III CZ 71/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 71/06

POSTANOWIENIE

Dnia 24 listopada 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący)

SSN Iwona Koper

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa D.K.

przeciwko „A.”. sp. z o.o.

o ustalenie,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym

w dniu 24 listopada 2006 r.,

zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 14 lipca 2006 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 14 lipca 2006 r., odrzucił apelację

powódki od wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia 24 maja 2006 r. W uzasadnieniu

podkreślił, że dnia 26 czerwca 2006 r. powódka, reprezentowana przez fachowego

pełnomocnika - radcę prawnego, wniosła apelację od wyroku Sądu Okręgowego w

L. z dnia 24 maja 2006 r. Powódka, w całości zwolniona od kosztów sądowych,

przy wnoszeniu apelacji nie uiściła opłaty podstawowej w kwocie 30 zł. Uczyniła to

dopiero w wykonaniu zarządzenia przewodniczącego wydziału z dnia 27 czerwca

2006 r., wzywającego do uzupełnienia braków formalnych przez uiszczenie

wymaganej opłaty. Sąd Apelacyjny stwierdził, iż apelacja, wniesiona dnia 29 maja

2006 r., jest pismem procesowym (czynnością procesową) wszczynającym

postępowanie w drugiej instancji, tak więc w sprawie znajdują zastosowanie

przepisy ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych, mianowicie art. 14 ust. 2 i 3 i art. 100 ust. 2 (Dz. U. Nr 167, poz. 1398),

jak również art. 1302 § 3 k.p.c. Według art. 14 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych, opłatę podstawową pobiera się od podlegających opłacie

pism, o których mowa w art. 3 ust. 2, a więc, m. in., od apelacji, wnoszonych przez

stronę zwolnioną od kosztów sądowych przez sąd, chyba że ustawa stanowi

inaczej. Ustęp 3 tego artykułu stanowi, iż opłata podstawowa wynosi 30 zł i stanowi

minimalną opłatę, którą strona jest obowiązana uiścić od pisma podlegającego

opłacie, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zgodnie zaś z art. 130 2 § 3 k.p.c. sąd

odrzuca, bez wzywania o uiszczenie opłaty, apelację wniesioną przez radcę

prawnego podlegającą opłacie w wysokości stałej. Taką opłatą jest również opłata

podstawowa w wysokości 30 zł, którą ma obowiązek uiścić strona zwolniona od

kosztów sądowych w całości (art. 100 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych

w sprawach

cywilnych).

Uiszczenie

wymaganej

opłaty,

w

wykonaniu

pozbawionego podstawy prawnej wezwania przewodniczącego wydziału Sądu

I instancji, nie może sanować tego braku i tym samym powodować przyjęcia

apelacji do rozpoznania.

Pełnomocnik powódki w zażaleniu na postanowienie Sądu Okręgowego

w L. zarzucił rażące naruszenie postanowień art. 11 w związku z art. 14 ust. 2

ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przez błędne przyjęcie, że

w zakresie opłaty podstawowej obowiązują reguły określone w art. 13 § 3 k.p.c.

W uzasadnieniu stwierdził, że Sąd Apelacyjny dokonał zwrotu apelacji mając na

uwadze art. 13 § 3 k.p.c. mimo, że powódka nie była zobowiązana do wniesienia,

ani opłaty stałej, ani opłaty stosunkowej, ponieważ była zwolniona od kosztów

sądowych, a tylko w wypadku nie wniesienia opłaty stałej lub stosunkowej istnieje

podstawa do odrzucenia apelacji. Jednocześnie jest bezsporne, że opłata

podstawowa jest całkowicie odrębną opłatą tak od opłaty stałej, jak też od opłaty

stosunkowej, co jednoznacznie wynika z art. 11 ustawy o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych. Pełnomocnik powódki w piśmie procesowym z dnia

17 października 2006 r. dodatkowo wyjaśnił, że w niniejszej sprawie, po złożeniu

apelacji, sąd pierwszej instancji wezwał powódkę do wniesienia opłaty dodatkowej,

co zostało dokonane w terminie i co spowodowało, że w chwili rozpatrywania

apelacji przez Sąd Apelacyjny nie występował brak w zakresie uzupełnienia

apelacji. Podkreślił ponadto, że ustawa o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych

nie

definiuje

odrębnie

terminu

„opłaty

w

wysokości

stałej”

w przeciwieństwie do innych opłat, a ponadto, wyróżniając w ustawie opłatę

stosunkową, opłatę stałą i opłatę podstawową, traktuje te opłaty jako odrębne

i autonomiczne, a w związku z tym nie jest właściwe legislacyjnie, jeżeli bez

zdefiniowania terminu opłaty w wysokości stałej ustawodawca w sposób

nieoczekiwany wprowadza nową opłatę w sposób nie w pełni zdefiniowany.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie

wniesione

przez

uczestnika

postępowania

zasługuje

na

uwzględnienie, jednakże z innych powodów niż wskazane w zażaleniu.

