III CZ 62/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 62/12

POSTANOWIENIE

Dnia 8 sierpnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Maria Szulc

SSA Andrzej Niedużak (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa "Firmy U. S. i T. N." sp.j.

w B.

przeciwko L. N.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 8 sierpnia 2012 r.,

zażalenia strony powodowej na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 22 lutego 2012 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie w punkcie III, a w dalszej

części

zażalenie

oddala

postępowania zażaleniowego.

znosząc

wzajemnie

koszty

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 22 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy oddalił zażalenie

strony powodowej na postanowienie o umorzeniu postępowania, zasądził od strony

powodowej na rzecz pozwanej kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

zażaleniowego oraz kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, odmówił

umorzenia postępowania wywołanego wniesieniem zażalenia na postanowienie o

umorzeniu postępowania. Sąd drugiej instancji uznał, że cofnięcie pozwu powinno

skutkować, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, obciążeniem

strony powodowej obowiązkiem zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Sąd nie

znalazł podstaw do zastosowania przy orzekaniu o kosztach procesu art. 102 k.p.c.

Strona

powodowa złożyła zażalenie na zawarte w punktach II i III

orzeczenia o kosztach procesu. Postanowieniu o kosztach postępowania

zażaleniowego (pkt II) zarzucała naruszenie art. 102 k.p.c. przez przyjęcie,

że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą wyjątkowe okoliczności uzasadniające

odstąpienie od obciążania strony powodowej kosztami tego postępowania.

Postanowieniu o kosztach procesu zawartemu w pkt III postanowienia zarzucała

także obrazę art. 102 k.p.c. kontynuując wcześniej przytoczoną argumentację,

zaś „z daleko posuniętej ostrożności procesowej” zarzuciła również obrazę art. 203

§ 3 k.p.c. w związku z art. 109 k.p.c. przez zasądzenie na rzecz pozwanej kosztów

procesu za pierwszą instancję, mimo że jej roszczenie o zasądzenie tych kosztów

wygasło, art. 108 k.p.c. przez zasądzenie wymienionych kosztów przez sąd

odwoławczy, mimo że uprawniony do tego jest wyłącznie sąd pierwszej instancji

oraz art. 321 k.p.c. w związku z art. 361 k.p.c. przez zasądzenie kosztów procesu

mimo braku odpowiedniego wniosku pozwanej. Wnioski zażalenia zmierzały do

zmiany zaskarżonego postanowienia w pkt II i III przez wzajemne zniesienie

kosztów procesu, ewentualnie w pkt III przez uchylenie zawartego tam

postanowienia.

Pozwana w odpowiedzi na zażalenie wnosiła o jego oddalenie i zasądzenie

od strony powodowej na jej rzecz kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 102 k.p.c. daje przy orzekaniu o kosztach procesu prymat

zasadzie

słuszności

przed

zasadą

odpowiedzialności

za

wynik

sprawy

uregulowaną w art. 98 § 1 k.p.c. Decyzja o zastosowaniu art. 102 k.p.c. jest

suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu, ma charakter dyskrecjonalny,

oparty

na swobodnym

uznaniu

kształtowanym

własnym

przekonaniem,

poczuciem sprawiedliwości oraz analizą okoliczności rozpoznawanej sprawy

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2012 r., III CZ 10/02, Biul.

SN 2012/4/7, z dnia 9 lutego 2012 r., III CZ 2/12 – niepubl.). Omawiany przepis

powinien znaleźć zastosowanie wyłącznie w takich przypadkach, kiedy orzeczenie

odpowiadające wynikowi sprawy, a więc obciążenie strony przegrywającej pełnymi

kosztami procesu przeciwnika byłoby oczywiście niezgodne z zasadami słuszności.

„Wyjątkowe” okoliczności mogą być związane ze szczególną sytuacją życiową

strony, zarówno w

sferze materialnej jak i

niematerialnej, mogą się wiązać

z przebiegiem procesu, w każdym jednak przypadku muszą usprawiedliwiać odejście

od zasad podstawowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia

2012 r., IV CZ 117/11 – niepubl.).

W zażaleniu strony powodowej wyjątkowości przypadku uzasadniającej

zastosowanie art. 102 k.p.c. upatruje się w specyficznej konfiguracji podmiotowej

osób biorących udział w procesie oraz działaniach tych osób, powodowanych

emocjami będącymi wynikiem rodzinnego konfliktu. Wbrew twierdzeniom zawartym

w zażaleniu taka sytuacja nie jest w postępowaniach

sądowych

rzadka,

a w każdym razie nie stanowi uzasadnienia dla odejścia od podstawowych zasad

orzekania o kosztach procesu.

Odnośnie do dalszych zarzutów podnoszonych w zażaleniu stwierdzić należy,

że art. 109 k.p.c. nie miał w sprawie zastosowania, jako że cofnięcie pozwu nastąpiło

poza rozprawą, a pozwana o jego skutecznym cofnięciu (bez zrzeczenia się

roszczenia) dowiedziała się z doręczonego jej postanowienia o umorzeniu

postępowania. Taka sytuacja w praktyce sądowej jest spotykana i nie ma podstaw

aby twierdzić, że jest to praktyka niedopuszczalna w świetle art. 203 § 3 k.p.c. Istotne

jest,

aby

strona

wygrywająca,

wniosek

o

przyznanie

kosztów

złożyła

w przepisanym dwutygodniowym terminie. Zawiadomienie pozwanego o cofnięciu

pozwu przez doręczenie mu postanowienia o umorzeniu postępowania, nie

pozbawia pozwanego prawa złożenia wniosku o przyznanie kosztów.

Zarzuty naruszenia art. 108 k.p.c. oraz art. 321 § 1 k.p.c. w związku z art. 361

k.p.c. są uzasadnione. Istotnie, adresatem wniosku o przyznanie kosztów złożonego

na podstawie art. 203 § 3 k.p.c. jest sąd pierwszej instancji. Orzeczenie wydane na

skutek tego wniosku stanowi rozstrzygnięcie o kosztach w rozumieniu art. 108 § 1

k.p.c., który statuuje obowiązek zamieszczenia przez sąd orzeczenia o kosztach

procesu w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie (por. postanowienia Sądu

Najwyższego dnia 23 marca 2010 r., II PZ 4/10, z dnia 25 lutego 2010 r., V CZ 7/10 –

niepubl.). Sąd drugiej instancji zastępując Sąd Rejonowy w rozstrzygnięciu

o kosztach procesu naruszył art. 321 § 1 k.p.c. Adresowany do Sądu drugiej instancji

wniosek pozwanej obejmował żądanie oddalenia zażalenia i zasądzenia na rzecz

pozwanej kosztów postępowania zażaleniowego.

Nie

obejmował

i nie

mógł

skutecznie obejmować wniosku o przyznanie kosztów za pierwszą instancję.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39814 k.p.c. i art. 39815 § 1

k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.