III CZ 52/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 52/07

POSTANOWIENIE

Dnia 29 listopada 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa B.C., Z.U. i S.Z.

przeciwko W.L.

o zapłatę,

po rozpoznaniu Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym

w dniu 29 listopada 2007 r.,

zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 12 czerwca 2007 r. odrzucił jako

nienależycie opłaconą skargę kasacyjną pozwanego na wyrok tego Sądu z dnia 16

lutego 2007 r. W uzasadnieniu wyjaśnił, że nie można przyjąć, iż zwolnienie strony

od kosztów sądowych przez sąd powszechny w postępowaniu rozpoznawczym

rozciąga się także na postępowanie wywołane wniesieniem skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna pozwanego, nie zawierająca wniosku o zwolnienie od kosztów

sądowych i opłacona jedynie opłatą podstawową, choć należała się opłata

stosunkowa, podlegała zatem odrzuceniu na podstawie art. 130 2 § 3 k.p.c.

Pozwany zakwestionował zasadność poglądu, że zwolnienie od kosztów

sądowych nie rozciąga się na postępowanie wywołane wniesieniem skargi

kasacyjnej.

Podniósł

w

zażaleniu,

że

pogląd

ten

pozostaje

w

kolizji

z dotychczasowymi rozstrzygnięciami Sądu Apelacyjnego. Taka różnorodna

interpretacja tych samych przepisów powoduje niepewność sytuacji prawnej stron,

zamyka im dostęp do Sądu Najwyższego i tym samym narusza ich konstytucyjne

prawo do sądu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W stanie prawnym obowiązującym przez dniem 6 lutego 2005 r. dominował

pogląd, że zwolnienie strony od kosztów sądowych przez sąd powszechny dotyczy

także postępowania kasacyjnego (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia

20 lipca 2000 r., III CZ 43/00, OSNC 2000, nr 11, poz. 202, i z dnia 20 października

2006 r., IV CZ 77/06, niepubl.).

Po nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego ustawą z dnia 22 grudnia

2004 r. (Dz.U. z 2005 r. nr 13, poz. 98), w wyniku której skarga kasacyjna uzyskała

charakter nadzwyczajnego środka zaskarżenia, przysługującego od prawomocnego

orzeczenia sądu drugiej instancji, obok licznych orzeczeń podtrzymujących pogląd,

że zwolnienie od kosztów sądowych udzielone w postępowaniu przed sądem

pierwszej

lub

drugiej

instancji

dotyczy

także

postępowania

kasacyjnego

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2007 r., I CZ 54/07, nie

publ. i postanowienie z dnia 21 września 2007 r., V CZ 81/07, nie publ.), pojawiły

się orzeczenia przyjmujące, że zwolnienie od kosztów sądowych udzielone

w postępowaniu przed sądem pierwszej lub drugiej instancji nie rozciąga się na

postępowanie kasacyjne (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia

2007 r., III CZ 3/07, nie publ., i z dnia 24 sierpnia 2007 r., I CZ 88/07, nie publ.).

Uzasadnienie wyrażonego w nich zapatrywania powołuje się na nie istnienie

przepisu przesuwającego czasową granice zwolnienia od kosztów sądowych poza

datę prawomocnego zakończenia sprawy.

Zasygnalizowana rozbieżność w orzecznictwie skłoniła Pierwszego Prezesa

Sądu Najwyższego do przedstawienia Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia

zagadnienia prawnego: „czy zwolnienie od kosztów sądowych udzielone stronie

w postępowaniu

rozpoznawczym

obejmuje

także

postępowanie

wszczęte

wniesieniem skargi kasacyjnej?” (wniosek z dnia 23 listopada 2007 r., BSA I – 4110

– 6/07). Stosowna uchwała Sądu Najwyższego nie została jednak jeszcze podjęta.

W ocenie Sądu Najwyższego w składzie obecnie orzekającym należy

opowiedzieć się za stanowiskiem przyjmującym, że zwolnienie od kosztów

sądowych udzielone stronie w postępowaniu przed sądem pierwszej lub drugiej

instancji rozciąga się także na postępowanie wywołane wniesieniem skargi

kasacyjnej. Za stanowiskiem tym przemawiają następujące argumenty.

