III CZ 77/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 77/06

POSTANOWIENIE

Dnia 8 listopada 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Dariusz Zawistowski

SSN Tadeusz Żyznowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa "F." sp. z o.o. w K.

przeciwko Gminie Miasta K.

o uznanie umowy za bezskuteczną,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym

w dniu 8 listopada 2006 r.,

zażalenia strony powodowej

na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 21 czerwca 2006 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny oddalił wniosek o wyłączenie

sędziów Sądu Okręgowego w K. motywując, że w rozpoznawanej sprawie nie

zachodzą przyczyny wyłączenia z mocy ustawy przewidziane w art. 48 § 1 pkt 1

k.p.c. Nie istnieją bowiem podstawy do przyjęcia, że sędziowie Sądu Okręgowego

pozostawali z powodową Spółką „F.” w takim stosunku prawnym, że wynik

niniejszego postępowania oddziaływałby na prawa i obowiązki poszczególnych

sędziów tego Sądu. Odrzucił także Sąd Apelacyjny twierdzenia skarżącej Spółki

o istnieniu przesłanek z art. 49 k.p.c. wskazując, że uprawdopodobnienie przyczyn

w tym przepisie wskazanym nie może sprowadzać się do sformułowania

gołosłownego i ogólnikowego zarzutu o negatywnym emocjonalnym stosunku

wszystkich sędziów do strony. Nie stanowi uprawdopodobnienia przyczyny

wyłączenia sędziów informacja o złożeniu przez prezesa sądu zawiadomienia

o popełnieniu

przestępstwa

przez

stronę

ani

też

złożenie

przez

stronę

zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa przez sędziów zwłaszcza, jeżeli

prokuratura odmawia wszczęcia postępowania karnego. Strona powodowa nie

wskazała, w istocie żadnych konkretnych okoliczności, które miałyby świadczyć

o negatywnym do niej stosunku poszczególnych sędziów Sądu Okręgowego w K.

W złożonym zażaleniu powodowa Spółka F. zarzuciła naruszenie:

1. art. 5 w zw. z art. 357 § 2 k.p.c. poprzez nie zastosowanie powyższych

regulacji do stanu faktycznego będącego przedmiotem niniejszej sprawy,

pomimo istnienia takiego obowiązku,

2. art. 243 k.p.c. oraz

art. 233 § 1 i 2 k.p.c. poprzez ich niewłaściwe

zastosowanie, oraz art. 227 k.p.c. i 248 § 1 k.p.c. poprzez ich

niezastosowanie, w wyniku czego Sąd w żaden sposób nie uwzględnił

wniosków

strony

powodowej

zawartych

w

treści

uzasadnienia,

co

uniemożliwiło należytą ocenę argumentów powódki zawartych we wniosku

o wyłączenie sędziów Sądu Okręgowego,

3. art. 48 § 1 pkt 1 k.p.c., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, przez co

Sąd Apelacyjny de facto nie rozpoznał całości złożonego przez stronę

powodową wniosku o wyłączenie wszystkich sędziów Sądu Okręgowego od

orzekania w sprawie I C …/04 w wyniku czego nie rozpoznano istoty sprawy,

nadto:

4. art. 9 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie.

Wskazując

na

powyższe

powodowa

Spółka

wniosła

o

uchylenie

zaskarżonego postanowienia Sądu Apelacyjnego i przekazanie sprawy Sądowi

pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie, w wypadku uznania

przez Sąd Najwyższy, iż w rozpoznawanej sprawie zachodzą przesłanki do

wyłączenia

wszystkich

sędziów

Sądu

Okręgowego

w

K. na

podstawie

przewidzianej w art. 48 § 1 pkt 1 k.p.c. skarżąca wnosiła o zmianę zaskarżonego

postanowienia i uwzględnienie wniosku z przekazaniem sprawy do rozpoznania

innemu Sądowi Okręgowemu w ramach apelacji […].

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Instytucja wyłączenia sędziego zmierza do zapewnienia właściwego składu

rozpatrującego konkretną sprawę cywilną przez zagwarantowanie bezstronności

osób mających wydać właściwe rozstrzygnięcie lub mogących mieć wpływ na jego

treść (art. 54 k.p.c.). Obszerne, i w przeważającym zakresie ogólnikowe, wywody

zawarte w uzasadnieniu powodowej Spółki „F.” wymagają odwołania się do

ustawowych przesłanek wyłączenia sędziego, istnienia których (art. 48 § 1 pkt 1

i art. 49 k.p.c.) dowodziła skarżąca Spółka. W myśl art. 48 § 1 pkt 1 k.p.c. sędzia

jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach w których jest stroną lub

pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływa

na jego prawa lub obowiązki. Przepis ten wyraża powszechnie respektowaną

zasadę, że nikt nie może być sędzią we własnej sprawie (nemo iudex in causa

sua). Obejmuje on takie sytuacje, gdy sędzia pozostaje z jedną ze stron w takim

stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływa na jego prawa lub obowiązki.

