III CZ 74/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 74/12

POSTANOWIENIE

Dnia 11 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

SSN Maria Szulc

w sprawie z powództwa Staromiejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w K.

przeciwko D. C.

o nakazanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 11 października 2012 r.,

zażalenia pozwanej na postanowienie o kosztach zawarte

w wyroku Sądu Okręgowego w K.

z dnia 10 czerwca 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w K. w punkcie pierwszym wyroku z dnia 10 czerwca 2011

r. oddalił apelację pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego, a w punkcie drugim

zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 300 zł tytułem kosztów

postępowania odwoławczego.

Pozwana wniosła zażalenie na rozstrzygnięcie o kosztach zamieszczone

w punkcie drugim wyroku Sądu Okręgowego wraz z wnioskiem o przywrócenie

terminu do złożenia tego zażalenia, zarzucając naruszenie art. 102 k.p.c. przez

jego niezastosowanie. Podkreśliła, że jako osoba niedosłysząca nie została

skutecznie pouczona przez Sąd o uprawnieniu do wystąpienia o uzasadnienie

wyroku. Dnia 12 lipca 2012 r. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

i przyznanie pełnomocnika z urzędu w celu złożenia skargi o stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego

orzeczenia

oraz

zażalenia

na postanowienie o kosztach zawarte w wyroku Sądu Okręgowego. Pełnomocnik

z urzędu został zawiadomiony o wyznaczeniu przez Okręgową Radę Adwokacką

w K. dnia 15 lutego 2012 r., a z aktami sprawy zapoznał się dnia 21 lutego 2012 r.

Zastosowanie w niniejszej sprawie art. 102 k.p.c. pozwana uzasadniła tym, że jej

sytuacja majątkowa jest trudna i choruje ona przewlekle, przy czym również

specyfika i przebieg sprawy wskazują na zasadność zastosowania art. 102 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca sprawę obowiązana jest

zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie niezbędne koszty procesu, do których

zalicza się – w wypadku strony reprezentowanej przez adwokata – wynagrodzenie,

jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki

jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego

stawiennictwa strony (art. 98 § 3 k.p.c.). Wyjątek od tej reguły przewiduje m.in. art.

102 k.p.c., realizujący zasadę słuszności, stosownie do którego w wypadkach

szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko

część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ten pozostawia

sądowi orzekającemu swobodę oceny, czy fakty związane z przebiegiem procesu,

jak i dotyczące sytuacji życiowej strony, stanowią podstawę do nieobciążania jej

kosztami procesu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia

2007 r., I CZ 110/07, niepubl.). Do kręgu „wypadków szczególnie uzasadnionych”

należą zarówno okoliczności związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące

na zewnątrz. Do pierwszych zaliczane są sytuacje wynikające z charakteru żądania

poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenia dla strony, subiektywne przekonanie

strony o zasadności roszczeń, przedawnienie, prekluzja. Drugie natomiast

wyznacza

sytuacja

majątkowa

i

życiowa

strony,

z

tym

zastrzeżeniem,

że niewystarczające jest powoływanie się jedynie na trudną sytuację majątkową,

nawet jeśli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia

pełnomocnika z urzędu. Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać

zastosowanie tego wyjątku, powinien być oceniony z uwzględnieniem zasad

współżycia społecznego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia

2011 r., I CZ 26/11, niepubl. oraz z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CZ 51/11, niepubl.).

W niniejszej sprawie skarżąca, uzasadniając celowość zastosowania art. 102 k.p.c.,

wskazała na swoją niekorzystną sytuację majątkową i przewlekłą chorobę,

a ponadto na specyfikę i przebieg sprawy. Jak wyżej wskazano, zła sytuacja

finansowa i majątkowa powoda nie może stanowić okoliczności wyłącznie

decydującej o zwolnieniu od obowiązku zwrotu kosztów procesu w pełnym

zakresie. O ile bowiem taki stan może uzasadniać zwolnienie strony - całkowicie

lub częściowo - od kosztów sądowych, co wiąże się z zagwarantowaniem jej prawa

do sądu, to w przypadku kontynuowania przegranego w pierwszej instancji procesu

strona powinna liczyć się z obowiązkiem pokrycia kosztów obrony strony

przeciwnej. Również wskazana w zażaleniu specyfika i przebieg sprawy nie

przekonują do nieobciążania powódki kosztami postępowania. Przyjąć zatem

należało, że powódka nie wykazała okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie

art. 102 k.p.c.

Z przedstawionych powodów orzeczono, jak w sentencji (art. 398 14

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).

es