III CZ 5/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 5/09

POSTANOWIENIE

Dnia 12 lutego 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa Prezydenta Miasta K.

przy uczestnictwie L.R. i kuratora spadku S.W.

o wpis prawa własności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 12 lutego 2009 r.,

zażalenia uczestniczki L.R.

na postanowienie Sądu Okręgowego w K.

z dnia 5 sierpnia 2008 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie w części odrzucającej

apelację uczestniczki postępowania L.R.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2005 r. Sąd Rejonowy uwzględnił

wniosek Skarbu Państwa o ujawnienie go w dziale II księgi wieczystej [...] jako

właściciela nieruchomości przy ul. S. w K. w miejsce S.W. Apelację od tego

orzeczenia złożyła m. in. uczestniczka postępowania L.R., która zgłosiła się jako

spadkobierczyni S.W. Jej apelację Sąd Okręgowy w K. odrzucił postanowieniem

z dnia 5 sierpnia 2008 r., wyjaśniając w uzasadnieniu, że L.R. nie wykazała żadnym

dokumentem urzędowym, iż jest spadkobierczynią S.W. (postępowanie o

stwierdzenie nabycia spadku jeszcze się nie zakończyło), tymczasem uczestnikami

postępowania wieczystoksięgowego są – według art. 6261 § 2 i 5 k.p.c. – tylko

wnioskodawca oraz osoby, których prawa zostały wykreślone lub obciążone, bądź

na których rzecz wpis ma nastąpić. Przy tym, w myśl art. 626 8 § 2 k.p.c.,

rozpoznając wniosek o wpis, Sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych

do wniosku dokumentów i treść księgi wieczystej.

Uczestniczka

L.R.

zaskarżyła

powyższe

postanowienie,

zarzucając

naruszenie art. 6261 § 2 k.p.c. Podniosła, że przepis ten, ograniczając krąg

uczestników postępowania wieczystoksięgowego, nie wyłącza ogólnych zasad

następstwa prawnego, wobec czego uczestnikiem postępowania w sprawie, w której

wpis dotknął praw osoby zmarłej, muszą być jej następcy prawni. Śmierć S.W. była

w faktem niespornym, podobnie jak to, że toczy się postępowanie spadkowe po niej,

którego uczestniczką jest L.R. Skarżąca wskazała, że Sąd powinien był w takiej

sytuacji zawiesić postępowanie do czasu zakończenia sprawy spadkowej.

Dodatkowo

uczestniczka

zgłosiła

wątpliwość,

czy

konieczne

jest

wykazywanie przez nią następstwa po S.W., skoro przedmiotem niniejszego

postępowania nie jest dokonanie wpisu na jej rzecz, lecz zasadność wykreślenia

wpisu prawa S.W. Wyjaśniła też, że w postępowaniu o stwierdzenie nabycia

spadku sąd uchylił kuratelę spadku wobec objęcia tego spadku przez L.R., którą

potraktował jako spadkobiercę.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W postępowaniu wieczystoksięgowym, ze względu na jego sformalizowany

charakter

i

cel,

jakim

jest

zapewnienie

szybkości

aktualizacji

wpisów,

wprowadzonych zostało kilka zasad odmiennych od tych, jakie generalnie

obowiązują w postępowaniu nieprocesowym. Należy do nich ograniczenie kręgu

podmiotów uczestniczących w tym postępowaniu jedynie do wymienionych w art.

6261 § 2 k.p.c. oraz przyjęcie za podstawę wpisu stanu z chwili złożenia wniosku, co

wyraża się nie tylko w nakazie ograniczenia postępowania do badania treści

wniosku, treści i formy dołączonych do niego dokumentów oraz treści księgi

wieczystej (art. 6268 § 2 k.p.c.), ale także w przewidzianym w art. 6261 § 3 k.p.c.

nakazie pominięcia powstałych po złożeniu wniosku zmian w sytuacji prawnej

uczestników, takich jak śmierć uczestnika, pozbawienie go lub ograniczenie w

możliwości rozporządzania prawem albo w zdolności do czynności prawnych (art.

6261 § 3 k.p.c.).

Wprowadzone zmiany nie oznaczają jednak, że postępowanie może toczyć

się prawidłowo bez udziału osób uprawnionych. Nie wezwanie do udziału

w postępowaniu nieprocesowym osoby zainteresowanej nie prowadzi wprawdzie

do nieważności takiego postępowania, lecz stanowi jedynie uchybienie procesowe

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 1997 r., I CKN 39/97,

OSNC 1997/12/197 oraz z dnia 25 kwietnia 2007 r., IV CSK 40/07, nie publ.).

Jednak w wypadku, kiedy osoba zainteresowana zgłosi swój udział jako uczestnik,

wyjaśniając przesłanki swojego uprawnienia, w tym wskazując na podjecie

czynności koniecznych do wykazania jej następstwa prawnego w sposób

wymagany przez art. 1027 k.c., potraktowanie takiej osoby jako pozbawionej

przymiotu uczestnika jest nieprawidłowością mogącą prowadzić do nieważności

postępowania. W takim wypadku niezbędne było zawieszenie postępowania.

Wprawdzie podstawy zawieszenia nie może stanowić art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw.

z art. 13 § 2 k.p.c., który powołała skarżąca, a który dotyczy wypadku śmierci

strony w toku postępowania, ponieważ bezsporne jest, że S.W. zmarła przed jego

wszczęciem. Zawieszenie powinno nastąpić na podstawie art. 177 § 1 pkt. 1 k.p.c.,

gdyż rozstrzygnięcie sprawy o stwierdzenie nabycia spadku po wykreślonej

właścicielce ma charakter prejudycjalny w zakresie ustalenia osoby rzeczywiście

dotkniętej dokonanym wpisem.

Z przytoczonych względów odrzucenie apelacji w chwili obecnej uznać

należy za przedwczesne, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia na

podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39815 § 1 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c.