III CZ 6/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 6/11

POSTANOWIENIE

Dnia 17 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie skargi Anny M. o wznowienie postępowania zakończonego

prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn.

akt II Ca 1442/05

w sprawie z wniosku Anny M.

przy uczestnictwie Andrzeja S., Barbary S., Alicji R., Aleksandry M., Wandy R.,

Jadwigi W.-C., Adama P. oraz Diny H., Cherry H., Mary H. i Ilony H. działających

przez kuratora Leszka P.

o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 lutego 2011 r.,

zażalenia wnioskodawczyni

na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 9 sierpnia 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2010 r., po rozpoznaniu

skargi Anny M. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym

postanowieniem tego Sądu z dnia 16 grudnia 2005 r. w sprawie z wniosku Anny M.

przy uczestnictwie Andrzeja S., Barbary S., Alicji R., Aleksandry M.,Wandy R.,

Jadwigi W.-C., Adama P. oraz Diny H., Cherry H., Mary H., Ilony H. działających

przez kuratora Leszka P., odrzucił skargę. Podkreślił, że Sąd Rejonowy

postanowieniem z dnia 29 stycznia 1980 r. stwierdził, że spadek po Marii K. zmarłej

dnia 11 października 1977 r. nabyły na podstawie testamentu z dnia 17 września

1974 r. Krystyna S. i Stanisława P. Wnioskodawczyni wniosła o zmianę tego

postanowienia, a jej wniosek został oddalony postanowieniem z dnia 23 maja 2005

r.

Apelacja

wnioskodawczyni

od

tego

postanowienia

została

oddalona

postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 16 grudnia 2005 r. Od tego orzeczenia

wnioskodawczyni złożyła skargę kasacyjną, a Sąd Najwyższy postanowieniem z

dnia 12 lipca 2006 r., III CSK 178/06 odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania. Sąd

Okręgowy uznał, odwołując się do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

7 marca 1968 r., II CR 102/68 (OSNCP 1968, nr 10, poz. 176), że zgodnie z art.

679 § 1 k.p.c. dowód, iż osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie

jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny, niż stwierdzony, może być

przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia

nabycia

spadku.

postępowania

Natomiast

niedopuszczalna

jest

skarga

zakończonego

prawomocnym

postanowieniem

o

wznowienie

oddalającym

wniosek o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku oparta na

podstawie art. 403 § 2 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca

2002 r., IV CO 7/02, OSNC 2003, nr 10, poz. 139), gdyż tryb określony w art. 679

k.p.c. zastępuje skargę o wznowienie postępowania (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 26 czerwca 2002 r., III CZ 64/02, niepubl.). Wprawdzie Sąd

Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 listopada 2002 r., V CKN 1258/00 (Wokanda

2003, nr 9, poz. 8) wskazał, że zmiana lub uchylenie kilku prawomocnych

postanowień, stwierdzających nabycie spadku po tym samym spadkodawcy, może

nastąpić w drodze wznowienia postępowania na podstawie art. 403 § 3 w związku

z art. 13 § 2 k.p.c., lecz w niniejszej sprawie nie zachodzi taka sytuacja, zatem

należało skargę wnioskodawczyni o wznowienie postępowania odrzucić jako

niedopuszczalną na podstawie art. 410 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.

Skarżąca w zażaleniu na postanowienie Sądu Okręgowego wniosła o jego

uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej

instancji, zarzucając naruszenie art. 410 § 1 i art. 679 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Artykuł 679 § 1 k.p.c. stanowi, że dowód, iż osoba, która uzyskała

stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest

inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie

lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku. Sąd Najwyższy wyjaśnił w postanowieniu

z dnia 14 października 2009 r., V CSK 118/09 (BSN 2010, nr 1, poz. 14),

że postępowanie o zmianę prawomocnego postanowienia spadkowego jest

najbardziej zbliżone do postępowania ze skargi o wznowienie postępowania

(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 1993 r., III CZP 40/94, OSNC

1994, nr 11, poz. 210). Potwierdza to, także „wznowieniowy” charakter podstawy

wniosku o zmianę postanowienia spadkowego, polegający na wykryciu takich

okoliczności, które wskazują, że osoba wymieniona w postanowieniu o stwierdzeniu

nabycia spadku albo nie jest spadkobiercą, albo inny jest jej udział w spadku.

