III CZ 81/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 81/12

POSTANOWIENIE

Dnia 16 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Anna Owczarek

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa J. D.

przeciwko Gminie Miasta K.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 listopada 2012 r.,

zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 28 czerwca 2012 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 czerwca 2012 r. Sąd Apelacyjny

odrzucił skargę kasacyjną powódki od wyroku tego Sądu z dnia 24 lutego 2012 r.

Stwierdził, że w skardze kasacyjnej wniesionej przez zawodowego

pełnomocnika powódki z wyboru zawarty był wniosek o zwolnienie od kosztów

sądowych,

jednak

nie

załączono

do

niego

oświadczenia

obejmującego

szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania

powódki. W związku z tym Sąd Apelacyjny na podstawie art. 102 ust. 4 ustawy

z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst:

Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 594, ze zm. - dalej: „u.k.s.c.”) zwrócił wniosek

o zwolnienie od kosztów zarządzeniem z dnia 5 czerwca 2012 r. i wezwał

pełnomocnika powódki do uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej w terminie

tygodnia pod rygorem odrzucenia skargi, przesyłając mu także odpis zarządzenia

z dnia 5 czerwca 2012 r.

W zakreślonym terminie pełnomocnik powódki nie uiścił opłaty od skargi

kasacyjnej ani nie złożył wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wraz

z wymaganym oświadczeniem o stanie majątkowym, złożył natomiast pismo

procesowe z dnia 13 czerwca 2012 r., w którym zakwestionował zasadność zwrotu

wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz stwierdził, że powódka nie jest

w stanie uiścić żądanej kwoty opłaty od skargi kasacyjnej, o czym świadczy jej

wniosek z dnia 10 maja 2011 r. o zwolnienie od opłat i załączone do niego

oświadczenie o stanie majątkowym, rodzinnym i dochodach, a także postanowienie

Sądu Okręgowego z dnia 27 maja 2011 r. o zwolnieniu jej od kosztów sądowych

i ustanowieniu adwokata z urzędu oraz nieobciążenie kosztami postępowania

apelacyjnego w wyroku z dnia 24 lutego 2012 r.

Sąd Apelacyjny, odrzucając skargę kasacyjną na podstawie art. 3986 § 2

k.p.c., stwierdził, że oświadczenie majątkowe podpisane osobiście przez stronę

ma walor dowodowy, a oświadczenie takie złożone przez powódkę w Sądzie

Okręgowym datowane jest na 9 maja 2011 r., a więc nie wykazuje jej aktualnego

stanu majątkowego.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik powódki zarzucił

naruszenie art. 102 ust. 2 i 4 u.k.s.c. oraz art. 3986 § 2 k.p.c. i wniósł także

o rozpoznanie na podstawie art. 380 k.p.c. zarządzenia z dnia 5 czerwca 2012 r.

o zwrocie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, zarzucając mu naruszenie

art. 1301 § 11 k.p.c. Zarzucił, że we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych

złożonym w skardze kasacyjnej powódka zawarła uzasadnienie tego wniosku

informujące, że w aktach sprawy znajduje się pełne udokumentowanie jej wniosku

o zwolnienie od kosztów sądowych z dnia 10 maja 2011 r. oraz postanowienie

Sądu pierwszej instancji z dnia 27 maja 2011 r. uwzględniające ten wniosek

i ustanawiające

adwokata

z

urzędu,

którego

umocowanie

wygasło

po

uprawomocnieniu się wyroku Sądu drugiej instancji. W skardze kasacyjnej zawarto

również stwierdzenie, że sytuacja majątkowa i życiowa powódki nie uległa zmianie

i nadal nie stać jej na uiszczenie opłaty sądowej. Nie było zatem podstaw, w ocenie

skarżącego, do zwrotu wniosku o zwolnienie od opłaty od skargi kasacyjnej, gdyż

w tych okolicznościach zbędne było składanie nowego oświadczenia o stanie

majątkowym, rodzinnym i dochodach, które ma jedynie ułatwić sądowi sprawne

i kompetentne rozstrzygniecie wniosku o zwolnienie od kosztów, co było możliwe

w oparciu o znajdujące się w aktach dokumenty.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 102 ust. 1 i 2 u.k.s.c., zwolnienia od kosztów sądowych może

domagać się osoba fizyczna, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie

jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie

i rodziny. Do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powinno być dołączone

oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o

stanie rodzinnym, majątku,

dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów

sporządzone według ustalonego wzoru. Jeżeli oświadczenie takie nie zostało

złożone albo nie zawiera wszystkich wymaganych danych, stosuje się art. 130

k.p.c., jednakże, zgodnie z art. 102 ust. 4 u.k.s.c., trybu tego nie stosuje się, jeżeli

wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych bez wymaganego oświadczenia

złożyła

strona

reprezentowana

przez

adwokata

lub

radcę

prawnego.

