III CZ 69/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 69/12

POSTANOWIENIE

Dnia 27 września 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Z. Z. i B. Z.

przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń Wzajemnych w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 września 2012 r.,

zażalenia powodów na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 11 maja 2012 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił na podstawie art.

370 w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. zażalenie powodów na postanowienie tego Sądu w

przedmiocie

odrzucenia

skargi

kasacyjnej.

Wskazał,

że mimo

doręczenia

pełnomocnikowi powodów w dniu 20 kwietnia 2012 r. zarządzenia o zwrocie

wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, należna opłata nie została uiszczona.

W zażaleniu na powyższe postanowienie powodowie zarzucili naruszenie

art. 102 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych (Dz. U. Nr 90, poz. 594, dalej u.k.s.c.) oraz art. 370 w zw. z art. 397 § 2

k.p.c. przez ich błędne zastosowanie. We wnioskach domagali się rozpoznania na

podstawie art. 380 k.p.c. zarządzenia Przewodniczącego o zwrocie wniosku

o zwolnienie od kosztów sądowych oraz uchylenia zaskarżonego postanowienia

i zasądzenia kosztów postępowania odwoławczego.

W odpowiedzi na zażalenie pozwany wniósł o jego oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 102 ust. 2 u.k.s.c., do wniosku o zwolnienie od kosztów

sądowych

strona

zobowiązana

jest

dołączyć

oświadczenie

obejmujące

szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach, sporządzone

według wzoru ustalonego w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia

31 stycznia 2006 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 200). Wzór oświadczenia nie jest jednak

formularzem, przewidzianym dla innych sytuacji procesowych, lecz wskazaniem

zakresu informacji potrzebnych do rozstrzygnięcia wniosku. Oświadczenie strony

ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych nie musi zatem być złożone

na "urzędowym druku", powinno natomiast zawierać wszystkie dane określone

w rozporządzeniu. W świetle art. 102 ust. 4 u.k.s.c. wniosek o zwolnienie

od kosztów sądowych podlega zwrotowi a limine tylko wówczas, gdy profesjonalny

pełnomocnik nie dołączył oświadczenia przewidzianego w art. 102 ust. 2 tej ustawy,

natomiast nie przedstawienie wszystkich wymaganych informacji powoduje

jedynie zarządzenie uzupełnienia wniosku na podstawie art. 130 § 1 k.p.c.

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

23 marca 2007 r., V CZ 11/07

i z dnia 29 maja 2007 r., V CZ 38/07, niepubl.).

Z powyższego wynika, że ustawa nakłada na pełnomocnika procesowego

obowiązek

dołączenia

do

wniosku

oświadczenia

strony

odpowiadającego

wymogom określonym we wzorze, a to oznacza, że oświadczenie to musi być

złożone przez stronę, która dane w nim zawarte poświadczy swoim podpisem.

W sprawie niniejszej pełnomocnik zawarł informacje dotyczące sytuacji materialnej

strony w uzasadnieniu wniosku, a zatem nie został spełniony wymóg złożenia

oświadczenia strony, co czyni niezasadnym zarzut naruszenia art. 102 ust. 2 i 4

u.k.s.c., poddany kontroli w ramach art. 380 k.p.c.

Słusznie natomiast skarżący zarzuca naruszenie art. 370 w zw. z art. 397 § 2

k.p.c. Następstwem zniweczenia skutków złożenia wniosku o zwolnienie od

kosztów sądowych (art. 130 § 2 k.p.c.) jest zaktualizowanie się sytuacji

oznaczającej nieopłacenie zażalenia. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem

Sądu Najwyższego, po wejściu w życie ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie

ustawy – kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr.

234, poz. 1571), którą został uchylony art. 1302 § 2 k.p.c., odrzucenie

nieopłaconego środka odwoławczego lub środka zaskarżenia wniesionego przez

radcę prawnego lub adwokata jest dopuszczalne dopiero w razie niewykonania

zarządzenia wzywającego do opłacenia tego środka (uchwała Sądu Najwyższego

w składzie siedmiu sędziów z dnia 15 czerwca 2010 r., II UZP 4/10, OSNP 2011, nr

3 - 4, poz. 38, postanowienia z dnia 15 grudnia 2011 r., II CZ 130/11, z dnia

29 czerwca 2011 r., III PZ 5/11). Zasady tej nie wyłącza treść art. 112 ust. 3

u.k.s.c., który wprawdzie nakłada na pełnomocnika strony obowiązek uiszczenia

opłaty od takiego środka bez wezwania, ale tylko w wypadku oddalenia wniosku

o zwolnienie od kosztów sądowych. Ponieważ jest to przepis o charakterze

wyjątkowym, nie można go stosować rozszerzająco do sytuacji nie objętych jego

dyspozycją. W konsekwencji, w wypadku zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów

sądowych strony reprezentowanej przez pełnomocnika będącego adwokatem lub

radcą

prawnym

przewodniczący

jest

obowiązany

wezwać

pełnomocnika

do uiszczenia opłaty od wniesionego zażalenia na podstawie art. 130 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 397 § 1 k.p.c. i art. 3941 § 3 k.p.c., a odrzucenie tego środka jest

dopuszczalne w razie nie wykonania zarządzenia.

Ponieważ

w

sprawie

niniejszej

postępowanie

naprawcze

nie

było

przeprowadzone, odrzucenie zażalenia nastąpiło przedwcześnie.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 398 15

w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.