III CZ 68/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 68/13

POSTANOWIENIE

Dnia 30 stycznia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie ze skargi K. Ś. o wznowienie postępowania zakończonego

prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w K.

z dnia 23 maja 2012 r., w sprawie z powództwa K. Ś.

przeciwko J. P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 30 stycznia 2014 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego w K.

z dnia 12 września 2013 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 12 września 2013 r. odrzucił skargę

powoda K. Ś. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem

Sądu Okręgowego w K. z dnia 23 maja 2012 r., wskazując jako podstawę art. 410

§ 1 k.p.c.

Skarżący, w zażaleniu na to postanowienie wniósł o jego uchylenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przesłanki odrzucenia skargi na posiedzeniu niejawnym wskazane zostały

w art. 410 k.p.c. Należą do nich: uchybienie terminowi, brak oparcia skargi na

ustawowej podstawie i niedopuszczalność skargi z innych przyczyn. Zaistnienie

którejś z tych okoliczności lub wszystkich łącznie powoduje odrzucenie skargi.

Powyższe przesłanki wyznaczają jednocześnie zakres wstępnej kontroli formalnej

skargi o wznowienie postępowania, dokonywanej na podstawie art. 410 k.p.c.,

która może prowadzić do jej odrzucenia w razie stwierdzenia, że przytoczone

w niej okoliczności nie mieszczą się w katalogu ustawowych podstaw wznowienia.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 października 1999 r.

II UKN 174/99 (OSNP 2001, nr 4, poz. 133) oraz w postanowieniu z dnia

21 września 2007 r. V CZ 88/07 Lex nr 486003), jeżeli z uzasadnienia skargi

wynika, że okoliczności w niej wskazane nie wyczerpują ustawowej przesłanki

wznowienia postępowania, wymienionej w powyższych przepisach k.p.c., to

podnoszona w żądaniu podstawa prawna żądania nie zachodzi. W takim

przypadku skarga nie jest oparta na ustawowej podstawie wznowienia i podlega

odrzuceniu, stosownie do art. 410 § 1 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 7 lipca 2005 r., IV CO 6/05, Biul. SN 2005, nr 9 postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2007 r. IV CZ 48/07, Lex nr 485887;

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia

2007 r. III UZ 13/07, Lex nr 442729).

Stosownie do art. 403 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania

w sytuacji gdy:

- wyrok został oparty na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo

na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym (art. 403 § 1 pkt 1

k.p.c.);

- wyrok został uzyskany za pomocą przestępstwa (art. 403 § 1 pkt 2 k.p.c.).

- późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków

dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których

strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu (art. 403 § 2

k.p.c.).

- jeżeli na treść wyroku miało wpływ postanowienie niekończące

postępowania w sprawie, wydane na podstawie aktu normatywnego

uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją,

ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, uchylone lub

zmienione zgodnie z art. 4161 k.p.c. (art. 403 § 4 k.p.c.).

Zarówno nowe okoliczności, jak i nowe środki dowodowe muszą być tego

rodzaju, aby powołanie ich mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Wskazując zatem

te okoliczności lub dowody, podać trzeba równocześnie, w jakim zakresie ich

uwzględnienie mogło zmienić podstawę orzekania, wpływając tym samym na treść

samego rozstrzygnięcia. Nowe okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, które

mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy to takie fakty, z których strona nie mogła

skorzystać w postępowaniu prawomocnie zakończonym. Wykrycie, o którym mowa

w powołanym art. 403 § 2 k.p.c., odnosi się do okoliczności i dowodów

w poprzednim postępowaniu w ogóle nie ujawnionych i wówczas nieujawnialnych,

bo nieznanych stronie i dla niej niedostępnych, (por. postanowienie SN z dnia

15 maja 1968 r., I Co 1/68, OSNCP 1969 nr 2, poz. 36, postanowienie SN z dnia

17 stycznia 2001 r., IV CKN 1515/00, niepubl., postanowienie SN z dnia

19 stycznia 2006 r., IV CZ 143/05).

W rezultacie możliwość wznowienia postępowania na podstawie art. 403 § 2

in fine k.p.c. jest uzależniona od łącznego zaistnienia trzech przesłanek, po

pierwsze - wykrycia po uprawomocnieniu się wyroku nowych faktów, które istniały

w toku postępowania, ale nie zostały w nim powołane, po drugie - możliwości ich

wpływu na wynik sprawy oraz po trzecie - niemożności skorzystania z nich przez

stronę w poprzednim postępowaniu (por. postanowienie SN z dnia 26 maja 2011 r.,

II UZ 11/11, niepubl.).

Przenosząc te rozważania na grunt niniejsze sprawy należy wskazać,

że w tym zakresie Sąd Okręgowy dokonał badania przesłanki oparcia skargi na

ustawowej podstawie wznowienia zgodnego z przyjmowanym rozumieniem art.

410 § 1 k.p.c. i doszedł do prawidłowego wniosku, że żalący się nie wskazał

w skardze okoliczności, które, spełniając wymogi z art. 403 § 2 k.p.c., mogłyby być

podstawą wznowienia postępowania.

