III CZ 56/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 56/06

POSTANOWIENIE

Dnia 14 września 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Zbigniew Strus (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A.Ś.

przeciwko A.S., M.S. i W.S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym

w dniu 14 września 2006 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego w K.

z dnia 2 maja 2006 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

A.Ś.

powód w sprawie domagał się zwolnienia od kosztów sądowych.

Postanowieniem z 25 kwietnia 2005 r. Sąd Rejonowy oddalił ten wniosek, a Sąd

Okręgowy postanowieniem z 23 czerwca 2005 r. oddalił zażalenie powoda na

wymienione postanowieniem.

Powód w dniu 3 października 2005 r. wniósł podpisaną przez siebie skargę

o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Sądu Okręgowego

z 23 czerwca 2005 r. Skarga ta została odrzucona postanowieniem tego Sądu

z 2 maja 2006 r., który uznał, że postanowienie, przeciw któremu została

skierowana nie kończy postępowania w sprawie (art. 4241 § 1 k.p.c.) i nie została

sporządzona przez zawodowego pełnomocnika - adwokata lub radcę prawnego,

zgodnie z przepisem art. 871 § 1 k.p.c. Postanowienie z 2 maja 2006 r. zaskarżył

zażaleniem powód reprezentowany przez pełnomocnika adw. A.B., ustanowionego

6 lutego 2006 r. w tej sprawie przed Sądem Rejonowym w K. Pełnomocnictwo

zostało złożone z pismem procesowym podpisanym przez powoda, informującym,

że stanowi ”uzupełnienie udzielonego pełnomocnictwa w sprawie jw. z dnia 06

lutego 2006 r. dot. złożonego w dniu 03.10.2005 r. wniosku w trybie skargi z art.

4241 § 1,2 k.p.c. – z uwagi na wymagany „przymus adwokacko-radcowski” w tej

sprawie.”

Rozpoznawane zażalenie powoda na postanowienie o odrzuceniu skargi

zarzuca naruszenie art. 4241 § 1 oraz art. 87 § 1 k.p.c. i zawiera wniosek o jego

uchylenie. Skarżący polemizuje z oceną charakteru postanowienia z 23 czerwca

2005 r. oraz wyraża zapatrywanie, że „włączenie się” adwokata w tok czynności

postępowania czyni wiarygodnym słuszność działań jego mocodawcy, w tym

wniesienie skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest oczywiście bezzasadne. Na podstawie art. 424 1 § 1 k.p.c.

skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie. Cechy takiego orzeczenia były wielokrotnie wyjaśniane

w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Należy zgodzić się z kierunkiem orzecznictwa

aprobowanym również przez znaczącą część przedstawicieli doktryny, że do tej

kategorii

(postanowień

kończących

postępowanie

w

sprawie)

należą

postanowienia, których uprawomocnienie się zamyka drogę do rozstrzygnięcia

sprawy co do istoty, przez sąd danej instancji, jeżeli w chwili ich wydania sąd jest

zwolniony z obowiązku dalszego rozpoznawania sprawy ( np. postanowienie Sądu

Najwyższego z 7 czerwca 2002 r., IV CZ 92/02, LEX nr 74475). Rozstrzygnięcie

w przedmiocie kosztów procesu nie dotyczy istoty sprawy, stanowi bowiem

uboczną konsekwencję oceny zasadności roszczenia (żądania) i nie wpływa na

dalsze rozpoznawanie istoty sprawy. Kwalifikacja postanowienia wydanego

w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, jako kończącego postępowanie,

była

również

wyjaśniana

przez

Sąd

Najwyższy,

m.in.,

w uzasadnieniu

postanowienia z 3 kwietnia 1997 r., I CZ 27/97, OSNC 1997/9/130, wyrażającego

tezę, że na postanowienie sądu drugiej instancji oddalające zażalenie na

postanowienie sądu pierwszej instancji, odmawiające zwolnienia od kosztów

sądowych (w całości lub w części) kasacja nie przysługuje. Skład orzekający

uzasadnił rozstrzygnięcie niedopuszczalnością uznania, że postanowienie sądu

drugiej instancji kończyło postępowanie w sprawie. Decydującym argumentem

okazała się budowa art. 394 § 1 k.p.c. Przepis ten, wyróżniając postanowienia

kończące postępowanie w sprawie, wymienił poza nimi (verba legis: "a ponadto")

szereg innych postanowień, indywidualizując je przez określenie ich przedmiotu,

a wśród nich m.in. postanowienia, których przedmiotem jest "odmowa zwolnienia

od kosztów sądowych" (pkt 2). Z takiej konstrukcji przepisu wynika - jako oczywisty

- wniosek, że postanowienia, których przedmiotem jest odmowa zwolnienia od

kosztów sądowych, nie są postanowieniami kończącymi postępowanie w sprawie.