Odwoływanie się w złożonym wniosku o wyłączenie wszystkich sędziów

Sądu Okręgowego w K. do przesłanek z art. 48 § 1 pkt 1 i 49 k.p.c., a także z

uwagi na istotne dla rozstrzygnięcia wniosku niektóre elementy zawarte

w uzasadnieniu złożonego zażalenia dotyczące – jak można wnioskować

oświadczeń sędziów tego Sądu: A. O. (k

- 339) i E. Ś. (k – 306) wymaga

wyodrębnienia tych oświadczeń ze względu na ich treść.

Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie pozwala na przyjęcie aby

wskazane w tych oświadczeniach okoliczności stanowiły przedmiot ceny Sądu

Apelacyjnego. Niemożność poddania - w tym zakresie - kontroli stwierdzeń

odnoszących

się

do

„wszystkich

sędziów

Sądu

Okręgowego”

musi

być

odczytywane w powiązaniu z przesłanką wpływu na treść kwestionowanego

postanowienia. Nadto biorąc za podstawę załączoną do akt sprawy listę sędziów

Sądu Okręgowego w K. (k – 397-399) w konfrontacji ze złożonymi oświadczeniami

nie można odeprzeć zarzutu skarżącej Spółki, iż w aktach sprawy brak jest

oświadczeń niektórych sędziów Sądu Okręgowego (np. […]). Stwierdzoną

wątpliwość pogłębia fakt, iż w aktach sprawy znajdują się oświadczenia

pochodzące od sędziów Sądu Okręgowego, których nazwiska nie figurują na

wskazanej liście (np. […]). Tracą swoją praktyczną użyteczność z rozpatrywanego

punktu widzenia mało czytelne podpisy na złożonych oświadczeniach (np. k – 278 i

338) oraz dające się zakwalifikować jako nieczytelne (np. 302, 303, 304, 305 i 344).

Ujawnione wadliwości stoją na przeszkodzie podzieleniu stanowiska Sądu

Apelacyjnego, że zaskarżone orzeczenie odnosi się do wszystkich sędziów Sądu

Okręgowego a złożony wniosek w całości został rozpoznany, co wyłącznie stanowi

podstawę do uchylenia zaskarżonego orzeczenia (art. 394 1 § 3 w zw. z art. 39815 §

1 zdanie pierwsze k.p.c.).

Pozbawione są natomiast podstaw zarzuty i wywody strony powodowej

w odniesieniu do złożonych oświadczeń sędziów odpowiadających wymaganiom

ustawowym. Wywody te, jak i wniosek o wyłączenie sędziów omawianego Sądu,

nie zawierają argumentacji zarówno w sferze przyczyn faktycznych jak i prawnych

mogących podważyć treść złożonych oświadczeń i stosunek do stron. Chybione

jest godzenie w doniosłość prawną i moralną prawidłowo złożonych oświadczeń

u podstaw których to zarzutów legło błędne rozumienie zasady niezawisłości

sędziowskiej. W zakresie rozpoznawania spraw sędzia – wbrew dowolnym

wywodom zawartym w uzasadnieniu zażalenia – nie jest podporządkowany

wpływom, czy naciskom zewnętrznym ani też podporządkowany, co jest oczywiste,

poleceniom czy wskazówkom organów administracji wymiaru sprawiedliwości

(prezesa

sądu).

Nie

istnieje

żadna

strukturalna

zależność

sędziego

od

hierarchicznych dyspozycji. Ze względu na zasadę niezawisłości właściwa

działalność jurysdykcyjna sędziów, na którą składają się czynności z zakresu

rozpoznawania

spraw,

podlega

sprawowanemu – zgodnie z zasadą

wyłącznie

nadzorowi

judykacyjnemu

instancyjności – przez sądy instancyjnie

wyższe na drodze rozpoznawania zwyczajnych i nadzwyczajnych środków

zaskarżania orzeczeń, służących do korygowania wadliwych rozstrzygnięć.

Twierdzenia o zachwianiu czy też naruszeniu niezawisłości lub bezstronności nie

mogą być formułowane w oderwaniu od znanych i w przeważającym zakresie

bezspornych faktów i wyrażać się w domysłach lub przypuszczeniach.

Nadto można wskazać, że przytaczane w uzasadnieniu zażalenia akty

prawne i dążenie do jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki

przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd odnoszą się do wszystkich

podmiotów sporu (por. art. 45 Konstytucji, art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw

Obywatelskich i Politycznych oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie

Praw Człowieka i Podstawowych Wolności). Trafnie w zatem Sąd Apelacyjny

stwierdził, że instytucja wyłączenia nie może funkcjonować w oderwaniu od

urzeczywistnienia praw przysługujących obu stronom a strona przeciwna dawała

wyraz dążeniu do oczekiwanego rozstrzygnięcia sporu.

Z powyższych przyczyn i na podstawie powołanych przepisów należało

orzec jak w sentencji postanowienia.