III CZ 63/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 63/11

POSTANOWIENIE

Dnia 25 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa B. sp. z o.o. w B.

przeciwko E.Ł.-G.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 listopada 2011 r.,

zażalenia strony powodowej na postanowienie o kosztach zawarte

w wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 21 czerwca 2011 r.,

1)

2)

3)

odrzuca zażalenie na rozstrzygnięcia zawarte w pkt 1.b.,

1.c. i 3 wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 21 czerwca

2011 r.;

oddala zażalenie na rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2

wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 21 czerwca 2011 r.;

zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanej 1.200

(tysiąc dwieście) zł tytułem kosztów postępowania

zażaleniowego.

Uzasadnienie

Postanowieniami zawartymi w punktach 1.b, 1.c, 2. oraz 3. wyroku

z 11 czerwca 2011 r. Sąd Apelacyjny zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę

11.742,95 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, nakazał pobranie od powódki

na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w K. 5.700 zł tytułem części opłaty

sądowej od apelacji, od której pozwana była zwolniona oraz zasądził od powódki na

rzecz pozwanej kwotę 19.334,60 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

apelacyjnego i kasacyjnego. Jako podstawę tego rozstrzygnięcia wskazał art. 98

k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., a co do opłaty od skargi kasacyjnej – art. 113 ust.

1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r.

Nr 90, poz. 594 ze zm.; dalej - u.k.s.c.).

W zażaleniu na postanowienia zawarte w pkt 1.b, 1.c, 2. oraz 3. wyroku

z 11 czerwca 2011 r. powódka zarzuciła, że zostało ono wydane z naruszeniem art.

102 k.p.c. w związku z jego niezastosowaniem oraz art. 98 k.p.c. i art. 13 ust. 1

u.k.s.c. w związku z ich niewłaściwym zastosowaniem. Stwierdziła, że w sprawie

zachodziły przesłanki odstąpienia od obciążania jej kosztami postępowania,

z uwagi

na

jej

przekonanie

o

zasadności

wytoczonego

powództwa,

zakwestionowane dopiero przez Sąd Najwyższy w wyroku z 17 grudnia 2010 r.

(III CSK 75/10, niepubl.). Wskazała ponadto, że żądanie uznania czynności prawnej

za bezskuteczną pozostaje w związku z roszczeniem przysługującym jej wobec

męża pozwanej, którego dochodzenie i egzekucja wiązały się z poniesieniem przez

nią kosztów. Jako podstawę zastosowania art. 102 k.p.c. wskazała także fakt

częściowego zwolnienia pozwanej od kosztów sądowych pomimo posiadania przez

nią majątku pozwalającego na ich poniesienie.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonych postanowień i odstąpienie od

obciążania jej kosztami postępowania.

Pozwana wniosła o odrzucenie zażalenia odnośnie do rozstrzygnięć

zawartych w punktach 1.b, 1.c, i 3. wyroku oraz o jego oddalenie w pozostałej

części i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego

przysługuje na postanowienia sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które

nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Pozwana trafnie

zauważa, że postanowienia zawarte w punktach 1.b oraz 1.c wyroku z 21 czerwca

2011 r. nie mieszczą się w granicach tego przepisu i zażalenie do Sądu

Najwyższego jest w stosunku do nich niedopuszczalne.

Po pierwsze, postanowieniem zawartym w punkcie 1.b wyroku Sąd

Apelacyjny, oddalając powództwo w części, w której uwzględnił je Sąd Okręgowy,

orzekł o kosztach postępowania będących przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu

pierwszej instancji. Postanowienie to nie podlega więc kontroli instancyjnej

na podstawie

art.

3941

§

pkt

k.p.c.,

co

znajduje

potwierdzenie

w konsekwentnym stanowisku Sądu Najwyższego (por. m.in. postanowienia:

z 16 czerwca 2010 r., I CZ 30/10, niepubl., z 3 grudnia 2010 r., I CZ 122/10,

niepubl. oraz z 6 maja 2011 r., II CZ 5/11, niepubl.).

Po drugie, postanowienia zawarte w punktach: 1.c oraz 3. dotyczą opłat

sądowych, odpowiednio: od apelacji i od skargi kasacyjnej. W myśl art. 2 ust. 1

u.k.s.c.

stanowią

w rozumieniu art.

zastosowania

art.

one

koszty

98 k.p.c.,

o

§1

sądowe,

nie

zaś

koszty

których rozstrzygnięcie

pkt

k.p.c.

Jak

postępowania

wyczerpuje

wskazał

Sąd

zakres

Najwyższy

w postanowieniu z 24 marca 2011 r., I CZ 109/10 (nie publ.), zażalenie na

postanowienie w przedmiocie nieuiszczonych kosztów sądowych, rozliczanych

na podstawie art. 113 u.k.s.c. (omyłkowo oznaczonym przez skarżącą jako art. 13

tej ustawy), jest niedopuszczalne.

