III CZ 6/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 6/10

POSTANOWIENIE

Dnia 12 marca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa D. R.-V.

przeciwko I. J.-S. i K. K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 12 marca 2010 r.,

zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 20 sierpnia 2009 r.,

1) oddala zażalenie;

2) przyznaje adwokatowi T. G. od Skarbu Państwa Sądu

Apelacyjnego kwotę 2700 zł (dwa tysiące siedemset) z 22

% podatkiem od towarów i usług tytułem kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z

urzędu.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił skargę D. R.-V. o

wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z

dnia 25 marca 2009 r., uznając że nie zachodzi żadna z podstaw wznowienia

określonych w art. 401 pkt 2, art. 401 pkt 1, art. 403 § 3 i art. 403 § 2 k.p.c., na

które skarżąca się powołuje. Nie doszło do pozbawienia powódki możności

działania, ponieważ złożone oświadczenie o wypowiedzeniu pełnomocnictwa

reprezentującemu ją pełnomocnikowi z urzędu i żądanie ustanowienia z urzędu

innego pełnomocnika prawidłowo Sąd ocenił jako wniosek o zmianę osoby

pełnomocnika, nie zaś wypowiedzenie pełnomocnictwa. Było to przyczyną

zawiadamiania o terminach rozpraw tego pełnomocnika. W tej sytuacji niemożność

stawienia się na rozprawę przez powódkę nie stanowiła przeszkody w jej

przeprowadzeniu, a ponadto opisany zarzut był przedmiotem rozważań Sądu w

postępowaniu apelacyjnym. Zastrzeżenia dotyczące udziału w rozpoznaniu sprawy

wymienionego

sędziego

także

były

poddawane

kontroli

w postępowaniu

odwoławczym. Nie wskazują na żadną z przyczyn wyłączenia sędziego objętych

art. 48 k.p.c. Fakt złożenia fałszywych zeznań przez świadka W. nie został

wykazany prawomocnym wyrokiem karnym za popełnienie tego przestępstwa. Nie

zachodzi tożsamość przedmiotu postępowania pomiędzy sprawą, której dotyczy

skarga a sprawami oznaczonymi sygnaturami I C …/02 i IC …/05. Do ich

zakończenia doszło w toku sprawy objętej skargą, a zatem powoływanie się na

podstawę przewidzianą art. 403 § 3 k.p.c. nie mogło odnieść skutku. Sąd

Apelacyjny wyraził pogląd, że badanie dopuszczalności skargi o wznowienie

postępowania obejmuje również ustalenie, czy zgłoszona podstawa rzeczywiście

istnieje, nie ogranicza się jedynie do ustalenia, czy podane okoliczności wskazują

na przewidzianą ustawą podstawę.

Skarżąca w zażaleniu podniosła zarzut naruszenia art. 410 k.p.c. przez

dokonanie merytorycznej oceny skargi na etapie badania czy oparta została na

ustawowej podstawie wznowienia oraz art. 401 pkt 2 k.p.c. przez uznanie, że

pominięcie jej oświadczenia o wypowiedzeniu pełnomocnictwa adwokatowi

ustanowionemu z urzędu i odmowa odroczenia rozprawy nie stanowią oparcia

skargi

na

ustawowej

podstawie.

Domagała

się

uchylenia

postanowienia

i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem kosztów

postępowania zażaleniowego oraz zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz

pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu,

wobec ich nieuiszczenia. W razie powzięcia wątpliwości co do wykładni art. 410 § 1

k.p.c. domagała się przekazania zagadnienia prawnego powiększonemu składowi

Izby i wydania w tym przedmiocie uchwały.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem zmierzającym

do ponownego rozpoznania sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem co do

