III CZ 69/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 69/13

POSTANOWIENIE

Dnia 30 stycznia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa R. G.

przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 30 stycznia 2014 r.,

zażalenia strony pozwanej na wyrok Sądu Okręgowego w T.

z dnia 29 października 2013 r.,

oddala zażalenie, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania

zażaleniowego

postępowanie w sprawie.

Uzasadnienie

w

orzeczeniu

kończącym

Powód wnosił o zasądzenie od strony pozwanej kwoty 54 825,70 zł

z ustawowymi odsetkami, tytułem odszkodowania za szkodę wyrządzoną w wyniku

pożaru budynku, objętą umową ubezpieczenia zawartą ze stroną pozwaną.

Pozwany Zakład Ubezpieczeń wnosił o oddalenie powództwa zgłaszając

między innymi zarzut braku legitymacji czynnej powoda.

Wyrokiem z dnia 4 marca 2013 r. Sąd Rejonowy w T. oddalił powództwo

Sąd pierwszej instancji podzielił zarzut braku legitymacji czynnej powoda

stwierdzając, że w wyniku cesji powód przeniósł na Powszechną Kasę

Oszczędności Bank Polski S.A. swoje prawa do odszkodowania dochodzonego

w sprawie, należnego zgodnie z zawartą ze stroną pozwaną umową grupowego

ubezpieczenia „Superochrona Domów i Lokali Mieszkalnych” dla kredytobiorców

kredytów hipotecznych i pożyczkobiorców pożyczek hipotecznych udzielanych

przez PKO BP S.A. w zakresie ubezpieczenia budynków i lokali mieszkalnych, na

zabezpieczenie spłaty kredytu hipotecznego lub pożyczki. Wobec tego wyłącznie

legitymowany do dochodzenia tego odszkodowania jest PKO BP S.A., a nie powód.

Od powyższego wyroku powód wniósł apelację, w uzupełnieniu której wniósł

również o dopuszczenie przez Sąd drugiej instancji dowodu z dokumentu w postaci

odpisu umowy zwrotnego przelewu przedmiotowej wierzytelności wyjaśniając, że

niemożliwe było zgłoszenie tego wniosku dowodowego wcześniej, gdyż umowa

została zawarta w dniu 7 sierpnia 2013 r. po wielomiesięcznych negocjacjach.

Sąd drugiej instancji uwzględniając ten wniosek uzupełnił ustalenia faktyczne

Sądu pierwszej instancji i dodatkowo ustalił, że w dniu 7 sierpnia 2013 r. PKO BP

S.A. zawarł z powodem umowę zwrotnego przelewu wierzytelności, na podstawie

której przeniósł na jego rzecz prawo do odszkodowania z tytułu umowy

ubezpieczenia zawartej ze stroną pozwaną, w celu dochodzenia przez nabywcę

roszczeń przeciwko PZU S.A. z tytułu przedmiotowej szkody, a powód przyjął tę

wierzytelność.

W świetle nowych ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy uznał apelację za

uzasadnioną wskazując, że w wyniku umowy zwrotnej cesji z dnia 7 sierpnia

2013 r. powód, zgodnie z art. 510 § 1 k.c., stał się z dniem zawarcia tej umowy

osobą legitymowaną do dochodzenia odszkodowania z opisanej wyżej umowy

ubezpieczenia.

Ponieważ

Sąd

pierwszej

instancji,

orzekając

w

innych

okolicznościach faktycznych i prawnych, oddalił powództwo z powodu braku

legitymacji czynnej powoda, doszło do nierozpoznania istoty sprawy, co powoduje

konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku na podstawie art. 386 § 4 k.p.c.

W zażaleniu na powyższy wyrok strona pozwana zarzuciła naruszenie art.