Przede wszystkim znajduje ono oparcie w art. 771 k.p.c., który stanowi,

że zwolnienie od kosztów sądowych przyznane przez sąd w postępowaniu

rozpoznawczym lub z którego strona korzysta z mocy ustawy, rozciąga się także na

postępowanie egzekucyjne. Jak zwrócono uwagę w literaturze przedmiotu, przepis

ten wskazuje na utrzymywanie się zwolnienia od kosztów sądowych przez całe

postępowanie rozpoznawcze - a więc także w toku postępowania kasacyjnego,

które jest również postępowaniem rozpoznawczym. Rozciągniecie zwolnienia od

kosztów sądowych na postępowanie egzekucyjne nie oznacza spowodowania

„odżycia” tego zwolnienia w postępowaniu egzekucyjnym po jego nieistnieniu

w okresie obejmującym postępowanie kasacyjne, lecz przesunięcie jego czasowej

granicy poza wszystkie stadia postępowania rozpoznawczego.

Poza tym bronione stanowisko harmonizuje z zawartą w art. 91 k.p.c.

regulacją dotyczącą pełnomocnictwa procesowego. W świetle tego przepisu

pełnomocnictwo procesowe obejmuje z mocy samego prawa umocowanie nie tylko

do łączących się ze sprawą czynności procesowych w postępowaniu przed sądem

pierwszej i drugiej instancji, lecz także do łączących się ze sprawą czynności

procesowych wykraczających poza tok instancji w sprawie, w tym -

choć nie

zostało to wyraźnie wysłowione w tym przepisie - do wniesienia skargi kasacyjnej

i jej popierania. Warto zaznaczyć, że art. 91 k.p.c. w pierwotnym brzmieniu

wyraźnie wskazywał na objęcie umocowaniem pełnomocnika procesowego

wniesienia podania o złożenie rewizji nadzwyczajnej i podejmowania czynności

w postępowaniu wywołanym złożeniem rewizji nadzwyczajnej.

zająć

odmienne

stanowisko

–

jeżeli

nie

chce

się

Trudno obecnie

aprobować

sytuacji

paradoksalnych - co do objęcia umocowaniem pełnomocnika procesowego

możliwości wniesienia skargi kasacyjnej i jej popierania, zwłaszcza w zestawieniu

z wyraźnie przewidzianym w art. 91 k.c. umocowaniem do wniesienia skargi

o wznowienie postępowania oraz do wszelkich czynności dotyczących egzekucji.

Wreszcie – jak trafnie zauważono w piśmiennictwie – upadek sądowego

zwolnienia od kosztów sądowych z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia

kończącego postępowanie apelacyjne zmuszałby do cofnięcia ustanowienia, dla

strony zwolnionej od kosztów sądowych, adwokata lub radcy prawnego (art. 120 §

1 w związku z art. 117 § 1 k.p.c.). W konsekwencji powstawałaby sytuacja trudna

do aprobaty z punktu widzenia zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1

Konstytucji): osoba uboga traciłaby na etapie bezpośrednio poprzedzającym

postępowanie kasacyjne fachową pomoc prawną, natomiast osoba korzystająca

z usług adwokata lub radcy prawnego z wyboru pomoc tę zachowywałaby. Z kolei

konieczność ponownego ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych

w postępowaniu

kasacyjnym

należałoby ocenić,

jako

rozwiązanie

wysoce

nieracjonalne, wydłużające postępowania sądowe i bezzasadnie narażające strony

na niekorzystne skutki procesowe.

W okolicznościach sprawy za bronionym stanowiskiem, wskazującym na

zasadność rozpoznawanego zażalenia, przemawia także to, że pozwala ono

uniknąć obarczenia strony, która wniosła skargę kasacyjną, negatywnymi skutkami,

wspomnianej wyżej, nie rozstrzygniętej jeszcze autorytatywnie przez Sąd

Najwyższy w drodze stosownej uchwały, kontrowersji, co do czasowego zasięgu

zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając powyższe na względzie, orzeczono jak w sentencji (art. 39815 § 1

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).