III CZ 67/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 67/12

POSTANOWIENIE

Dnia 20 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa C. C., B. C.,

T. C. i P. C.

przeciwko C. Towarzystwu Ubezpieczeń S.A.

w W.

o zadośćuczynienie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 grudnia 2012 r.,

zażalenia strony pozwanej na postanowienie o kosztach zawarte

w wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 14 grudnia 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

W niniejszej sprawie rodzice oraz dwaj bracia wystąpili z powództwem

na podstawie art. 446 § 4 k.c. o zasądzenie zadośćuczynienia w związku

ze śmiercią w wypadku komunikacyjnym ich córki i siostry od ubezpieczyciela

sprawcy wypadku. Sąd pierwszej instancji częściowo uwzględnił powództwo

i nie obciążył ich kosztami postępowania wynikającymi z tylko częściowego

uwzględnienia powództwa. Powodowie wnieśli apelację, która została w całości

oddalona. Sąd Apelacyjny odstąpił od obciążenia powodów zwrotem kosztów

pozwanej. W uzasadnieniu powołał się na art. 100 k.p.c. oraz charakter źródła

dochodzonych roszczeń, sytuację majątkową powodów, ich stan zdrowia

psychicznego i somatycznego oraz ich subiektywne przeświadczenie o słuszności

dochodzonych roszczeń.

Pozwana w zażaleniu na rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego o kosztach

podniosła, że art. 100 k.p.c. nie mógł mieć w tej sprawie zastosowania, ponieważ

apelację oddalono w całości, a nie w części, przepis ten nie stanowi więc podstawy

do nieobciążania powodów kosztami postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Według art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca sprawę obowiązana jest

zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie niezbędne koszty procesu, do których

zalicza się – w wypadku strony reprezentowanej przez adwokata – wynagrodzenie,

jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki

jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego

stawiennictwa strony (art. 98 § 3 k.p.c.). Wyjątek od tej reguły przewiduje m.in.

art. 100 k.p.c. W zażaleniu trafnie podniesiono, że ten przepis nie znajduje

zastosowania w sprawie, gdyż apelacja została oddalona w całości. Sądowi

Apelacyjnemu wyraźnie jednak chodziło o podstawę przewidzianą w art. 102 k.p.c.,

a nie w art. 100 k.p.c. Powołany art. 102 k.p.c. również zawiera wyjątek od reguły

wypowiedzianej w art. 98 § 1 k.p.c. Przepis ten, realizujący zasadę słuszności,

stanowi, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony

przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.

Pozostawia on sądowi orzekającemu swobodę oceny co do tego, czy fakty

związane z przebiegiem procesu, jak i dotyczące sytuacji życiowej strony, stanowią

podstawę do nieobciążania jej kosztami procesu (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07, niepubl.). Do kręgu

„wypadków szczególnie uzasadnionych” należą zarówno okoliczności związane

z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz. Do pierwszych zaliczane

są sytuacje wynikające z charakteru żądania poddanego rozstrzygnięciu,

jego znaczenia dla strony, subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczeń,

przedawnienie, prekluzja. Drugie natomiast wyznacza sytuacja majątkowa

i życiowa strony, z tym zastrzeżeniem, że niewystarczające jest powoływanie się

jedynie na trudną sytuację majątkową, nawet jeśli była podstawą zwolnienia

od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Całokształt

okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie tego wyjątku, powinien być

oceniony z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2011 r., I CZ 26/11, niepubl. oraz z dnia

25 sierpnia 2011 r., II CZ 51/11, niepubl.). W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny

wskazał na charakter źródła dochodzonych roszczeń, sytuację majątkową

powodów, ich stan zdrowia psychicznego i somatycznego oraz ich subiektywne

przeświadczenie o słuszności dochodzonych roszczeń. Sąd Najwyższy nie znalazł

podstaw uzasadniających zakwestionowanie tej oceny, która w istocie ma charakter

dyskrecjonalny. Wprawdzie kwestia trafności jego zastosowania co do zasady

może być objęta kontrolą Sądu wyższego rzędu, niemniej jednak ewentualna

zmiana zaskarżonego orzeczenia o kosztach powinna następować wyjątkowo

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2012 r., I CZ 165/11,

niepubl.).

Z przedstawionych powodów orzeczono, jak w sentencji (art. 398 14

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).