III CZ 59/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 59/11

POSTANOWIENIE

Dnia 17 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

SSA Marek Machnij

w sprawie z powództwa R. G.

przeciwko S. G.

o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 listopada 2011 r.,

zażalenia pozwanej na postanowienie o kosztach zawarte

w wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 7 czerwca 2011 r.,

odrzuca zażalenie na postanowienie objęte punktem

III wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 7 czerwca 2011 r. i oddala

zażalenie w pozostałym zakresie.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 7 czerwca 2011 r. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu

Okręgowego w ten sposób, że ustalił, iż powodowi przysługuje prawo do

dysponowania grobem ziemnym położonym na cmentarzu komunalnym w B. przy

ulicy O., oddalił żądanie w pozostałej części, zasądził na rzecz powoda od

pozwanej kwotę 960 zł tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu

pierwszoinstancyjnym oraz kwotę 870 zł tytułem zwrotu kosztów w postępowaniu

apelacyjnym. Orzeczenie o kosztach postępowania oparte zostało na podstawie

art. 98 § 1 k.p.c., ponieważ Sąd uznał pozwaną za przegrywająca sprawę, skoro w

zasadniczej części roszczenie powoda było usprawiedliwione.

Pozwana w zażaleniu zarzuciła postanowieniom o kosztach procesu za

pierwszą i drugą instancję nieprawidłowe zastosowanie art. 98 k.p.c., skoro od

samego początku nie kwestionowała prawa powoda do dysponowania przez niego

prawem do grobu, ale nie na zasadzie wyłączności, ewentualnie naruszenie art.

100 k.p.c. przez niezastosowanie i niedokonanie wzajemnego zniesienia kosztów,

w sytuacji, w której powód uległ co do zasadniczej części swojego roszczenia ustalenia wyłączności jego prawa do grobu. Z ostrożności procesowej podniosła

zarzut naruszenia

art. 102 k.p.c. przez niezastosowanie i nieobciążenie jej

kosztami procesu, mimo że za nieobciążaniem jej kosztami procesu przemawiało

niewniesienie przez powoda opłaty za grób, brak woli ugodowego zakończenia

sporu, który miał rodzinny charakter.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie na postanowienie objęte punktem III opisanego wyroku Sądu

Apelacyjnego jest niedopuszczalne, z uwagi na to, że nie zostało przewidziane

w art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. W przepisie art. 394 1 § 1 i § 2 k.p.c. określone zostały

rodzaje orzeczeń sądu drugiej instancji, które mogą być przedmiotem zaskarżenia

w drodze zażalenia. Katalog tak zaskarżalnych postanowień jest wyczerpujący, co

oznacza, że zaskarżeniu zażaleniem do Sądu Najwyższego podlega tylko takie

postanowienie, które zostało w powołanym przepisie wymienione. Wprowadzenie

z dniem 22 maja 2009 r., ustawą z dnia 19 marca 2009 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 69, poz. 592), w art. 394 1 §1 punktu 2

k.p.c. związane było z realizacją zasady co najmniej dwuinstancyjnego

postępowania sądowego także w odniesieniu do postanowień o kosztach

postępowania apelacyjnego, wydanych po raz pierwszy przez sąd drugiej

instancji. Takie postanowienia nie były dotychczas objęte kontrolą instancyjną.

Nie ma podstaw do przyjęcia, że zwrot „nie były przedmiotem rozstrzygnięcia

sądu pierwszej instancji” mógłby być rozumiany jako obejmujący inne jeszcze

postanowienia w kwestii kosztów procesu, wydawane przez sąd drugiej instancji.

Przyjętą w systemie zwykłych środków odwoławczych zasadę dwuinstancyjności

wypełnia to uregulowanie w odniesieniu do konkretnie wskazanego rodzaju

postanowień. Nie daje ono uprawnienia do objęcia jego zakresem pojęciowym

postanowień wydanych przez sąd drugiej instancji w przedmiocie kosztów

procesu dotyczących postępowania pierwszoinstancyjnego.

Z tych przyczyn zażalenie dotyczące postanowienia objętego

punktem III opisanego wyroku Sądu Apelacyjnego należało odrzucić w oparciu

o art. 370 w związku z art. 373, art. 391 § 1 i art. 398 21 k.p.c.

Zastosowanie przez sąd jednej z zasad orzekania o kosztach procesu,

przewidzianych art. 98 do 107 k.p.c., uzależnione jest od wyniku sprawy oraz

jej okoliczności faktycznych. W art. 100 k.p.c. wyrażona została zasada

kompensaty kosztów

procesu,

która

stanowi

wyjątek

od

zasady

odpowiedzialności za wynik procesu, umożliwiając sprawiedliwe rozłożenie

kosztów pomiędzy stronami, w razie częściowego uwzględnienia żądania lub

obrony. W jej ramach sąd może orzec o wzajemnym zniesieniu kosztów,

stosunkowym ich rozdziale lub obciążeniu jednej ze stron obowiązkiem zwrotu

całości kosztów. Wybór jednej z tych możliwości powinien być podyktowany

rodzajem zgłoszonego powództwa, a w ramach tego, przyczynami, które

doprowadziły do jego zgłoszenia oraz zakresem, w jakim strony utrzymały się

z żądaniem lub obroną. Motywy wyroku Sądu Apelacyjnego wiążąco wskazują,

że powód miał interes prawny w domaganiu się ustalenia, że jemu także

przysługuje prawo grobu, w którym pochowany został jego ojciec (prawo

przewidziane art. 10 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu

zmarłych - tj. Dz. U. z 2011 r. Nr 118, poz. 687), zaś wątpliwości tego dotyczące

wywołane

zostały

działaniami pozwanej.

Przyczyny

zatem

zainicjowania

postępowania sądowego leżą po stronie pozwanej. Częściowe oddalenie

roszczenia podyktowane było koniecznością wskazania na tego samego rodzaju

uprawnienia innych osób, których kolejność określona została w art. 10

wymienionej ustawy. Trudno w tej sytuacji uznać, że ten zakres przegranej powoda

miałby przemawiać za zasądzeniem na rzecz pozwanej od powoda zwrotu kosztów

procesu, ewentualnie wzajemnego ich zniesienia, ewentualnie odstąpienia od

obciążenia jej tymi kosztami. Sąd Najwyższy uznał, że adekwatne do wyniku

sprawy było

przyjęcie

za

podstawę

rozstrzygnięcia

o

kosztach

procesu

uregulowania przewidzianego art. 100 zd. 2 k.p.c., ponieważ powód uległ tylko co

do nieznacznej części zgłoszonego żądania, a skierowanie go przeciwko pozwanej

było przez nią wywołane. Nie zaistniał, nie powołuje go także pozwana, żaden

szczególnie uzasadniony wypadek, przemawiający za odstąpieniem od obciążenia

jej, stosownie do art. 102 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., kosztami postępowania

apelacyjnego. Nietrafnie Sąd Apelacyjny uznał, że zastosowanie mieć powinna,

objęta art. 98 § 1 k.p.c., zasada odpowiedzialności za wynik sprawy, która dotyczy

sytuacji, w których doszło w całości do uwzględnienia lub oddalenia powództwa.

Z

powyższych

względów

zaskarżone

postanowienie,

mimo

błędnie

określonej zasady dokonanego rozstrzygnięcia, odpowiada prawu. Na podstawie

art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. pozbawione uzasadnionych podstaw

zażalenie podlegało oddaleniu.