Wówczas przewodniczący zwraca wniosek o zwolnienie od kosztów bez wzywania

o uzupełnienie tego braku formalnego wniosku.

Złożenie przez stronę określonego w powyższym przepisie oświadczenia jest

więc zarówno wymaganiem formalnym wniosku o zwolnienie od kosztów jak

i konieczną

przesłanką

jego

uwzględnienia.

Jest

też

wskazanym

przez

ustawodawcę środkiem dowodowym, za pomocą którego strona ma wykazać

zasadność wniosku o zwolnienie od kosztów. Zgodnie z art. 102 ust. 2, musi to być

oświadczenie złożone osobiście przez stronę ubiegającą się o zwolnienie od

kosztów, a nie przez jej pełnomocnika procesowego w jej imieniu. Złożenie

oświadczenia

„według

określonego

wzorca”

nie

oznacza

konieczności

sporządzenia pisma procesowego na urzędowym formularzu, dlatego do

oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie ma zastosowania art.

1301 k.p.c. Oświadczenie to powinno zawierać wszystkie dane wymagane według

art.

ust.

oraz

informacje

określone

w rozporządzeniu

Ministra

Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie określenia wzoru

oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby

fizycznej ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu

cywilnym (Dz. U. Nr 27, poz. 200), jednak nie musi być złożone na urzędowym

druku oświadczenia, którego wzór stanowi załącznik do tego rozporządzenia

(porównaj między innymi postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia

2007 r. I PZ 30/06, OSNP 2008/5-6/73).

W rozpoznawanej sprawie obowiązkiem pełnomocnika powódki było zatem

załączenie do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, zawartego w skardze

kasacyjnej, oświadczenia złożonego osobiście przez powódkę o jej stanie

rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Oświadczenia tego nie

mogło zastąpić zawarte we wniosku pełnomocnika odwołanie się do dowodów

obrazujących stan rodzinny i majątkowy powódki wynikający ze złożonego

oświadczenia z dnia 10 maja 2011 r. i jego stwierdzenie, że stan ten nie uległ

zmianie. Oświadczenie to bowiem obrazowało sytuację sprzed ponad roku, a więc

nie było dowodem wykazującym, że również obecnie powódka nie jest w stanie

uiścić kosztów sądowych, zaś stwierdzenie pełnomocnika, że stan ten nie zmienił

się nie mogło być uznane za wystarczające i miarodajne w świetle przyjętego przez

ustawodawcę wymogu osobistego złożenia przez stronę określonego oświadczenia

(porównaj też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2006 r. V CZ

65/06, niepubl.).

Wobec niezałączenia przez zawodowego pełnomocnika powódki do wniosku

o zwolnienie od opłaty od skargi kasacyjnej wymaganego oświadczenia o stanie

rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania powódki, obowiązkiem

przewodniczącego, wynikającym z art. 102 ust. 4 u.k.s.c., było zwrócenie wniosku

bez wzywania o uzupełnienie tego braku formalnego. Zarządzenie z dnia 5 czerwca

2012 r. jest zatem prawidłowe.

Zarządzenie to, jako niezaskarżalne, stało się prawomocne z chwilą

wydania, a zatem prawidłowo przewodniczący, doręczając pełnomocnikowi

powódki jego odpis, wezwał go do uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej

w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia skargi. W zakreślonym terminie

pełnomocnik nie złożył ponownego wniosku o zwolnienie od tej opłaty wraz

z oświadczeniem, o którym mowa w art. 102 ust. 2 u.k.s.c., co przerwałoby bieg

terminu do uiszczenia opłaty kasacyjnej, ani nie uiścił tej opłaty. Prawidłowo zatem

Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c.

Biorąc wszystko to pod uwagę Sąd Najwyższy oddalił zażalenie jako

nieuzasadnione (art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.).