III CZ 8/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 8/06

POSTANOWIENIE

Dnia 22 marca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

w sprawie z wniosku Z.W.

przy uczestnictwie H.W., Z.S. i R.S.

o zniesienie współwłasności,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym

w dniu 22 marca 2006 r.,

zażalenia uczestniczki H.W.

na postanowienie Sądu Okręgowego w S.

z dnia 24 listopada 2005 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

W dniu 20 marca 2002 r. Z.W. wystąpiła z wnioskiem o zniesienie

współwłasności nieruchomości objętej księgą wieczystą [...] Sądu Rejonowego w S.

stanowiącej działkę 40/1 o pow. 494 m2 i ustalenie jako przesłanki rozstrzygnięcia,

że działka ta stanowi współwłasność wnioskodawczyni i uczestniczki H.W. w

równych częściach. Złożony w toku tego postępowania jej wniosek o podział

majątku dorobkowego uczestniczki H.W. i A.W. został wyłączony do odrębnego

rozpoznania w sprawie [...].

Postanowieniem wstępnym z dnia 9 kwietnia 2003 r. Sąd Rejonowy w S.

ustalił, że Z.W. oraz R. i Z. małżonkowie S. na zasadzie wspólności majątkowej

małżeńskiej są współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości.

W wyniku apelacji tych zainteresowanych Sąd Okręgowy w S. uchylił to

postanowienie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania. Wyraził pogląd, że

„w razie pozytywnego dla małżonków S. rozstrzygnięcia co do przysługującego im

prawa własności do całej nieruchomości objętej wnioskiem

wydawanie

postanowienia

wstępnego,

gdyż

nie

zbędne byłoby

zachodziłby

stosunek

współwłasności nieruchomości i brak byłoby w związku z tym uprawnienia

wnioskodawcy do żądania zniesienia współwłasności nieruchomości. Stanowiłoby

to podstawę oddalenia wniosku o zniesienie współwłasności co kończyłoby

postępowanie w niniejszej sprawie.”

Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2005 r. Sąd Rejonowy w S. wniosek o

zniesienie współwłasności oddalił, ustalając, że sporna nieruchomość stanowi

wyłączną własność uczestników S., a zatem brak przedmiotu współwłasności.

Apelację od tego postanowienia Sąd Okręgowy w S. oddalił postanowieniem

z dnia 6 września 2005 r.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik wnioskodawczyni oznaczył wartość

przedmiotu zaskarżenia na kwotę 100 000 zł – identycznie jak wartość przedmiotu

wniosku. Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w S. skargę kasacyjną

odrzucił, uznając ją za niedopuszczalną ze względu na to, że wartość przedmiotu

zaskarżenia jest niższa niż 150 000 zł (art. 5191 § 4 pkt 4 k.p.c.).

W zażaleniu pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o „zmianę zaskarżonego

postanowienia i przyjęcie kasacji do rozpoznania”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba zauważyć, że skoro sąd rozstrzyga w postępowaniu

o zniesienie współwłasności spory i roszczenia wymienione w art. 618 § 1 k.p.c.

to w zasadzie, czyni to niezależnie od tego czy wniosek w takiej sprawie zostaje

uwzględniony czy też oddalony. Nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy przyczyną

oddalenia takiego żądania jest ustalenie, że współwłasność nie istnieje. W tym

bowiem wypadku sąd, orzekałby w postępowaniu o zniesienie współwłasności

o roszczeniach osoby, która jak się okazało w wyniku rozpoznania takiej sprawy

nie jest współwłaścicielem rzeczy, co stanowiłoby naruszenie wskazanego

przepisu. Powstaje wtedy problem, czy spory i roszczenia objęte jego hipotezą

dzielą los wniosku o dział, lecz nie dotyczy on wypadku, gdy wnioskodawca

zażądał

jako

przesłanki

rozstrzygnięcia

ustalenia

istnienia

stosunku

współwłasności. Wtedy bowiem w orzeczeniu oddalającym wniosek z powodu

braku przedmiotu działu tkwi implicite negatywne rozstrzygnięcie o żądaniu takiego

ustalenia.

Spory rozstrzygane na podstawie art. 618 k.p.c. w postępowaniu o zniesienie

współwłasności,

tracą

swoją

odrębność

procesową

wtapiając

się

w

to

postępowanie. Skoro zatem nie zachowują swojej autonomii, to tym samym nie

występuje możliwość zaskarżenia skargą kasacyjną zapadłych w tym przedmiocie

rozstrzygnięć według zasad obowiązujących w procesie. Wykładnia ta wynika

przede wszystkim z brzmienia art. 618 k.p.c. Paragraf pierwszy tego przepisu

wyraźnie stanowi, że rozstrzyganie o wymienionych w nim kategoriach sporów

odbywa się w postępowaniu o zniesienie współwłasności. Z woli ustawodawcy

następuje więc skumulowanie w postępowaniu o zniesienie współwłasności między

innymi sporów o prawo własności przedmiotu działu i to pod rygorem utraty

możliwości ich późniejszego dochodzenia (art. 618 § 3 k.p.c.). Ustawodawca

przywiązał do kwestii kompleksowego orzeczenia tak dużą wagę, że nakazał

rozpoznać w sprawie o zniesienie współwłasności także roszczczenia dla których

dochodzenia zwykle przewidziany jest tryb procesowy. Przekonuje to, że

ustawodawca decydujące znaczenie przywiązał do trybu, w jakim toczy się

postępowanie, a nie do przedmiotu rozstrzygnięcia sądu. Gdy więc istnieje spór co

do prawa własności przedmiotu działu a sąd ustala jako przesłankę rozstrzygnięcia,

że nie ma przedmiotu współwłasności i tym samym wniosek o jej zniesienie oddala,

wtedy o dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje wartość przedmiotu

zaskarżenia określona w art. 5191 § 4 pkt 4 k.p.c. a nie w art. 3982 § 1 k.p.c.

Z tych względów zażalenie uległo oddaleniu (art. 39814 k.p.c. w zw. z art.

39821 k.p.c. i art. 3941 § 3 k.p.c.).