Wniosku tego nie można ograniczyć do stosowania na obszarze regulacji art. 394

§ 1 k.p.c. Domniemanie racjonalnego działania ustawodawcy nakazuje przyjąć, że

treść i zakres zastosowania takich samych określeń używanych w różnych

przepisach jednego aktu prawnego są takie same.

Podzielając

trafność

przytoczonego

zapatrywania,

Sąd

Najwyższy

rozpoznający zażalenie w tej sprawie nie znajduje podstawy do odmiennej wykładni

omawianego pojęcia, mimo oryginalności instytucji skargi na niezgodność

z prawem prawomocnego orzeczenia. Cel tego unormowania – stwarzający

procesowe środki naprawienia szkody wyrządzonej działaniem władzy publicznej,

tym bardziej nakazuje uznać, że źródłem takiej szkody mogą być tylko orzeczenia

prawomocne stanowiące ostatnie rozstrzygnięcie co do istoty. Wszczynanie

postępowania uregulowanego w dziale VIII kodeksu postępowania cywilnego

ze względu na postanowienia incydentalne,

nie służyłoby realizacji przepisów

prawa materialnego (art. 4171 § 2 k.c.) zakładającego, że źródłem szkody było

wydanie prawomocnego orzeczenia rozstrzygającego spór (stosunek prawny)

poddany osądowi.

Na tle skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia przytoczony wyżej kierunek wykładni podtrzymał Sąd Najwyższy

w postanowieniu z 17 listopada 2005 r., II CNP 15/05,Wspólnota 2006/12/31,

wyjaśniając, że prawomocne orzeczenie sądu drugiej instancji orzekające

o kosztach nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie w rozumieniu

art. 4241 § k.p.c. i jako takie nie podlega zaskarżeniu skargą o stwierdzenie

niezgodności z prawem

Z przytoczonych względów należy uznać, że wykładnia art. 424 1 § 1 k.p.c.

dokonana przez Sąd Okręgowy, odmawiająca rozstrzygnięciu o obowiązku

ponoszenia kosztów sądowych cechy orzeczenia kończącego postępowanie

w sprawie – jest trafna, a zażalenie nieuzasadnione.

Równorzędną przyczyną

odrzucenia skargi było sporządzenie jej przez

osobę nieposiadajacą wymaganych kwalifikacji, w tym wypadku niebędącą

adwokatem lub radcą prawnym. Przymus adwokacko – radcowski ma głębokie

merytoryczne uzasadnienie, a jego celem jest uzyskanie prawidłowej oceny

podstaw skargi o uznanie prawomocnego orzeczenia za niezgodne z prawem

i sporządzenie tego pisma wymagającego wiedzy i doświadczenia prawniczego

przez osobę zawodowo zajmującą się udzielaniem pomocy prawnej. Wymaganie to

opiera się na przekonaniu, że adwokat lub radca prawny związany w swej

działalności wymogami prawa i kierujący się zasadami etyki wykonywanego

zawodu, w sposób odpowiedzialny rozezna sprawę w aspekcie faktycznym

i prawnym oraz podejmie trafną decyzję odnośnie dopuszczalności i celowości

złożenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

Uchybienia

skargi

wykazane

wyżej

wskazują

na

ujemne

skutki

podejmowania się przez osobę nieposiadającą specjalistycznego przygotowania

prawniczego, sporządzenia skargi. Nie można wykluczyć, że analiza stanu

faktycznego i prawnego przez adwokata (radcę prawnego), któremu powód zleciłby

sporządzenie skargi, uchroniłaby przed błędną oceną prezentowaną w piśmie

dołączonym do pełnomocnictwa traktującym przymus adwokacki jako czczy

formalizm, którego spełnienie może polegać na zdawkowej aprobacie pisma

sporządzonego przez osobę nie mającą należytego przygotowania do jej

sporządzenia.

Ponieważ

zażalenie

nie

zawiera

usprawiedliwionych

zarzutów

Sąd

Najwyższy oddalił je na podstawie art. 3941 § 1 i 3 k.p.c., w związku z art. 39814

k.p.c.