III CZ 53/09 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 17 listopada 2009 r., III CZ 53/09

Niedopuszczalne jest zażalenie do Sądu Najwyższego na postanowienie

sądu drugiej instancji w przedmiocie przyznania od Skarbu Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu w postępowaniu

apelacyjnym.

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący)

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

Sędzia SA Barbara Trębska

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Marii M. przy uczestnictwie Piotra K.,

Grzegorza M., Małgorzaty M., Pawła M. i Katarzyny M. o zasiedzenie

nieruchomości, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu

17 listopada 2009 r., zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu

Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 11 sierpnia 2009 r.

odrzucił zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2009 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu

oddalił apelację wnioskodawczyni i wniosek uczestniczki postępowania o

zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego oraz oddalił wniosek

pełnomocnika z urzędu wnioskodawczyni o przyznanie mu kosztów pomocy

prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.

Zażalenie na to rozstrzygnięcie wniósł pełnomocnik wnioskodawczyni, żądając

jego zmiany i przyznania mu wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu

w postępowaniu apelacyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c., dodanym przez ustawę z dnia 19 marca

2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 69, poz.

592), zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także na postanowienie sądu

drugiej instancji co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia

sądu pierwszej instancji. Przepis ten rozszerza krąg wyjątków od zasady, że nie

przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego na postanowienia sądu drugiej

instancji inne niż kończące postępowanie w sprawie. Jako przepis o charakterze

wyjątkowym powinien być interpretowany ściśle.

Stosownie do art. 98 k.p.c. regulującego zwrot kosztów procesu, strona

przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie

koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty

procesu). Do kosztów tych zalicza się m.in. koszty zastępstwa procesowego strony

przez adwokata, jednakże zwrot kosztów procesu, w tym kosztów adwokackich,

należy się stronie na zasadach określonych w art. 98 k.p.c. jedynie wówczas, gdy

wygrała sprawę. Jeżeli ją przegrała i korzystała z pomocy prawnej udzielonej przez

pełnomocnika ustanowionego z urzędu, nie otrzymuje zwrotu kosztów procesu na

podstawie art. 98 k.p.c., a więc nie otrzymuje też kosztów związanych z działaniem

pełnomocnika z urzędu. W takiej sytuacji powstaje subsydiarny obowiązek Skarbu

Państwa wypłacenia pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za świadczoną

pomoc prawną, o czym stanowi art. 29 ust.1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo

o adwokaturze jedn. tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.) oraz § 19-21

wydanego na jego podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28

września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.

Nr 163, poz.1348 ze zm.), a także odpowiadające im przepisy rozporządzenia w

sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Świadczenie pomocy prawnej z urzędu jest działaniem dla dobra publicznego,

umożliwiającym realizację w postępowaniu cywilnym zasady równości i prawa do

sądu. Obowiązek pokrycia tych kosztów spoczywający na Skarbie Państwa ma

charakter publicznoprawny i nie jest obowiązkiem pokrycia kosztów procesu w

rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego dotyczących tych kosztów.

Rozstrzygnięcie sądu w takiej sytuacji o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej stronie z urzędu nie jest orzeczeniem w przedmiocie kosztów procesu

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2007 r., III CZ 61/07,

"Biuletyn SN" 2008, nr 4, s. 12 oraz uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z

dnia 25 czerwca 2009 r., III CZP 36/09, OSNC 2010, nr 2, poz. 24). Z tych

względów nie można go też uznać za postanowienie „co do kosztów procesu” w

rozumieniu art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c., który – jak wskazano – powinien być

wykładany ściśle. Prowadzi to do wniosku, że także na gruncie nowej regulacji

przewidzianej w wymienionym przepisie, niedopuszczalne jest zażalenie do Sądu

Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji w przedmiocie przyznania od

Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu

w postępowaniu apelacyjnym.

Biorąc to pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3941 § 3 w związku z

art. 39821 i art. 373 k.p.c. odrzucił zażalenie.