Ta podstawa wniosku odnosi się do każdego zgłaszającego zmianę postanowienia

spadkowego, niezależnie od tego, czy osoba ta uczestniczyła w postępowaniu

o stwierdzenie nabycia spadku. Co również charakterystyczne dla postępowania

wznowieniowego (por. art. art. 403 § 2 k.p.c.), uczestnik dotychczasowego

postępowania o stwierdzenie nabycia spadku może powołać się na tylko na takie

okoliczności i dowody, których nie mógł wcześniej przedstawić. Podobnie jak

w wypadku

wznowienia

postępowania,

wniosek

o

zmianę

prawomocnego

postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku musi być złożony w terminie

ustawowym.

Wymienione

ograniczenia

o

charakterze

prekluzyjnym

nie

mają

zastosowania w wypadku, gdy zmiany postanowienia domaga się zainteresowany,

który nie był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku.

Konsekwencją uwzględnienia wniosku na podstawie art. 679 k.p.c., tak, jak

konsekwencją uwzględnienia skargi o wznowienie postępowania, jest uzyskanie

nowego orzeczenia, zgodnego z rzeczywistym stanem prawnym. Na tej podstawie

uzasadnione jest przyjęcie, że art. 679 k.p.c. w zakresie objętym jego dyspozycją

zastępuje

instytucję

wznowienia

postępowania

(por.

postanowienia

Sądu

Najwyższego z dnia 14 września 2004 r., III CK 458/03, niepubl. oraz z dnia

26 czerwca 2002 r., III CZ 64/02, niepubl.). Wniosek ten potwierdza art. 524 § 1

k.p.c., według którego wznowienie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku

nie jest dopuszczalne, jeżeli postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku

kończące

postępowanie

w

sprawie

może

być

zmienione

lub

uchylone.

Taką możliwość przewiduje art. 523 k.p.c. co do postanowień oddalających

wniosek, a w odniesieniu do postanowień co do istoty w sprawach z zakresu prawa

spadkowego kwestie te reguluje art. 679 k.p.c.

Trzeba w związku podkreślić, że art. 679 k.p.c. wyklucza postępowanie

wznowieniowe tylko w takim zakresie, w jakim na jego podstawie dopuszczalna jest

zmiana prawomocnego postanowienia spadkowego. Dlatego w postanowieniu

z dnia 26 listopada 2003 r., III CK 144/02 (niepubl.) Sąd Najwyższy potwierdził

możliwość wznowienia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku ze skargi

uczestnika

tego

postępowania

na

podstawie

nieważności

postępowania,

a w postanowieniu z dnia 7 listopada 2002 r., V CKN 1258/00 (Wokanda 2003, nr 9,

s. 8) uznał za właściwe wznowienie postępowania na podstawie art. 403 § 3

(obecnie art. 403 § 2 k.p.c.) w związku z wydaniem kilku prawomocnych

postanowień stwierdzających nabycie spadku po tym samym spadkodawcy.

W okolicznościach niniejszej sprawy skarga o wznowienie postępowania nie

dotyczy prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, ale

postanowienia wydanego na podstawie art. 679 k.p.c. Nie można zatem twierdzić,

że właśnie art. 679 k.p.c. wyłącza w takiej sytuacji dopuszczalność wniesienia

skargi o wznowienie postępowania. Należy wszakże podkreślić, że odmienne

stanowisko w tym zakresie Sąd Najwyższy w powołanym wyżej postanowieniu

z dnia 11 lipca 2002 r., IV CO 7/02.

Z przedstawionych powodów orzeczono, jak w sentencji (art. 398 15 § 1

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).