jej istoty, jeżeli zachodzą przewidziane ustawą przyczyny (podstawy). Ocena czy

przytoczone

przez

składającego

skargę

podstawy

odpowiadają

ustawie

dokonywana jest na posiedzeniu niejawnym. Nowelizacją, wprowadzoną ustawą

z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz

ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 13, poz. 98), uchylono

art. 411 k.p.c., eliminując dwustopniowe postępowanie dotyczące badania

dopuszczalnej skuteczności wniesienia skargi o wznowienie postępowania

z podziałem na czynności podejmowane na posiedzeniu niejawnym (wstępne

badanie) oraz na rozprawie (ponowne badanie). Zgodnie, z również zmienioną,

treścią art. 410 § 1 k.p.c. na posiedzeniu niejawnym sąd rozważa czy został

zachowany termin, ocenia

dopuszczalność skargi, oparcia jej na ustawowej

podstawie i uprawnienie do jej wniesienia. Oparcie skargi na ustawowej podstawie

wznowienia oznacza, że powinna być sformułowana w sposób odpowiadający

przepisom art. 401 do 404 k.p.c., a w uzasadnieniu powinny być zawarte

argumenty, zezwalające na stwierdzenie, że podstawa ta rzeczywiście zachodzi.

Taka wykładnia intencji i konsekwencji wymienionej zmiany kodeksu postępowania

cywilnego wyrażona została w szeregu orzeczeniach Sądu Najwyższego

i stanowisko to uznać należy za przeważające, podziela je również Sąd Najwyższy

w rozpoznawanej sprawie, a przykładowo wskazać można na postanowienia z dnia

7 lipca 2005 r. IV CO 6/05, niepubl., z dnia 10 lutego 2006 r. I PZ 33/05, OSNP

2007/3-4/48, z dnia 24 stycznia 2007 r. III CZP 1/07, niepubl., z dnia 4 września

2008 r. IV CZ 71/08, OSNC-ZD 2009/4/88 i z dnia 11 marca 2009 r. II UZ 2/09,

niepubl. oraz wyrok z dnia 16 maja 2007 r. III CSK 56/07, niepubl. Nie zasługuje na

podzielenie odmienny, odosobniony pogląd, wyrażony w postanowieniu z dnia

15 stycznia 2008 r. III UZ 13/07, niepubl., zwłaszcza że nie odnosi się do

konsekwencji omówionej nowelizacji. Tak ujęty zakres kognicji sądu badającego

skargę na posiedzeniu niejawnym nie obejmuje oceny jej zasadności, w tym

zwłaszcza, czy przytoczone

okoliczności mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

To może być dokonane jedynie po przeprowadzeniu rozprawy (art. 412 k.p.c.), na

co wskazuje postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 sierpnia 2007 r. III UZ

9/07, OSNP 2008/19-20/303, ale nieprzekonująco w uzasadnieniu zrównuje

badanie istnienia podstawy skargi z merytoryczną jej oceną. Nie było zatem

podstaw

do

uznania,

jak

podaje

żaląca

się,

że

zachodzi

rozbieżność

w orzecznictwie.

Bezzasadnie kwestionuje skarżąca stanowisko Sądu Apelacyjnego dotyczące

stwierdzenia, że nie istnieje podstawa objęta art. 401 pkt 2 k.p.c., którą łączy

z pozbawieniem

jej

możności

działania

przez

pominięcie

oświadczenia

o wypowiedzeniu pełnomocnictwa ustanowionemu z urzędu adwokatowi oraz

nieodroczenie rozprawy, mimo złożonego wniosku. Nie doszło do naruszenia

przepisów prawa w postępowaniu sądowym, które mogło do tego doprowadzić.

