnego. Natomiast

w wyroku z dnia 25 listopada 2003 r., II CK 293/2002 (Lex Polonica nr 405129)

przyjęto, że okoliczność, iż sąd nie rozważył wszystkich mogących wchodzić w grę

podstaw

odpowiedzialności

pozwanego,

od

którego

powód

domaga

się

odszkodowania i nie ustalił wysokości szkody, nie stanowi nierozpoznania istoty

sprawy i nie uzasadnia zarzutu naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. przez nieuchylenie

zaskarżonego wyroku i nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

ze względu na nierozpoznanie przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy.

Podzielając

zawartą

w powołanych

orzeczeniach

wykładnię

pojęcia

„nierozpoznania istoty sprawy”, należy uznać, że nie jest zasadne stanowisko Sądu

Apelacyjnego, iż podane przez ten Sąd okoliczności świadczą o nierozpoznaniu

istoty sprawy przez Sąd pierwszej instancji. Przyczyną oddalenia powództwa przez

Sąd Okręgowy nie było bowiem przyjęcie istnienia przesłanki procesowej lub

materialnoprawnej

unicestwiającej

możliwość

skutecznego

dochodzenia

zgłoszonych przez powódkę roszczeń, lecz ocena tego Sądu – abstrahując od jej

zasadności i kompletności – iż nie zostały wykazane przez powódkę okoliczności

uzasadniające, w myśl przepisów prawa materialnego właściwych do oceny

zgłoszonych żądań, uwzględnienie powództwa. Wskazane przez Sąd Apelacyjny

uchybienia dotyczące: niedokonania przez Sąd pierwszej instancji wszystkich

ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, braków w zakresie oceny

dowodów przeprowadzonych w sprawie oraz braku wyczerpującej oceny prawnej

ustalonego stanu faktycznego ze względu na wchodzące w rachubę przepisy prawa

materialnego właściwe dla oceny zgłoszonych żądań - skutkujące również

uwzględnieniem zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 328 § 2 k.p.c.

- nie stanowią wystarczającej podstawy do przyjęcia, że nie doszło do rozpoznania

istoty sprawy przez Sąd pierwszej instancji.

Odnośnie do wskazanej przez Sąd Apelacyjny trudności w dokonaniu

kontroli zaskarżonego wyroku na skutek sporządzenia jego uzasadnienia

z naruszeniem art. 328 § 2 k.p.c., wskazać dodatkowo należy, iż zgodnie z art. 378

§ 1 k.p.c., kognicja sądu drugiej instancji nie ogranicza się do funkcji kontrolnej

polegającej na zbadaniu zarzutów zawartych w apelacji, lecz jest szersza,

obejmując rozpoznanie sprawy (por. uzasadnienie uchwały w składzie siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008,

nr 6, poz. 55). Wiąże się to z przyjętym modelem apelacji pełnej cum beneficio

novorum polegającej na tym, że sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę ponownie,

czyli w sposób w zasadzie nieograniczony. Z tej przyczyny sąd drugiej instancji,

w razie stwierdzenia uchybienia sądu pierwszej instancji polegającego na

sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku z naruszeniem wymagań

określonych w art. 328 § 2 k.p.c., ma obowiązek odpowiedniej sanacji tego

uchybienia, w szczególności poprzez uzupełnienie w uzasadnieniu własnego

orzeczenia

dostrzeżonych

braków

w

ocenie

dowodów

przeprowadzonych

w sprawie przez sąd pierwszej instancji, czy też poprzez uzupełnienie niedostatków

w zakresie oceny prawnej ustalonego w sprawie stanu faktycznego.

Z tych względów, uznając za uzasadniony zarzut naruszenia art. 386 § 4

k.p.c., na podstawie art. 39815 § 1 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., oraz art. 108 § 2

w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c. orzeczono, jak w sentencji.