III CZ 65/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 65/09

POSTANOWIENIE

Dnia 12 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

SSN Marek Sychowicz

w sprawie z powództwa A. Z. i P. Z.

przeciwko M. H. i R. H.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 12 stycznia 2010 r.,

zażalenia powodów na postanowienie o kosztach zawarte

w wyroku Sądu Okręgowego w K.

z dnia 17 września 2009 r., sygn. akt II Ca (…),

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w K.e, wyrokiem z dnia 17 września 2009 r. w sprawie z

powództwa A. Z. i P. Z. przeciwko M. H. i R. H. o ustalenie, po rozpoznaniu apelacji

powodów od wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 30 września 2008 r., IV C-upr

(…): w pkt 1. oddalił apelację i zasądził solidarnie od powodów na rzecz pozwanych

solidarnie kwotę 600 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego, w pkt

2. przyznał od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w K. na rzecz biegłej E. H.

kwotę 1169,22 zł tytułem wynagrodzenia za opinię, w pkt 3. nakazał ściągnąć na

rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w K. solidarnie od powodów kwotę

1169,22 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb

Państwa. W uzasadnieniu Sąd Okręgowy wskazał, że o kosztach postępowania

apelacyjnego rozstrzygnął na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. zasądzając od

przegrywających – powodów, których apelacja została oddalona, zwrot kosztów

zastępstwa adwokackiego pozwanych w postępowaniu apelacyjnym w wysokości

600 zł określonej na podstawie § 13 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 6 pkt 4 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu, oraz nakazując zwrot kosztów postępowania

odwoławczego

opiewających

na

wynagrodzenie

za

sporządzenie

opinii

uzupełniającej przez biegłą wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa.

Powodowie zaskarżyli zawarte w powyższym wyroku postanowienie

w przedmiocie obciążenia powodów kosztami postępowania, tj. rozstrzygnięcie

zawarte w pkt 1 i 3 wyroku, zarzucając Sądowi Okręgowemu naruszenie istotnych

przepisów prawa procesowego mające wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia

tj.: – art. 98 § 1 k.p.c., art. 102 k.p.c. oraz art. 103 k.p.c. przez ich niewłaściwe

zastosowanie i przyjęcie, iż: powodowie powinni ponieść koszty dwóch opinii

biegłego sporządzonych w niniejszej sprawie, podczas gdy koszty tylko jednej opinii

mogę być uznane za niezbędne do celowego dochodzenia swoich praw przez

stronę

pozwaną,

natomiast

wynagrodzenie

biegłej

przekraczające

koszty

sporządzenia jednej opinii wynikają wyłącznie z nieprawidłowego wniosku

dowodowego złożonego przez pozwane, który to dowód słusznie został przez Sąd

II instancji uznany za nieprzydatny dla rozstrzygnięcia sprawy, w tej sytuacji koszty

sporządzenia kolejnej opinii w sprawie powinny obciążać wyłącznie pozwane, które

swoim wnioskiem dowodowym wywołały konieczność dopuszczenia przez Sąd

II instancji z urzędu dowodu z kolejnej opinii biegłej; powodowie powinni ponieść

koszty postępowania apelacyjnego w całości tj. zarówno koszty sądowe jak i koszty

zastępstwa procesowego pozwanych, podczas gdy analogicznie w tym zakresie,

Sąd II instancji powinien wziąć pod uwagę okoliczność, iż zarzuty apelacji powodów

okazały się częściowo uzasadnione, Sąd II instancji uznał bowiem, iż sporządzona

na wniosek pozwanych opinia biegłej, nie może stanowić podstawy rozstrzygnięcia

w niniejszej sprawie. Nadto, gdyby pozwane złożyły prawidłowy wniosek dowodowy

przed Sądem pierwszej instancji nie byłoby konieczności wszczynania przez

powodów postępowania apelacyjnego i ponoszenia jego kosztów;

- art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 361 k.p.c. – przez nienależyte wyjaśnienie podstawy

prawnej rozstrzygnięcia Sądu II instancji w zakresie kosztów postępowania.

