III CZ 67/23 · Sąd Najwyższy

III CZ 67/23 POSTANOWIENIE 20 października 2023 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 20 października 2023 r. w Warszawie‎zażalenia M.R.‎na postanowienie Sądu Okręgowego w Łodzi‎z 29 września 2022 r., XIII Ga 1943/21,‎w sprawie z powództwa M.R.‎przeciwko M.B.‎o zapłatę, odrzuca zażalenie.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Łodzi postanowieniem z 29 września 2022 r. (sygn. akt ‎XIII Ga 1943/21) odrzucił skargę kasacyjną złożoną osobiście przez powódkę M.R., uznając że skarga została wniesiona z naruszeniem art. 871 § 1 k.p.c., a ponadto z tej przyczyny, że była ona niedopuszczalna na podstawie art. 3982 § 1 oraz art. 3986 § 2 k.p.c. Zaskarżone skargą kasacyjną postanowienie tego Sądu z 17 grudnia 2021 r. nie było bowiem wyrokiem lub postanowieniem ‎w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania kończącymi postępowanie w sprawie, lecz dotyczyło rozstrzygnięcia o wniosku powódki ‎o zwolnienie jej od kosztów sądowych w zakresie opłaty od apelacji.Postanowienie Sądu Okręgowego w Łodzi z 29 września 2022 r. zostało zaskarżone w całości zażaleniem sporządzonym i wniesionym osobiście przez powódkę, w którym ogólnikowo zarzuciła ona naruszenie prawa materialnego bez doprecyzowania, jakie to przepisy miałyby być przez Sąd Okręgowy w Łodzi naruszone oraz nieumiejętność interpretowania przez Sąd danych księgowych, błędy obliczeniowe oraz bliżej niesprecyzowane „bezpodstawne stwierdzenia”.

We wnioskach powódka domagała się, w szczególności, „oddalenia w całości postanowienia o odmowie przyznania prawnika z urzędu i odmowy zwolnienia ‎z kosztów sądowych”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego (art. 3941 § 1 k.p.c.). Zgodnie z art. 871 § 1 k.p.c., w postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych. Zastępstwo to dotyczy także czynności procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowanych przed sądem niższej instancji.

Przepisu § 1 nie stosuje się, jak stanowi art. 871 § 2 k.p.c., w postępowaniu o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego oraz gdy stroną, jej organem, jej przedstawicielem ustawowym lub pełnomocnikiem jest sędzia, prokurator, notariusz albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, a także gdy stroną, jej organem lub jej przedstawicielem ustawowym jest adwokat, radca prawny lub radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Zgodnie z art. 871 § 3 k.p.c., przepisu § 1 nie stosuje się także wtedy, gdy zastępstwo procesowe Skarbu Państwa jest wykonywane przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa.

Przewidziany ‎w przepisie art. 871 § 1 k.p.c. przymus adwokacko - radcowski pozbawia strony zdolności postulacyjnej. Zgodnie z art. 130 § 5 k.p.c., pisma procesowe sporządzone z naruszeniem art. 871 k.p.c. podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia braków, chyba że ustawa stanowi inaczej. Przytoczony przepis nie dotyczy środków odwoławczych sporządzonych z naruszeniem art. 871 k.p.c., gdyż środki te - jako niedopuszczalne z powodu braku zdolności postulacyjnej - podlegają odrzuceniu na podstawie odrębnych przepisów.Żaląca w żaden sposób nie wykazała, by należała do kręgu osób zwolnionych z przymusowego zastępstwa przez adwokata lub radcę prawnego, które zostały wymienione w art. 871 § 2 k.p.c., wobec czego zażalenie, wniesione przez nią z naruszeniem art. 871 § 1 k.p.c., podlegało odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 3 w zw. z art. 3941 § 3 w zw. z art. 871 i art. 130 § 5 k.p.c. Sąd Najwyższy jedynie ubocznie zauważa, że zawarty w zażaleniu wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu zarówno sporządzenia, jak i reprezentowania powódki w toku dalszego postępowania nie mógł zapobiec takiemu rozstrzygnięciu, ponieważ nawet w przypadku ustanowienia takiego pełnomocnika nie byłby ‎on władny sanować braku zdolności postulacyjnej powódki do wniesienia zażalenia.

Celem przymusu adwokacko-radcowskiego jest bowiem zapewnienie, aby środki zaskarżenia kierowane do Sądu Najwyższego odpowiadały ustawowym wymaganiom i prezentowały poziom merytoryczny, jakiego można oczekiwać ‎od osoby uprawnionej do udzielania profesjonalnej pomocy prawnej. Cel ten nie może zostać zrealizowany nawet wtedy – co w sprawie nie miało nawet miejsca - gdy adwokat lub radca prawny jedynie „popiera” środek zaskarżenia wniesiony bezpośrednio przez stronę lub też jedynie sygnuje własnym podpisem środek zaskarżenia sporządzony przez stronę osobiście (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 lipca 2022 r., III CZ 229/22, niepubl. oraz z 9 października ‎2020 r., III CZ 23/20, niepubl.).Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3986 § 3 w zw. z art. 3941 § 3, art. 871 i art. 130 § 5 k.p.c., odrzucił zażalenie jako niedopuszczalne. (M.M.) [ał]