Z przepisów art. 14 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

wynika, że opłatę podstawową pobiera się w sprawach, w których przepisy nie

przewidują opłaty stałej, stosunkowej lub tymczasowej. Opłatę podstawową pobiera

się także od podlegających opłacie pism wnoszonych przez stronę zwolnioną od

kosztów sądowych przez sąd. Opłata podstawowa wynosi 30 złotych i stanowi

minimalną opłatę, którą strona jest obowiązana uiścić od pisma podlegającego

opłacie. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

takimi pismami są także apelacja i zażalenie.

Według art. 1302 § 3 k.p.c., dodanego przez ustawę o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych, sąd odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty wniesione

przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego środki odwoławcze

lub środki zaskarżenia (w tym m. in. apelację) podlegające opłacie w wysokości

stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu

zaskarżenia. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2006 r.,

III CZP 109/06, opłata podstawowa jest opłatą w wysokości stałej w rozumieniu

wymienionego przepisu. Opłata podstawowa powinna więc być uiszczona także

w wypadku całkowitego zwolnienia od kosztów, a profesjonalny pełnomocnik nie

jest wzywany do usunięcia braku formalnego zażalenia w tym zakresie.

Pełnomocnik był więc obowiązany bez wezwania uiścić opłatę podstawową

pomimo zwolnienia powódki od kosztów sądowych.

W okolicznościach niniejszej sprawy powódka, która została w całości

zwolniona od kosztów sądowych, przy wnoszeniu apelacji nie uiściła opłaty

podstawowej w kwocie 30 zł, uczyniła to zaś dopiero w wykonaniu zarządzenia

przewodniczącego wydziału. Powstaje w związku z tym problem ewentualnego

sanowania skutków błędnego działania sądu niższej instancji w zakresie kosztów

sądowych. W postanowieniu z dnia 19 lipca 2006 r., I CZ 34/06, Sąd Najwyższy

podkreślił, że błędne działanie sądu, polegające na wezwaniu do uiszczenia opłaty,

zamiast zastosowania sankcji w postaci odrzucenia środka zaskarżenia, nie mogło

sanować uchybienia skarżącego w zakresie opłacenia zażalenia i wyłączać

zastosowania

sankcji

przewidzianej

w

art.

1302

§

k.p.c.

Natomiast

w postanowieniu z dnia 15 listopada 2006 r., V CZ 84/06, Sąd Najwyższy

stwierdził, że błędne od strony formalnej działanie Sądu Okręgowego, polegające

na stosowaniu dotychczasowych przepisów w zakresie kosztów, wezwaniu

pełnomocnika do uiszczenia opłaty od apelacji, a następnie na zwolnieniu

pozwanego „od wpisu od apelacji”, spowodowało, iż Sąd Apelacyjny nie mógł

pominąć tego zwolnienia przy rozpoznawania apelacji i w konsekwencji nie mógł

odrzucić apelacji z powodu jej nie opłacenia.

Sąd Najwyższy w niniejszym składzie, podzielając drugie z wymienionych

rozstrzygnięć, jest zdania, że w demokratycznym państwie prawnym (art. 2

Konstytucji), w którym organy władzy publicznej, w tym sądy, działają na podstawie

i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji), obywatel nie powinien ponosić ujemnych

konsekwencji błędnych czynności dokonywanych przez te organy. Z wymienionych

zasad podstawowych wynika bowiem, m. in., zasada zaufania obywatela do

państwa

i

stanowionego

przez

nie

prawa

oraz

do

legalności

działań

podejmowanych przez organy władzy publicznej, a także zasada ponoszenia przez

państwo odpowiedzialności za szkodę, jaka została wyrządzona obywatelowi przez

niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej (art. 77 ust. 1 Konstytucji).

W

konkluzji

należy

zatem

stwierdzić,

iż

z

konstytucyjnych

zasad

demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) oraz działania organów

władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji) wynika, że

strona, w całości zwolniona od kosztów sądowych, która wnosi opłatę podstawową

od apelacji dopiero w wykonaniu zarządzenia przewodniczącego wydziału Sądu

Okręgowego wzywającego do uiszczenia tej opłaty, nie może ponosić ujemnych

konsekwencji takiego błędnego wezwania.

Zaskarżone postanowienie podlegało więc uchyleniu na podstawie art. 398 15

§ 1 zdanie pierwsze w zw. z art. 3941 § 2 i 3 k.p.c.