Zarzucając

powyższe,

skarżący

wnieśli

o

zmianę

zaskarżonego

postanowienia przez obciążenie pozwanych kosztami sporządzenia drugiej opinii

biegłej sądowej, stosunkowe rozdzielenie wpisu sądowego od apelacji i zasądzenie

od pozwanych solidarnie na rzecz powodów solidarnie zwrotu połowy wpisu od

apelacji, wzajemne zniesienie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

apelacyjnym, zasądzenie od pozwanych solidarnie na rzecz powodów solidarnie

kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu

zażaleniowym

według

norm

przepisanych,

ewentualnie

o

uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi II instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca sprawę obowiązana jest

zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia

praw i celowej obrony. Powołany przepis ustanawia dwie zasady rozstrzygania

o kosztach procesu, tj. zasadę odpowiedzialności za wynik procesu oraz zasadę

orzekania o zwrocie kosztów niezbędnych i celowych. Najogólniej rzecz ujmując

za przegrywającego uznaje się powoda, którego żądanie nie zostało uwzględnione,

lub pozwanego, którego obrona okazała się nieskuteczna. Dla oceny, która ze stron

przegrała sprawę nie ma znaczenia to, z czyjej inicjatywy postępowanie zostało

wszczęte w drugiej instancji. Z kolei o tym, w jakim stopniu strona wygrała lub

przegrała sprawę decyduje rezultat przeprowadzonego porównania roszczeń

dochodzonych z roszczeniami ostatecznie uwzględnionymi, przy czym porównania

tego dokonuje się mając na względzie ostateczny wynik procesu, nie zaś

rozstrzygnięcia w poszczególnych instancjach. Żadnego znaczenia, dla oceny

stopnia w jakim strona wygrała lub przegrała sprawę, nie ma natomiast to, czy sąd

rozstrzygając sprawę podzielił argumentację prawną przedstawioną przez stronę

oraz czy uwzględnił, a jeśli tak to w jakim zakresie, podniesione przez stronę

zarzuty. Jeżeli natomiast strona nie wygrała sprawy w całości, bowiem sąd tylko

częściowo uwzględnił jej żądania, wówczas sąd koszty wzajemnie znosi lub

stosunkowo rozdziela (art. 100 zd. 1 k.p.c.).

Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata

zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone

w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, wydatki jednego adwokata,

koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony

(art. 98 § 3 k.p.c.). Z przytoczonego przepisu jednoznacznie wynika, że koszty

sądowe, które obejmują opłaty i wydatki, a w tym wynagrodzenie i zwrot kosztów

poniesionych przez biegłych (art. 2 ust. 1, art. 5 ust. 1 pkt 3 u.k.s.c.), z mocy ustawy

mają charakter kosztów niezbędnych i celowych, a zatem w wypadku ich

poniesienia podlegają zwrotowi.

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji w całości oddalił powództwo,

zaś Sąd drugiej instancji również w całości oddalił apelację wniesioną przez

powodów, a zatem to powodowie są stroną, która w całości przegrała sprawę i jak

zostało to już wyjaśnione, żadnego znaczenia w tym zakresie nie ma fakt, że sąd

uwzględnił część zarzutów podniesionych przez powodów w apelacji. Istotne jest

ostateczne rozstrzygnięcie sprawy to, że powództwo w całości zostało oddalone.

Trafnie zatem Sąd drugiej instancji w całości obciążył powodów poniesionymi

w sprawie kosztami. Wbrew stanowisku skarżących, sąd w tej sytuacji nie mógł

kosztów sądowych na podstawie art. 100 zd. 1 k.p.c. wzajemnie znieść lub

stosunkowo rozdzielić.

Nieporozumieniem jest zarzut skarżących sprowadzający się do twierdzenia,

że koszty sporządzenia kolejnej opinii przez biegłego (zbędnej w ocenie

skarżących), które obejmują wynagrodzenie i zwrot kosztów poniesionych przez

biegłego nie stanowią kosztów niezbędnych i celowych w rozumieniu art. 98 § 1

k.p.c. Taki charakter tych kosztów wynika wprost z art. 98 § 3 k.p.c. Na marginesie

tylko należy podnieść, że czym innym jest ocena niezbędności poniesionych

kosztów, a czym innym ocena, czy w konkretnym wypadku zachodzi potrzeba

przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, czy też jakiegokolwiek innego dowodu.

Ta ostatnia ocena należy do sądu, który przeprowadza ją na etapie badania

zasadności wniosku dowodowego. Chodzi w szczególności o to, czy zgłoszony

dowód jest przydatny dla wykazania istotnych dla sprawy okoliczności, czy możliwe

jest jego przeprowadzenie (pod względem prawnym i faktycznym) i czy dowód nie

został powołany jedynie dla zwłoki. Dowód, który został dopuszczony, a zatem

uznany za przydatny może następnie, po jego przeprowadzeniu, zostać negatywnie

oceniony z punktu widzenia jego mocy dowodowej, a w konsekwencji uznany za

nieprzydatny dla ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia.

Za nietrafny należy również uznać zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c.

bowiem

uzasadnienie

zaskarżonego

orzeczenia

w

zakresie

dotyczącym

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania spełnia wymogi wskazane w tym

przepisie.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. w

zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. rozstrzygnął jak w sentencji.