Nie było podstaw do oceny, że rezygnacja z adwokata z urzędu stanowiła

wypowiedzenie pełnomocnictwa, skoro zawierała również żądanie ustanowienia

z urzędu innego pełnomocnika. Dopuszczona jest możliwość wypowiedzenia

pełnomocnictwa w odniesieniu do ustanowionego przez sąd pełnomocnika, ale

oświadczenie strony powinno jednoznacznie wyrażać wolę dalszego osobistego

działania w postępowaniu, które wyklucza ewentualny zamiar zmiany osoby

pełnomocnika z urzędu, co podlega kompetencji organu samorządu adwokatów

lub radców prawnych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca

1976 r. III CRN 64/76, OSNC 1977/1/14). Trafnie uznał Sąd Apelacyjny, że

skarżąca wyraźnie domagała się zmiany osoby adwokata, a z uwagi na to, że do

tego

nie

doszło,

należało

dotychczas

wyznaczonego

traktować

jako

jej

pełnomocnika procesowego. Konsekwencją tego było kierowanie doręczeń,

stosownie do art. 133 § 3 k.p.c., także powiadamiających o terminie rozprawy, do

jego rąk. Reprezentowanie strony przez pełnomocnika nie wyłącza możliwości

podejmowania osobiście przez nią czynności procesowych, jak też prostowania lub

odwoływania jego oświadczeń, co przewiduje art. 93 k.p.c. i dotyczy także

pełnomocnika z urzędu, stosownie do art. 118 k.p.c. Wbrew stanowisku skarżącej

została ona prawidłowo wezwana

przez Sąd Okręgowy na rozprawę w dniu

3 grudnia 2008 r. celem złożenia zeznań, ale nie stawiła się, nie usprawiedliwiła

nieobecności, nie złożyła również wniosku o odroczenie rozprawy. Zaświadczenie

lekarskie wpłynęło już po wydaniu wyroku. Nie złożyła również w postępowaniu

przed Sądem Apelacyjnym żądania odroczenia rozprawy, w którym z resztą

osobisty udział stron nie był zarządzony przez Sąd.

Objęta art. 401 pkt 1 k.p.c. podstawa przewiduje możliwość żądania wznowienia

postępowania, jeżeli orzekał w sprawie prawomocnie zakończonej sędzia

wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się wyroku nie mogła

domagać się wyłączenia. Przytoczone przez powódkę okoliczności, związane

z zainicjowaniem przez nią przeciwko sędziemu postępowania sądowego, na

istnienie ustawowej przyczyny wyłączenia, przewidzianej art. 48 k.p.c., nie

wskazują. Skarżąca korzystała z możliwości złożenia wniosku o wyłączenie

sędziego, a wydane orzeczenie było przedmiotem kontroli w toku instancji.

Powoływany

w

skardze

związek

postępowania

w

sprawie

prawomocnie

zakończonej z dwiema innymi, w których wyroki zostały wydane przed

rozstrzygnięciem w tym postępowaniu, nie odpowiada przesłankom określonym w

art. 403 § 2 k.p.c., skoro wiedziała ona o ich zakończeniu, a nawet domagała się

połączenia wszystkich spraw do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Zarzutu oparcia wyroku na fałszywych zeznaniach wymienionego świadka nie

można podciągnąć pod podstawę przewidzianą art. 403 § 2 k.p.c. W powołaniu na

wywód Sądu Najwyższego zawarty w postanowieniu z dnia 16 lipca 2008 r. II CZ

49/08, niepubl. trafnie stwierdził Sąd Apelacyjny, że fakt składania fałszywych

zeznań można udowodnić wyłącznie prawomocnym wyrokiem karnym skazującym

za popełnienie tego przestępstwa. Brak takiego dowodu wyklucza możliwość

uznania, że doszło do wykrycia okoliczności faktycznych, o jakich mowa

w powołanym przepisie.

Z uwagi na

nadzwyczajny charakter skargi o wznowienie postępowania,

wyrażający się również tym, że może być ona oparta wyłącznie na podstawie

przewidzianej ustawą, za pozbawione znaczenia uznać należało zastrzeżenia

dotyczące podnoszonych nieprawidłowości w przeprowadzeniu postępowania

dowodowego.

Z powyższych względów zażalenie jako bezzasadne zostało oddalone

w oparciu o art. 3941 § 3 w związku z art. 39814 k.p.c. Na podstawie art. 29 ust. 1

ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 123,

poz. 1069 ze zm.) i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia

przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu

(Dz. U. Nr 163, poz.1348 ze zm.) Sąd Najwyższy

przyznał pełnomocnikowi

skarżącej koszty związane z udziałem w postępowaniu zażaleniowym.

db