386 § 4 k.p.c. przez przyjęcie, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty

sprawy, i art. 378 § 1 k.p.c. przez rozpoznanie sprawy w zakresie przekraczającym

granice apelacji. Wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Powód w odpowiedzi na zażalenie wnosił o jego oddalenie i zasądzenie

kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Charakter zażalenie przewidzianego w art. 3941 § 11 k.p.c. oraz zakres

kontroli objętego nim wyroku był wielokrotnie przedmiotem rozważań i wypowiedzi

Sądu Najwyższego. Za utrwalone należy uznać stanowisko, że jest to swoisty

środek zaskarżenia o charakterze formalnym, którym może być podważane jedynie

zastosowanie przez Sąd drugiej instancji przepisów art. 386 § 2 lub 4 k.p.c.,

określających okoliczności uzasadniające uchylenie wyroku sądu pierwszej

instancji i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania. Oznacza

to, że kontrolą Sądu Najwyższego rozpoznającego takie zażalenie może być objęta

jedynie prawidłowość zastosowania przez sąd drugiej instancji wskazanych przez

niego przesłanek uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji. Jeżeli u podstaw

zaskarżonego orzeczenia kasatoryjnego sądu drugiej instancji legła przewidziana

w art. 386 § 4 k.p.c. przesłanka nierozpoznania istoty sprawy, jak to miało miejsce

w przedmiotowej sprawie, Sąd Najwyższy bada jedynie, czy rzeczywiście sąd

pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, a ocena ta ma charakter czysto

procesowy, co oznacza, że nie może wkraczać w merytoryczne kompetencje sądu

drugiej instancji rozpoznającego apelację. Nie może też obejmować poprawności

zastosowania przez sąd drugiej instancji innych przepisów postępowania, nie

związanych ściśle z kwestią uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji (porównaj

między innymi postanowienia z dnia 7 listopada 2012 r. IV CZ 147/12, OSNC

2013/3/41, z dnia 28 listopada 2012 r. III CZ 77/12, OSNC 2013/4/54, z dnia

10 kwietnia 2013 r. IV CZ 21/13, z dnia 16 maja 2013 r. IV CZ 31/13 i z dnia

28 maja 2013 r. V CZ 15/13 (niepubl.).

W rozpoznawanej sprawie poza oceną Sądu Najwyższego pozostaje zatem

zażaleniowy zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. Natomiast oceniając zarzut

naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. Sąd Najwyższy może badać jedynie to, czy

rzeczywiście Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy.

W literaturze i orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że do nierozpoznania

przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy dochodzi między innymi wtedy, gdy sąd

ten zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych

zarzutów

strony,

bezpodstawnie

przyjmując,

że

istnieje

przesłanka

materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie. W szczególności do

nierozpoznania istoty sprawy dochodzi, gdy sąd pierwszej instancji oddalił

powództwo z uwagi na przyjęcie braku legitymacji procesowej którejkolwiek ze

stron (porównaj między innymi orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 23 września

1998 r. II CKN 897/97, OSNC 1999/1/22, z dnia 14 maja 2002 r. V CKN 357/00

i z dnia 19 grudnia 2012 r. II CZ 141/12, niepubl.).

Zgodnie z art. 316 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., oceny, czy przyjęcie przez

sąd pierwszej instancji braku legitymacji procesowej strony było uzasadnione czy

nie, należy dokonać według stanu sprawy istniejącego w chwili orzekania przez sąd

drugiej instancji. Innymi słowy ocena sądu pierwszej instancji o braku legitymacji

procesowej strony jest nieuzasadniona nie tylko wtedy, gdy sąd drugiej instancji

inaczej niż sąd pierwszej instancji ocenił tę przesłankę w niezmienionym stanie

faktycznym sprawy, lecz także wtedy, gdy strona nie posiadająca legitymacji

procesowej przed sądem pierwszej instancji, uzyskała ją dopiero w postępowaniu

międzyinstancyjnym.

Z tych przyczyn należy uznać, że skoro Sąd pierwszej instancji oddalił

powództwo bez merytorycznej oceny roszczenia, przyjmując brak legitymacji

czynnej powoda, a Sąd drugiej instancji stwierdził, że powód w postępowaniu

międzyinstancyjnym uzyskał legitymację czynną, uzasadniona była ocena tego

Sądu o nierozpoznaniu w pierwszej instancji istoty sprawy i konieczności uchylenia

zaskarżonego wyroku na podstawie art. 386 § 4 k.p.c.

Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art.

3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie jako nieuzasadnione.

Z uwagi na to, że orzeczenie wydane przez Sąd Najwyższy w wyniku

rozpoznania zażalenia przewidzianego w art. 3941 § 11 nie należy do żadnej

z kategorii orzeczeń, o których mowa w art. 108 w zw. z art. 3941 § 3, art. 39821

w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., wniosek powoda o zasądzenie kosztów postępowania

zażaleniowego zawarty w odpowiedzi na zażalenie pozostawiony został do

rozpoznania przez Sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

db