Skarżący w przedmiotowej sprawie żądał również wznowienia postępowania

z powodu nieważności, formułując w tym zakresie dwa zarzuty: zarzut rozpoznania

skargi o wznowienie postępowania przez sąd, w którego składzie uczestniczył

sędzia wyłączony z mocy ustawy oraz zarzut równoległego prowadzenia

postępowania o to samo roszczenie w sprawach […]. Pierwszy z tych zarzutów

uzasadniony został tym, że sprawę rozpoznawał sędzia, który w tej samej sprawie

wydał uprzednio nakaz zapłaty.

W świetle jednak postanowień art. 48 § 1 pkt. 5 k.p.c. sędzia ten z tego

powodu nie był wyłączony z mocy ustawy od udziału w rozpoznaniu skargi.

Zgodnie bowiem z powszechnie przyjętą wykładnią tego przepisu, wyłączenie

od rozpoznawania sprawy w sądzie drugiej lub trzeciej instancji dotyczy jedynie

sędziego, który w instancji bezpośrednio niższej (odpowiednio pierwszej lub

drugiej) wydawał zaskarżone orzeczenie (por. postanowienie SN z dnia

15 listopada 2001 r. III CZ 99/01 niepubl.).

Od rozpoznania sprawy wyłączony jest zatem tylko ten sędzia, który wydał

„zaskarżone orzeczenie" a więc orzeczenie w instancji bezpośrednio niższej, nie

zaś sędzia, który w sprawie wydawał jakiekolwiek inne orzeczenie.

Kwestię tę jednoznacznie przesądził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia

18 marca 2005 r. (III CZP 97/04, OSNC 2006, nr 2, poz. 24), uznając, że sędzia,

który brał udział w wydaniu nakazu zapłaty, nie jest wyłączony z mocy samej

ustawy od rozpoznania zarzutów od tego nakazu (art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c.).

W uchwale tej wyjaśniono, że wydanie nakazu zapłaty i orzeczenia na

skutek zarzutów od tego nakazu odbywa się w postępowaniu prowadzonym

w jednej instancji, przez sąd rejonowy lub okręgowy, jako sąd pierwszej instancji

(art. 4841 § 1 k.p.c.). Postępowanie nakazowe jest odrębnym postępowaniem

procesowym, którego cechą charakterystyczną jest, że w pierwszej instancji może

toczyć się w dwóch fazach (etapach). Pierwszą fazę, która występuje w każdym

postępowaniu nakazowym, kończy wydanie nakazu zapłaty (art. 491 k.p.c.). Jeżeli

pozwany złoży zarzuty od nakazu zapłaty (art. 493 k.p.c.), ich wniesienie nie

przenosi sprawy do instancji wyższej, ale wszczyna drugą fazę postępowania

przed tym samym sądem. Kończy ją wydanie wyroku, którym sąd w całości lub

w części utrzymuje w mocy nakaz zapłaty albo go uchyla i orzeka o żądaniu

pozwu, albo kończy ją wydanie postanowienia, którym sąd uchyla nakaz zapłaty

i pozew odrzuca lub postępowanie umarza (art. 496 k.p.c.). Postępowanie

prowadzone na skutek wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty nie jest - inaczej niż

postępowanie prowadzone przez sąd wyższej instancji na skutek środków

odwoławczych - postępowaniem mającym na celu skontrolowanie prawidłowości

wydania zaskarżonego orzeczenia. Jest to, prowadzone w sprawie po raz

pierwszy, postępowanie zmierzające do ustalenia zasadności powództwa. Należy

zauważyć, że analogiczną do sytuacji, jaka ma miejsce w postępowaniu

nakazowym w razie wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty, jest sytuacja

występująca w razie wydania wyroku zaocznego i wniesienia od niego sprzeciwu

(art. 347 k.p.c.), a także występująca w postępowaniu upominawczym, w razie

wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty (art. 505 k.p.c.), chociaż w tym ostatnim

wypadku prawidłowe wniesienie sprzeciwu powoduje że nakaz zapłaty traci moc

i nie orzeka się o utrzymaniu go w mocy lub o jego uchyleniu. Są to wówczas

także postępowania składające się z dwóch faz, przy czym w obu fazach

prowadzone ono jest w tej samej instancji przez ten sam sąd.

Z

tych

względów

powyższy

zarzut

skarżącego

nie

mógł

zostać

uwzględniony.

Nie można natomiast odmówić słuszności zarzutowi odnoszącemu się do

okoliczności prowadzenie jednocześnie dwóch postępowań merytorycznych o to

samo roszczenie w sprawie […]. Jak trafnie wskazał żalący się, Sąd Okręgowy,

rozpoznając skargę o wznowienie postępowania, w ogóle nie doniósł się do tych

zarzutów, zaś akta niniejszej sprawy nie zawierają żadnej dokumentacji dotyczącej

wskazanych wyżej postępowań, co uniemożliwia dokonanie jakiejkolwiek kontroli

zasadności tego zarzutu w postępowaniu zażaleniowym.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 394 1 § 3

w związku z art. 39815 k.p.c. i art., 108 2 k.p.c.

es