W zakresie postanowienia zawartego w punkcie 2. wyroku z 21 czerwca

2011 r. należy natomiast zaznaczyć, że skorzystanie ze szczególnego rozwiązania

przewidzianego przez art. 102 k.p.c. podlega dyskrecjonalnej ocenie sądu

rozpoznającego sprawę i może zostać zakwestionowane w ramach kontroli

instancyjnej jedynie w razie oczywistego naruszenia reguł stosowania tego przepisu

(tak Sąd Najwyższy m.in. w postanowieniach: z 25 marca 2011 r., IV CZ 136/10,

nie publ. oraz z 15 czerwca 2011 r., V CZ 23/11, nie publ.). W okolicznościach

sprawy nie można stwierdzić, by niezastosowanie przez Sąd drugiej instancji art.

102 k.p.c. nastąpiło z rażącym naruszeniem tych reguł.

W szczególności dotyczy to twierdzenia skarżącej, że w chwili wnoszenia

powództwa była ona przekonana o przysługiwaniu jej dochodzonego roszczenia,

co miało znajdować uzasadnienie m.in. w treści wyroku Sądu Najwyższego z 28

kwietnia 2004 r. (III CK 469/02, OSNC 2005, nr 5, poz. 85, BSN 2004, nr 10,

poz. 12). Przekonanie to zostało podważone dopiero wskutek wydania przez Sąd

Najwyższy wyroku z 17 grudnia 2010 r. (III CSK 75/10, nie publ.). Skarżąca nie

dostrzega jednak, że powołane orzeczenia Sądu Najwyższego dotyczą całkowicie

odmiennych kwestii: o ile w pierwszym z nich wyrażony został ogólny pogląd

o dopuszczalności stosowania art. 527 k.c. do umowy o podział majątku wspólnego

po ustaniu ustawowej wspólności małżeńskiej, to drugie dotyczyło konkretnych

warunków zastosowania tej regulacji w okolicznościach sprawy – zwłaszcza

konieczności stwierdzenia, że wskutek zawarcia umowy doszło do pokrzywdzenia

wierzyciela. Wbrew twierdzeniom skarżącej, Sąd Najwyższy w drugim orzeczeniu

jedynie doprecyzował swoje stanowisko w okolicznościach rozpoznawanej sprawy.

Trudno uznać tym samym, by na podstawie pierwszej, ogólnej wypowiedzi

Sądu Najwyższego, skarżąca mogła wyrobić sobie uzasadnione przekonanie

o dopuszczalności wystąpienia z roszczeniem z art. 527 k.c., które okazało się

nietrafne dopiero w świetle kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego. W zakresie tym

nie zachodzą więc szczególne okoliczności, w rozumieniu art. 102 k.p.c.

uzasadniające odstąpienie od obciążania strony przegrywającej sprawę kosztami

postępowania.

Z perspektywy możliwości zastosowania w sprawie art. 102 k.p.c. bez

znaczenia

pozostają

Z samego faktu

pieniężnego

także

inne

przysługiwania

oraz poniesienia

jej

okoliczności

wskazane

względem

męża

kosztów związanych

przez

skarżącą.

pozwanej

roszczenia

z jego

dochodzeniem

i egzekucją nie można wyciągnąć wniosku, by zasądzenie od niej kosztów

postępowania w przegranej sprawie o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

naruszało względy słuszności. Argumentacja ta prowadziłaby do wniosku

o konieczności stosowania art. 102 k.p.c. w każdym przypadku oddalenia

powództwa opartego na art. 527 k.c. Konkluzja taka byłaby jednak niemożliwa

do zaakceptowania z perspektywy ogólnych reguł zwrotu kosztów postępowania

cywilnego. Zmierzają one do równomiernego rozłożenia ryzyka finansowego

związanego z udziałem w postępowaniu, przewidując w art. 98 k.p.c. obciążenie

kosztami strony, której twierdzenia okazały się bezzasadne. Jedynie w wyjątkowych

wypadkach, do których zalicza się także art. 102 k.p.c., ustawodawca zezwala

sądowi na odmienne rozłożenie kosztów postępowania pomiędzy stronami

ze względu na szczególne okoliczności sprawy. W konsekwencji, regulacje te nie

powinny być interpretowane rozszerzająco i odnoszone z góry do pewnej ogólnie

określonej kategorii roszczeń. Wniosek taki prowadziłby do sytuacji, w której

finansowe ryzyko prowadzenia sporu z góry spoczywałoby wyłącznie na stronie

pozwanej, ponoszącej koszty postępowania niezależnie od wyniku sprawy

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 października 2011 r., IV CZ 72/11,

nie publ.).

Nie można także podzielić twierdzenia skarżącej, by za koniecznością

zastosowania art. 102 k.p.c. przemawiał fakt – jej zdaniem – bezzasadnego

częściowego zwolnienia pozwanej od kosztów postępowania. W uzasadnieniu

zażalenia

nie

wykazano,

by kwestia

ta,

prawomocnie

rozstrzygnięta

na

wcześniejszym etapie postępowania, przekładała się na konieczność odstąpienia

od obciążania skarżącej kosztami postępowania.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 398 14 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3

k.p.c. orzeczono jak w postanowieniu, o kosztach postępowania rozstrzygając na

podstawie art. 98 § 1 k.p.c. oraz art. 109 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw.

z art. 39821 k.p.c. w zw. z § 12 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.

1349 ze zm.).

jw